Franciszek Walewski ps. „Mrok”, „Stryjek” (ur. 21 września 1912 w Szumsku, zm. 14 stycznia 1979 w Pyszkowie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego i Armii Krajowej, komendant Podobwodu I Skarżysko-Kamienna („Morwa”) w Obwodzie Iłża Inspektoratu Starachowickiego Armii Krajowej (Okręg Radom-Kielce), komendant Obwodu Końskie Inspektoratu Starachowickiego AK.

Życiorys

Syn Jana (rolnika) i Czesławy z domu Pająk. Ukończył Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Bydgoszczy.

Absolwent Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej-Komorowie. Promowany na stopień podporucznika został ze starszeństwem z dnia 15 października 1935 roku oraz 215. lokatą w korpusie oficerów piechoty, po czym skierowano go do służby w 14 pułku piechoty we Włocławku. Na dzień 21 września 1936 r. zajmował stanowisko młodszego oficera w 3. kompanii strzelców w I batalionie 14 pp, a w dniu 16 marca 1938 r. stanowisko dowódcy plutonu w 1. kompanii c.k.m. tegoż pułku. W październiku 1938 roku wziął udział w operacji zaolziańskiej – jako oficer kompanii ckm zbiorczego batalionu wystawionego przez 14 pp (zajmował stanowisko zastępcy dowódcy tej kompanii, którym był por. Czesław Rolecki). Do stopnia porucznika awansowany został ze starszeństwem z dnia 19 marca 1939 roku i 212. lokatą wśród oficerów piechoty. Na dzień 23 marca 1939 roku pełnił funkcję dowódcy plutonu w 2. kompanii ckm 14 pułku piechoty. Następnie objął stanowisko dowódcy kompanii ckm.

Zgodnie z przydziałem mobilizacyjnym został II adiutantem 14 pułku piechoty. Razem z włocławskim pułkiem wziął udział w walkach toczonych na obszarze korytarza pomorskiego i w bitwie nad Bzurą. Został ciężko ranny w płuca w dniu 18 września 1939 r. w lesie Budy Stare (w pobliżu Białej Góry nad Bzurą) ).

Uniknął niewoli i do 1 maja 1940 r. leczył się - początkowo w szpitalu, następnie w domu. Z początkiem 1940 roku przeniósł się do Skarżyska-Kamiennej. Od 1 sierpnia 1940 r. działał w konspiracji – w Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, początkowo w stopniu porucznika, a następnie kapitana (rozkazem Komendanta Głównego Sił Zbrojnych w Kraju został awansowany do rangi kapitana służby stałej ze starszeństwem od 11 listopada 1943 roku). Używał pseudonimów „Mrok” i „Stryjek”. Od 15 sierpnia 1940 r. zajmował stanowisko szefa wyszkolenia i zastępcy komendanta Rejonu Skarżysko w Obwodzie Kielce ZWZ, a od października 1940 r. objął prawdopodobnie obowiązki komendanta tego Rejonu . Od wiosny 1942 r. do czerwca 1943 roku pełnił funkcję zastępcy komendanta Podobwodu I Skarżysko-Kamienna w Obwodzie Iłża Armii Krajowej (komendantem był wówczas por. Stanisław Ciaś ps. „Osman”, „Fiszer”). Został ranny w przedramię 26 marca 1943 roku podczas akcji w Skarżysku.

Od czerwca 1943 r. do października 1944 roku zajmował stanowisko komendanta Podobwodu I Skarżysko-Kamienna (kryptonim „Morwa”) w Obwodzie Iłża Inspektoratu Starachowickiego AK – wchodzącego w struktury Okręgu Radom-Kielce. Pod koniec lipca 1944 roku Inspektorat Starachowicki AK wystawił bataliony 3 pułku piechoty Legionów AK. Franciszek Walewski „Stryjek” objął wówczas dowództwo batalionu sformowanego w rejonie Skarżyska (II batalion 3 pp Leg. AK). Aresztowany przez Niemców, zbiegł i od listopada 1944 r. przeszedł do pracy konspiracyjnej w Obwodzie Końskie Armii Krajowej, którego był komendantem aż do rozwiązania Armii Krajowej (19 stycznia 1945 r.).

Okres powojenny

Po wojnie zamieszkał we Włocławku, używał wówczas nazwiska Stryjek-Walewski. Nie został przyjęty do służby w Ludowym Wojsku Polskim. Pracował jako leśniczy lasów komunalnych (mieszkał między innymi w leśniczówce Dąbrówka we Włocławku).

Franciszek Walewski był zapalonym myśliwym. Zmarł na atak serca w dniu 14 stycznia 1979 r. podczas polowania prowadzonego w okolicach miejscowości Pyszkowo. Pochowany został na włocławskim Cmentarzu Komunalnym – sektor 44A, rząd 1, grób 13.

Jego żoną była Henryka Sodólska, córka Stanisława i Józefy (ur. 11 lipca 1913 r. we Włocławku, zm. 26 lipca 1992 r. w Górze Kalwarii) - żołnierz Armii Krajowej, łączniczka Komendy Głównej AK, odznaczona Krzyżem Armii Krajowej. Mieli syna Andrzeja (ur. ok. 1945 r.), a ich przysposobioną (w roku 1954) córką była Krystyna (ur. 5 lipca 1948 r. w Mostkach, zm. 8 maja 1996 r. w Otwocku).

Awanse

• podporucznik (15.10.1935)
• porucznik (19.3.1939)
• kapitan (11.11.1943)

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Walecznych
• Krzyż Armii Krajowej

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

• Igor Kraiński, Jacek Pekról: 14 Pułk Piechoty. Wydawnictwo „Egros”, 1992. ISBN 83-85253-13-0.
• Zdzisław Ciesielski: Dzieje 14 Pułku Piechoty w latach 1918–1939. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008. ISBN 978-83-7441-937-6.
• Armia Krajowa. Obwód Kielce. [dostęp 2018-03-23].
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939: stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Księgarnia Akademicka Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w wojsku polskim 1935–1939. Warszawa: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 978-83-7188-691-1.
• Wojciech Borzobohaty: „Jodła”. Okręg Radomsko-Kielecki ZWZ-AK 1939–1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1984. ISBN 83-211-0442-8.
• Eugeniusz Frąckiewicz: Z Włocławka nad Bzurę. Dziennik z września 1939 roku. Warszawa: VEDA Sp. z o.o., 2018. ISBN 978-83-64109-43-0.
• Dziennik Bojowy 14 Pułku Piechoty. Wykaz rannych oficerów. [dostęp 2018-11-16].

Linki zewnętrzne

• Echo Dnia Świętokrzyskie. Wyjątkowy cmentarz partyzancki w Skarżysku-Kamiennej. 29 listopada 2017 r.. [dostęp 2018-03-20].
• Armia Krajowa, Związek Walki Zbrojnej, Służba Zwycięstwu Polski – Armia Krajowa. Obwód Kielce. [dostęp 2018-03-28].
• Cmentarz wojenny AK Podobwodu „Morwa” Skarżysko-Kamienna Os. Książęce. [dostęp 2018-03-29].
• Odkrywamy Świętokrzyskie – Skarbowa Góra. 1 listopada 2009 r.. [dostęp 2018-11-13].