Fulcrum – krok na drodze w rozwoju indywidualnym człowieka pomiędzy kolejnymi dziewięcioma strukturami świadomości wyróżnionymi przez Wilbera. W każdym fulcrum można wyróżnić trzy pomniejsze kroki:

1. Self najpierw utożsamia się z pewną strukturą świadomości, jest z nią zjednoczone.
2. Świadomość odróżnia się od danej struktury, przestaję się z nią utożsamiać, aby ją przekroczyć.
3. Self wkracza w kolejną strukturę i utożsamia się z tym wyższym poziomem, jednocześnie integrując wszystkie niższe poziomy.

Rozwój może zostać zakłócony na każdym fulcrum. Powstają wówczas specyficzne dla danego poziomu zespoły patologiczne, do których Wilber zaleca specyficzne formy terapii (jest to jedno z podstawowych założeń psychologii integralnej):

• F1 – fulcrum czuciowo fizyczne – psychoza – terapie regresywne
• F2 – fulcrum obrazowo-emocjonalne – zaburzenia borderline – psychoanaliza i psychologia self
• F3 – fulcrum umysłu reprezentującego – nerwice – psychoanaliza i psychologia self
• F4 – fulcrum zasady-roli – patologia skryptu – terapie poznawcze
• F5 – fulcrum formalno refleksyjne – patologia ego – terapie poznawcze i interpersonalne
• F6 – fulcrum wizji-logiki – patologia egzystencjalna – terapie humanistyczne i egzystencjalne
• F7 – fulcrum nadpychiczne – patologie transpersonalne – terapie transpersonalne – „ścieżka joginów”
• F8 – fulcrum subtelne – patologie transpersonalne – terapie transpersonalne – „ścieżka świętych”
• F9 – fulcrum przyczynowe – patologie transpersonalne – terapie transpersonalne – "ścieżka mędrców".

Przypisy