Giejstuny

Giejstuny
Гейстуны
	; Folwark w Giejstunach na rysunku Napoleona Ordy z 1875 roku
Państwo	Białoruś
Obwód	grodzieński
Rejon	oszmiański
Sielsowiet	Boruny
Wysokość	239 m n.p.m.
Populacja (2009); • liczba ludności	; 78
Nr kierunkowy	+375 1593
Tablice rejestracyjne	4
	Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego Giejstuny
	Położenie na mapie Białorusi Giejstuny
	54°16′20″N 26°07′47″E/54,272222 26,129722

Giejstuny (biał. Гейстуны; ros. Гейстуны; hist. również Giejsztuny, Kiejstuny) – wieś na Białorusi, w rejonie oszmiańskim obwodu grodzieńskiego, około 21 km na południowy wschód od Oszmiany.

Historia

W XVI wieku Giejstuny były atynencją dóbr Soły należących do Radziwiłłów, po raz pierwszy Giejstuny pojawiają się na kartach historii w 1545 roku. W 1574 roku Anna z Radziwiłłów Kiszczyna (1515–1600, wojewodzina witebska) sprzedała ów majątek Andrzejowi Wolanowi, który w 1577 roku podarował go swemu bratu Jakubowi (1550–?). Rodzina Wolanów mieszkała tu przez 160 lat (bo w latach 1618–1639 majątek należał do Kierdejów), znacznie powiększając te dobra. Jan i Anna z Puttkamerów Wolanowie sprzedali je w 1759 roku Mariannie ze Świętorzeckich Mitkiewiczowej, która z kolei zapisała je swemu wnukowi Tadeuszowi Kościałkowskiemu (1750–?, późniejszemu posłowi, wierszopisowi), który, narobiwszy długów, stracił majątek, który został podzielony między wierzycieli. Giejsuny przypadły dzieciom Jakuba Sakiewicza (?–1783), podczaszego starodubowskiego: Józefowi i Annie. Józef sprzedał Giejsuny w 1800 roku dotychczasowemu ich dzierżawcy, Tadeuszowi Odyńcowi (1781–1833), wicemarszałkowi powiatu (już wtedy ujezdu) oszmiańskiego. Tadeusz skomasował ziemie kilku pozostałych wierzycieli, uzyskując dobra o powierzchni 884 dziesięcin. Po dziale majątku Giejstuny przypadły jego synowi z drugiego małżeństwa, z Teresą Gnatowską, Antoniemu Edwardowi Odyńcowi, który tu się urodził i spędził dziecięce lata, ale zostawszy w 1846 roku właścicielem majątku, dzierżawił go, mieszkając w Warszawie. Po jego śmierci Giejstuny w 1885 roku odziedziczyła jego córka Teresa Chomętowska (1846–1907), która w 1890 roku sprzedała je dwóm miejscowym chłopom, Bobrownickiemu i Kurałowiczowi.

W wyniku reformy administracyjnej w latach 1565–1566 Giejstuny weszły w skład powiatu oszmiańskiego województwa wileńskiego Rzeczypospolitej. Po II rozbiorze Polski w 1793 roku miejscowość znalazła się na terenie powiatu oszmiańskiego (ujezdu) guberni wileńskiej. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1922 roku Giejstuny wróciły do Polski, należały do gminy Holszany w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi.

W 1737 roku mieszkało tu 115 dusz męzkich.

W 1865 roku we wsi były co najmniej 3 folwarki:

Brodowszczyzna Gnatowskich, później Niewiarowiczów, później rozparcelowana między włościan, gdzie mieszkało 28 osób
Giejstuny Odyńców, 48 osób
Kuszlany Odyńców, 19 dusz rewiz..

W 1900 roku wieś liczyła 154 mieszkańców, w 2009 roku – 78.

Około 500 m na południe od granicy wsi zachował się rodzinny cmentarzyk Odyńców z pomnikiem nagrobnym.

