Gramatyczność, gramatykalność – termin odnoszący się do wypowiedzeń, oznaczający zgodność danego wypowiedzenia z zasadami gramatyki, które zostały zinternalizowane przez (rodzimego) użytkownika języka. Gramatyczność komunikatu językowego nie świadczy automatycznie o jego akceptowalności, która jest uzależniona również od czynników semantycznych.

Gramatycznymi nazywa się takie wypowiedzenia, które są uznawane przez native speakerów za dopuszczalne (w sposób konwencjonalny). Gramatyczność ma charakter względny i różni się na gruncie różnych odmian języka – np. dane zdanie może być gramatyczne w pewnym dialekcie, ale niegramatyczne w języku standardowym. Umiejętność generowania sformułowań gramatycznych charakteryzuje każdego użytkownika języka. Jednakże nie wszystkie spontaniczne wypowiedzenia są gramatyczne; również wypowiedzenia pozbawione tej cechy mogą być odnotowywane przez gramatyki opisowe.

W tradycji normatywistycznej (m.in. w nauczaniu języka) gramatyczność to zgodność danego wypowiedzenia z usankcjonowanymi normami gramatycznymi, nawiązującymi zwykle do pewnego „wyższego” lub literackiego rejestru języka. Lingwistyczne pojęcie gramatyczności jest jednak pozbawione implikacji preskryptywnej, sugerowanej przez potoczne poglądy. Kwestia dopuszczenia danego wypowiedzenia przez gramatykę normatywną nie rzutuje na jego gramatyczność w ujęciu językoznawczym.

Nie zawsze wprowadza się ścisłe rozróżnienie między gramatycznością a szerzej pojmowaną akceptowalnością. Różnicę między gramatycznością a akceptowalnością uwydatnia zdanie Colourless green ideas sleep furiously. Gramatyczność uważa się za pojęcie binarne (dane wypowiedzenie albo jest gramatyczne, albo nie jest), akceptowalność może zaś występować w różnym stopniu nasilenia. Można przyjąć, że akceptowalność odnosi się do intuicji native speakera (która ocenia wypowiedzenie nie tylko pod kątem gramatyczności, ale również innych wzorców), a gramatyczność do zasad gramatyki sformułowanych na podstawie rodzimej znajomości języka.

W opisach lingwistycznych wypowiedzenia niegramatyczne i nieakceptowalne oznacza się gwiazdką lub znakiem zapytania.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Przemysław Chojnowski, Krzysztof Lipiński, „Vademecum tłumacza” – recenzja, „Język Polski”, nr 4, 2001, s. 302.
  2. ↑ Franciszek Grucza, Zagadnienia metalingwistyki. Lingwistyka – jej przedmiot, lingwistyka stosowana, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Komunikacji Specjalistycznej i Interkulturowej – Uniwersytet Warszawski, 2017 (Dzieła wybrane 8), s. 160 [dostęp 2023-10-06].
  3. 1 2 Hulst 2005 ↓, s. 30–31.
  4. 1 2 Liliane Haegeman, Jacqueline Gueron, English Grammar: A Generative Perspective, Hoboken: John Wiley & Sons, 1998, s. 18, ISBN 978-0-631-18838-4 [dostęp 2024-02-24] (ang.).
  5. ↑ František Čermák, Jazyk a jazykověda: přehled a slovníky, wyd. 4, Praha: Karolinum Press, 2011, s. 131, ISBN 978-80-246-2360-3, OCLC 878145746 (cz.).
  6. 1 2 František Štícha, Gramatičnost, [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  7. ↑ Endley 2010 ↓, s. xxxii.
  8. ↑ Endley 2010 ↓, s. xxxiii.
  9. ↑ Rodney Huddleston, Introduction to the Grammar of English, Cambridge: Cambridge University Press, 1984, s. 48–49, DOI: 10.1017/CBO9781139165785, ISBN 978-0-521-29704-2, ISBN 978-1-139-16578-5, ISBN 978-0-521-22893-0 (ang.).
  10. ↑ Hulst 2005 ↓, s. 24.
  11. ↑ Marie Nilsenová: Acceptability/Grammaticality. W: Siobhan Chapman, Christopher Routledge (red.): Key Ideas in Linguistics and the Philosophy of Language. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2009, s. 1–2. DOI: 10.3366/j.ctt1g09vvm. ISBN 978-0-7486-2618-2, ISBN 978-0-7486-2619-9. ISBN 978-0-7486-3142-1. OCLC 857590406. (ang.).
  12. 1 2 Crystal 2008 ↓, s. 219.
  13. ↑ Endley 2010 ↓, s. xxxii–xxxiii.
  14. ↑ Gary D. Prideaux, William J. Baker: Strategies and Structures: The processing of relative clauses. Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins Publishing, 1986, s. 63–64, seria: Current Issues in Linguistic Theory 46. DOI: 10.1075/cilt.46. ISBN 978-90-272-8626-0. (ang.).
  15. ↑ Crystal 2008 ↓, s. 5.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.