Godło wymowne („mówiące”) (fr. type parlant) – w numizmatyce antycznej rodzaj wizerunkowego oznaczenia stemplem wskazujący domyślnie emitenta monety.
Stosowane głównie w starożytnym mennictwie greckim, wyrażało się w skojarzeniach rzeczowych mających wskazywać miejsce emitowania monet opatrzonych odpowiednim wyobrażeniem. Wykorzystywało przy tym analogie odnoszące się do nazwy miasta-polis wypuszczającego monetę i często łączyło się z jego nazwą na zasadzie gry słów. Dodatkowo mogło zawierać skojarzenia ekonomiczne (np. Rodos, Trapezunt) lub odnoszące się do patronującego i lokalnie czczonego bóstwa. Godło tego rodzaju określane było przez Greków jako parásemon (παράσημον).
Do wyróżniających się w tej kategorii należały:
- Ankona – z wyobrażeniem łokcia (ankon), jako nawiązanie do miejscowego załomu morskiego wybrzeża
- Fokaja – z podobizną foki (phoke), częstej w pobliskim akwenie morskim
- Himera – z wizerunkiem koguta zwiastującego pianiem początek dnia (himera)
- Klazomenaj – z wyobrażeniem łabędzia zamieszkującego okoliczne bagna, przez nawiązanie do jego okrzyku (klazo)
- Leontini – z wyobrażeniem głowy lwa (leon), atrybutu patronującego miastu Apollina
- Melos – z podobizną melona (melon), rozpowszechnionej uprawy miejscowej
- Posejdonia – z wyobrażeniem postaci Posejdona jako bóstwa patronującego
- Rodos – z wyobrażeniem kwiatu róży (rodion) uprawianej masowo jako ceniony artykuł eksportowy (olejek)
- Samos – z wizerunkiem dziobu miejscowego typu galery (samaina)
- Selinunt – z podobizną liścia dzikiego selera (selinon), rośliny porastającej malaryczne mokradła rzeki Selinus
- Side – z wyobrażeniem owocu granatu (side), typowego dla okolic miasta
- Trapezunt – z wyobrażeniem stołu (trapezous), nawiązującego do kształtu pobliskiej góry lub do działalności miejscowych bankierów (trapezytów)
Osobną grupę godeł wymownych stanowiły emblematy nie nawiązujące domyślnie, lecz przedstawiające bóstwo, które wprost łączyło się imiennie z nazwą miejscową. Oprócz Posejdonii były typowe dla:
- lukańskiej Heraklei – z przedstawieniem Heraklesa duszącego lwa nemejskiego;
- sycylijskiej Kamariny – z wyobrażeniem unoszonej przez łabędzia nimfy Kamariny;
- krymskiego Pantikapajonu – z podobizną głowy Pana;
- bruttyjskiej Teriny – z wizerunkiem głowy miejscowej boginki Teriny.
Przypisy
- 1 2 3 4 Chamberlain 1965 ↓, s. 171.
- ↑ Krzyżanowska 1982 ↓, s. 238.
- 1 2 Babelon 1970 ↓, s. 36.
- 1 2 Babelon 1970 ↓, s. 59.
- 1 2 Babelon 1970 ↓, s. 52.
- ↑ Szemiothowa 1951 ↓, s. 51.
- ↑ Babelon 1970 ↓, s. 37, 52.
- ↑ Szemiothowa 1951 ↓, s. 38.
- ↑ Szemiothowa 1951 ↓, s. 62.
- ↑ Szemiothowa 1951 ↓, s. 20.
- ↑ Babelon 1970 ↓, s. 37, 55.
- 1 2 Rachet 2006 ↓, s. 254.
- ↑ Babelon 1970 ↓, s. 37-38, 59.
- ↑ Szemiothowa 1951 ↓, s. 52.
- ↑ Szemiothowa 1951 ↓, s. 22.
- ↑ Babelon 1970 ↓, s. 37.
- ↑ Babelon 1970 ↓, s. 37, 54.
- ↑ Schulz 1972 ↓, s. 33, 62.
- ↑ Schulz 1972 ↓, s. 27, 61.
- ↑ Babelon 1970 ↓, s. 54.
- ↑ Schulz 1972 ↓, s. 23, 60.
Bibliografia
- Jean Babelon: La Numismatique antique. Paris: Presses Universitaires de France, 1970.
- C.C. Chamberlain: Guide to Numismatics. London: English Universities Press, 1965.
- Anna Szemiothowa: Numizmatyka starożytna. Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 1951.
- Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2006.
- Griechische Münzen der klassischen Zeit. (red. Sabine Schultz). Leipzig: Insel Verlag, 1972.
- Aleksandra Krzyżanowska: Numizmatyka grecka. W: Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.