Dwór Wolanów i Odyńców

W 1759 roku stał w Giejstunach dwór Wolanów, o czym świadczy akt przekazania majątku z tego roku. Tadeusz Odyniec prawdopodobnie wkrótce po 1800 roku rozbudował swą siedzibę. Był to parterowy dom z ciosanego drewna, o wysokim, łamanym dachu czterospadowym, krytym gontem, z dwoma oknami od frontu (szczegóły elewacji ogrodowej nie są znane). Wewnątrz było osiem pokoi i apteczka (pomieszczenie, w którym przechowywano alkohol i leki). Centralne wejście było pod daszkiem wspartym na dwóch cienkich filarach. Dom od strony ogrodowej miał dwa boczne skrzydła, prawdopodobnie dobudowane przez Odyńca. Przed domem był dziedziniec z bramą wjazdową. Na prawo od bramy stał spichlerz, a dalej lamus i inne zabudowania gospodarcze.

Ostatni właściciele połowę domu przeznaczyli na pomieszczenie dla trzody chlewnej. Dwór spłonął na początku 1895 roku. Na miejscu spalonego dworu na przełomie XIX i XX wieku zbudowano znacznie skromniejszy dworek, który przetrwał do dziś.

Ogród spacerowy przemieszany był z sadem. W głębi sadu stała altanka. Po pożarze cały ogród i sad zostały doszczętnie wycięte.

Majątek Giejstuny został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego.

Przypisy

1 2 3 4 Giejsztuny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 494 .
1 2 3 4 5 Giejstuny, [w:] RomanR. Aftanazy RomanR., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 89–91, ISBN 83-04-04020-4, ISBN 83-04-03701-7 (całość) .
1 2 3 4 5 CzesławC. Jankowski CzesławC., Powiat oszmiański. Materiały do dziejów ziemi i ludzi, t. 1, Petersburg: Księgarnia K. Grendyszyńskiego, 1896, s. 68–84 [dostęp 2017-11-14] .
1 2 3 4 5 6 Giejstuny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 548 .
1 2 MarekM. Minakowski MarekM., Wielka genealogia Marka Minakowskiego [online], www.wielcy.pl [dostęp 2017-11-14] .
↑ Збор помнікаў гісторыі і культуры. Гродзенская вобласць, Mińsk: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1986, s. 104 [dostęp 2017-11-14] (biał.).
↑ Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1, Województwo wileńskie. T. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 32. [dostęp 2017-11-14].
1 2 Giejstuny na stronie Radzima.org. [dostęp 2017-11-14].
↑ Giejstuny na stronie Radzima.net. [dostęp 2017-11-14].
1 2 Гейстуны na stronie Globus Białorusi. [dostęp 2017-11-14]. (ros.).
↑ Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. [dostęp 2017-11-14]. (ros.).

Linki zewnętrzne

Giejstuny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 548 .
Giejsztuny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 494 .

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[S151-1] 1 2 3 4 Giejsztuny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 494 .

[RA-2] 1 2 3 4 5 Giejstuny, [w:] RomanR. Aftanazy RomanR., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 89–91, ISBN 83-04-04020-4, ISBN 83-04-03701-7 (całość) .

[CJ-3] 1 2 3 4 5 CzesławC. Jankowski CzesławC., Powiat oszmiański. Materiały do dziejów ziemi i ludzi, t. 1, Petersburg: Księgarnia K. Grendyszyńskiego, 1896, s. 68–84 [dostęp 2017-11-14] .

[S2-4] 1 2 3 4 5 6 Giejstuny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 548 .

[M-5] 1 2 MarekM. Minakowski MarekM., Wielka genealogia Marka Minakowskiego [online], www.wielcy.pl [dostęp 2017-11-14] .

[Z-6] Збор помнікаў гісторыі і культуры. Гродзенская вобласць, Mińsk: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1986, s. 104 [dostęp 2017-11-14] (biał.).

[W-7] Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1, Województwo wileńskie. T. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 32. [dostęp 2017-11-14].

[R-8] 1 2 Giejstuny na stronie Radzima.org. [dostęp 2017-11-14].

[RN-9] Giejstuny na stronie Radzima.net. [dostęp 2017-11-14].

[A-10] 1 2 Гейстуны na stronie Globus Białorusi. [dostęp 2017-11-14]. (ros.).

[L-11] Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. [dostęp 2017-11-14]. (ros.).