Grębynice
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

krakowski

Gmina

Zielonki

Wysokość

ok. 293–379 m n.p.m.

Liczba ludności (31.12.2023)

427

Strefa numeracyjna

12

Kod pocztowy

32-088

Tablice rejestracyjne

KRA

SIMC

0344202

Położenie na mapie gminy Zielonki
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
50°09′57″N 19°52′09″E/50,165833 19,869167
Strona internetowa

Grębynice – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zielonki. Zajmuje obszar 223,85 ha, co stanowi 4,61% powierzchni gminy Zielonki. Na koniec 2023 roku liczyła 427 mieszkańców, gęstość zaludnienia wynosiła 191 os./km².

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Integralne części wsi Grębynice
SIMCNazwaRodzaj
0344219Dołyczęść wsi

Etymologia

Nazwa Grębynice urobiona jest od apelatywu, który we współczesnej polszczyźnie przybrał formę grępło (nici rozkręconej liny z włókna roślinnego), natomiast w staropolszczyźnie oznaczało „pozostałości po grępleniu, ew. jego produkt”. Końcówka -ice sugeruje również inną możliwą etymologię, iż jest formą dzierżawczą (może od imienia Grębosz (?)), jednakże jest to raczej późniejsza stylizacja, wobec częstych w tym rejonie faktycznych form dzierżawczych np. Iwanowice, Januszowice, Przybysławice i in.

Według innych źródeł nazwa wsi ma charakter osobowy, od nazwiska Grębina lub Gręboń (inne, dawne nazwy miejscowości to również Grębinice, Grębonice, Grębiny).

Położenie

Wieś położona jest pomiędzy Doliną Prądnika a Doliną Korzkiewki, w otulinie Ojcowskiego Parku Narodowego. Potok Korzkiewka, lewy dopływ Prądnika, przepływa wschodnim skrajem wsi. Prądnik, będący lewym dopływem Wisły, przepływa z kolei w odległości około stu do kilkuset metrów od zachodniej i południowej granicy miejscowości. Obszar ten usytuowany jest na Wyżynie Ojcowskiej, będącej częścią Wyżyny Olkuskiej (341.32) należącej do makroregionu Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3), w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska (341).

Pod względem administracyjnym wieś zlokalizowana jest w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w północno-zachodniej części gminy Zielonki, około 12,5 km w linii prostej na północ od centrum Krakowa. Graniczy z następującymi miejscowościami:

Biorąc pod uwagę powierzchnię wynoszącą 223,85 ha Grębynice są średnią co do wielkości miejscowością gminy Zielonki, zajmującą 4,61% jej obszaru.

Najwyżej położony punkt wsi znajduje się w jej północnej części, w pobliżu ul. Wesołej (tzw. Mogiełki), na wysokości około 379 m n.p.m., podczas gdy położony najniżej na wysokości około 293 m n.p.m., w miejscu, w którym Korzkiewka przecina wschodnią granicę miejscowości.

Historia

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1356, kiedy to w źródłach pojawia się informacja o śmierci niejakiego Krystyna z Grębynic.

Grębynice były wsią szlachecką. W XIV w. ich właścicielem (i części Giebułtowa) był pochodzący z ziemi sandomierskiej sędzia krakowski Jan Syrokomla, zaufany króla Kazimierza Wielkiego. Pod koniec XIV w. dobra rodu Syrokomlitów obejmowały już całą Korzkiew, Biały Kościół, Grębynice, Giebułtów i Rudną. Wnukowie założyciela majątku stopniowo go jednak dzielili i już w XV stuleciu większość wsi (wraz z korzkiewskim zamkiem) została rozprzedana. W XVIII w. wieś należała do klucza korzkiewskiego (wraz z okolicznymi wsiami) i była własnością wojewody bracławskiego Michała Jordana. Po jego śmierci w 1741 r. klucz dziedziczy syn Adam. Pod koniec XVIII w. klucz kupują Wodziccy. W XIX w. (prawdopodobnie po śmierci hrabiny Eleonory Wodzickiej 23 maja 1837 r.) klucz przejmują Sedlmayerowie.

Demografia

Liczba mieszkańców Grębynic zwiększała się znacząco w latach 1988–2012, po czym ustabilizowała się na poziomie 390–430 osób.

Źródła danych oraz rodzaje (nazwy) i terminy spisów, jeśli dostępne:

Zabytki

  • Kapliczka z cegły (dawniej kaplica św. Rozalii) z 1863 roku.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii w Korzkwi co najmniej od XVI wieku.

W miejscowości znajduje się Ochotnicza straż pożarna.

Transport

Linia autobusowa MPK nr 267 zapewnia połączenie z Krakowem.

Uwagi

  1. ↑ Według rejestru TERYT Świńczów i Niebyła to dwie odrębne wsie w gminie Skała. Świńczów jest odrębną miejscowością od 1 stycznia 2015 rok zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 grudnia 2014 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1832)
  2. ↑ Granice miejscowości pokrywają się z granicami sołectwa.

Przypisy

  1. 1 2 3 Strona gminy Zielonki – Ludność. [dostęp 2024-01-22].
  2. ↑ Kod pocztowy do miejscowości Grębynice. kod-pocztowy.info
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 335 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 38498
  5. 1 2 Strona gminy Zielonki: struktura powierzchni wg sołectw. [dostęp 2018-10-03].
  6. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09].
  7. ↑ TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  8. ↑ Grępło. Słownik języka polskiego PWN
  9. ↑ Wyżga ↓, s. 34.
  10. ↑ Grębynice na mapie Geoserwisu GDOŚ >> Warstwa: Formy ochrony przyrody. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2021-11-26].
  11. 1 2 3 4 Wydawnictwo COMPASS: Mapa turystyczna gminy Zielonki. [dostęp 2021-11-26].
  12. ↑ Grębynice na mapie Geoserwisu GDOŚ >> Warstwa: Mezoregiony fizycznogeograficzne. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2021-11-26].
  13. 1 2 Geoportal krajowy. geoportal.gov.pl. [dostęp 2021-11-26].
  14. ↑ Geoportal krajowy >> Warstwa: Państwowy Rejestr Granic. geoportal.gov.pl. [dostęp 2021-11-21].
  15. ↑ Wyżga ↓, s. 34 i 45.
  16. 1 2 Wyżga 2009 ↓, s. 79.
  17. ↑ Wyżga 2009 ↓, s. 107.
  18. ↑ Wyżga 2009 ↓, s. 135.
  19. 1 2 GUS Bank Danych Lokalnych – dane dla jednostek terytorialnych. [dostęp 2021-07-08].
  20. ↑ BIP gminy Zielonki – informacje o jednostkach pomocniczych. [dostęp 2021-07-07].
  21. ↑ Strona gminy Zielonki: Gminna Ewidencja Zabytków. 2014-04-24. [dostęp 2018-11-13].

Bibliografia

  • Mateusz Wyżga: W tej pięknej ziemi. Gmina Zielonki od średniowiecza do czasów współczesnych. Zielonki: Urząd Gminy Zielonki, Wydawnictwo Attyka, 2009. ISBN 978-83-926248-7-5.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.