Franciszek Patek

Franciszek Ksawery Patek
	podpułkownik
Data i miejsce urodzenia	1792 ; Polichno
Data śmierci	1844
	Przebieg służby
Lata służby	1808–1831
Siły zbrojne	Armia Księstwa Warszawskiego,; Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego
Jednostki	2 Pułk Ułanów,; 9 Pułk Ułanów,; 3 Pułk Strzelców Konnych,; 1 Pułk Strzelców Konnych
Stanowiska	Dowódca 1 Pułku Strzelców Konnych
Główne wojny i bitwy	wojny napoleońskie,; powstanie listopadowe
	Odznaczenia

Franciszek Ksawery Patek, herbu Prawdzic (ur. 1792 w Polichnie, zm. 4 października 1844) – podpułkownik Wojska Polskiego, uczestnik kampanii napoleońskich, w czasie powstania listopadowego dowódca 1 Pułku Strzelców Konnych, dwukrotnie odznaczony orderem Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się w rodzinie drobnoszlacheckiej. Był synem Joachima Patka, chorążego wojsk litewskich i Justyny z domu Lasockiej, prawdopodobnie bratem przyrodnim Antoniego, twórcy słynnej zegarmistrzowskiej firmy Patek Philippe.

W 1808 rozpoczął służbę wojskową w 2 Pułku Ułanów Księstwa Warszawskiego i razem z nim walczył w wojnie 1809 roku przeciwko Austrii. W 1810 podjął pracę urzędnika wojskowego przy Dyrekcji Generalnej Popisów Wojska. Trzy lata później, na początku 1813 trafił do 9 Pułku Ułanów, z którym w tym samym roku bronił Gdańska, a po jego upadku dostał się do niewoli rosyjskiej.

Po powrocie z niewoli, w stopniu kapitana podjął służbę w 3 Pułku Strzelców Konnych w armii nowo powstałego Królestwa Polskiego. W 1819 został przeniesiony do 1 Pułku Strzelców Konnych. W tejże jednostce zastał go wybuch powstania listopadowego (29/30 listopada 1830). Razem z 1 psk wziął udział m.in. w bitwach pod Stoczkiem i pod Grochowem. W lutym 1831 awansował na stopień majora, a na początku czerwca tegoż roku został dowódcą swego pułku, po śmierci poprzedniego dowódcy, płk Karola Chmielewskiego (10 maja 1831). Skutkiem objęcia dowództwa pułku był kolejny rychły awans, na podpułkownika (lipiec 1831). Dowodząc jednostką brał udział w bitwach pod Zbuczynem, Paprotnią oraz w walkach w obronie Warszawy.

Po klęsce powstania, w październiku 1831, wraz z ostatnim wodzem naczelnym generałem Maciejem Rybińskim, przekroczył granicę z Królestwem Prus, gdzie został internowany w twierdzy w Tczewie. Do Królestwa Kongresowego wrócił w marcu 1832.

Franciszek Patek zamieszkiwał w osadzie Ryś (obecnie powiat wieruszowski).

Życie prywatne

W 1823 poślubił Paulinę Czartkowską (1801-1875), córkę Wincentego (zm. 1869), właściciela Krąkowa, naddzierżawcy Brodni, komisarza obwodowego w Warcie oraz Koninie, i Józefy z Niemojowskich (zm. 1848). Razem z żoną i córką Walentyną (zm. 1911) mieszkał w Kaliszu, przy ulicy Babinej. Franciszek Patek zmarł 4 października 1844. Został pochowany w Kaliszu, na tamtejszym Cmentarzu Miejskim. Jego nagrobek zachował się do dnia dzisiejszego.

Awanse

1808 – sierżant,
1810 – porucznik-adiutant,
1815 – kapitan,
luty 1831 – major,
wrzesień 1831 – podpułkownik.

Odznaczenia

5 marca 1831 – Krzyż Złoty Virtuti Militari,
15 września 1831 – Krzyż Kawalerski Virtuti Militari.

Uwagi

↑ Dyrekcja początkowo działała w ramach Ministerstwa Wojny, a od grudnia 1811 znalazła się poza jego strukturami.
↑ Wincenty Czartkowski, znany z nienawistnego postępowania wobec chłopów, stał się pierwowzorem bohatera powieści Kordian i cham Leona Kruczkowskiego.
↑ Według Uruskiego Krzyż Złoty VM Franciszek Patek miałby dostać po kampanii 1813. Tej informacji nie potwierdza Rocznik Woyskowy Królestwa Polskiego na rok 1817. Uruski nie wspomina o późniejszej służbie F. Patka w okresie Królestwa Polskiego, ani w powstaniu listopadowym.

Przypisy

1 2 3 Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. XIII. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1916, s. 240.
1 2 3 4 5 6 Stanisław Małyszko: Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2012, s. 253-254. ISBN 978-83-62689-09-5.
1 2 3 4 5 6 7 Robert Bielecki: Słownik biograficzny oficerów Powstania Listopadowego. T. 3. Trio, 1998, s. 269. ISBN 83-86842-11-3.
1 2 3 Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925, s. 82, seria: Biblioteka Muzeum Wojska.
1 2 Elżbieta Halina Nejman: Szlachta Sieradzka XIX wieku – Herbarz, P. 2017. [dostęp 2023-05-31].

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[4] Dyrekcja początkowo działała w ramach Ministerstwa Wojny, a od grudnia 1811 znalazła się poza jego strukturami.

[7] Wincenty Czartkowski, znany z nienawistnego postępowania wobec chłopów, stał się pierwowzorem bohatera powieści Kordian i cham Leona Kruczkowskiego.

[8] Według Uruskiego Krzyż Złoty VM Franciszek Patek miałby dostać po kampanii 1813. Tej informacji nie potwierdza Rocznik Woyskowy Królestwa Polskiego na rok 1817. Uruski nie wspomina o późniejszej służbie F. Patka w okresie Królestwa Polskiego, ani w powstaniu listopadowym.

[urus-1] 1 2 3 Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. XIII. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1916, s. 240.

[malysz-2] 1 2 3 4 5 6 Stanisław Małyszko: Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2012, s. 253-254. ISBN 978-83-62689-09-5.

[biel-3] 1 2 3 4 5 6 7 Robert Bielecki: Słownik biograficzny oficerów Powstania Listopadowego. T. 3. Trio, 1998, s. 269. ISBN 83-86842-11-3.

[gemb-5] 1 2 3 Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925, s. 82, seria: Biblioteka Muzeum Wojska.

[Nejman-6] 1 2 Elżbieta Halina Nejman: Szlachta Sieradzka XIX wieku – Herbarz, P. 2017. [dostęp 2023-05-31].