Franciszek Otton Matuszczak
Dod, Ozyrys
pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia

16 listopada 1895
Grzegórzki

Data i miejsce śmierci

28 sierpnia 1964
Londyn

Przebieg służby
Lata służby

od 1914

Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie
Polski Korpus Posiłkowy

Jednostki

Baza Łączności nr 1

Stanowiska

kierownik bazy

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia

Franciszek Otton Matuszczak ps. „Dod”, „Ozyrys” (ur. 16 listopada 1895 w Grzegórzkach, zm. 28 sierpnia 1964 w Londynie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się 16 listopada 1895 we wsi Grzegórzki, w ówczesnym powiecie krakowskim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Franciszka i Salomei z Chrobaków. Ukończył szkołę powszechną w Tymbarku i w 1914 ośmioklasowe c. i k. Gimnazjum w Podgórzu, w którym złożył maturę. Był członkiem oddziału Związku Strzeleckiego w Zatorze. 30 lipca 1914 został zastępcą sekcyjnego II sekcji. 4 sierpnia tego roku wyjechał koleją z Zatoru do Krakowa z grupą 20 strzelców pod komendą Ludwika Naimskiego.

Od 1914 walczył w szeregach 2 pułku piechoty Legionów Polskich. 14 maja 1915, po ukończeniu Szkoły Podchorążych Legionów Polskich „ze stopniem dostatecznym”, został mianowany aspirantem oficerskim w randze tytularnego sierżanta z poborami plutonowego. 28 lipca tego roku został przeniesiony do 6 pułku piechoty, a 15 grudnia mianowany chorążym (komendantem plutonu w XII randze). 1 lipca 1916 awansował na podporucznika. Był zastępcą komendanta oddziału karabinów maszynowych III batalionu 6 pp. Po kryzysie przysięgowym (lipiec 1917) wstąpił do Polskiego Korpusu Posiłkowego i został przeniesiony do 2 pułku piechoty. Po bitwie pod Rarańczą (15/16 lutego 1918) był poszukiwany przez I Ekspozyturę sądu c. i k. 7 Komendy Generalnej jako dezerter.

11 listopada 1918 objął dowództwo 1. kompanii w batalionie kieleckim kapitana Alojzego Wir-Konasa, późniejszym I batalionie 25 pułku piechoty. Od stycznia 1920 do 1921 był dowódcą Batalionu Zapasowego 25 pułku piechoty w Miechowie. 19 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich.

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 333. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W sierpniu tego roku został przydzielony z macierzystego pułku do Centralnej Szkoły Strzelniczej w Toruniu na stanowisko dowódcy oddziałów podoficerskich (baonu). 31 marca 1924 prezydent RP nadał mu stopień majora ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1923 i 101. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W lutym 1925 został przesunięty na stanowisko dyrektora nauk Centralnej Szkoły Strzelniczej. W marcu 1929 został przeniesiony do 1 batalionu ciężkich karabinów maszynowych w Biedrusku na stanowisko dowódcy batalionu. 24 grudnia 1929 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1930 stopień podpułkownika w korpusie oficerów piechoty i 15. lokatą. W kwietniu 1930 został przeniesiony do 49 pułku piechoty w Kołomyi na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. Obowiązki służbowe łączył z działalnością społeczną w Towarzystwie Przyjaciół Huculszczyzny w Kołomyi. Był również prezesem miejscowego koła Związku Legionistów Polskich. W lipcu 1935 został przeniesiony do 18 pułku piechoty w Skierniewicach na stanowisko dowódcy pułku. Generał brygady Antoni Szylling ocenił go jako „dobrego dcę w polu, jak i w pracy wyszkoleniowej. Taktycznie dobry. Wychowawca dobry. Rezultaty wyszkoleniowe zwłaszcza strzeleckie dobre”. Pozytywna opinia umożliwiła mu awans na pułkownika ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 6. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Pułkiem dowodził do 5 czerwca 1939, a później został przeniesiony do Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych.

W czasie kampanii wrześniowej przekroczył granicę z Węgrami, gdzie został internowany. Od 1942 do 19 marca 1944 kierował Wojskową Bazą Wywiadowczo-Łącznikową nr 1 w Budapeszcie (kryptonim „Liszt”). Z chwilą wkroczenia Niemców na terytorium Królestwa Węgier zlikwidował aparat bazy i aby zatrzeć wszelkie ślady po sobie, sfingował swoją śmierć od bomby lotniczej. Pod koniec marca 1944 powstała nowa Baza o kryptonimie „Pestka”, której komendantem został Zbigniew Borówko, choć pośrednio kierował nią nadal pułkownik Matuszczak. Zbigniew Ryś, jego podwładny stwierdził, że pułkownik „lubił konspirację, był jej mistrzem”. W lutym 1945 został aresztowany przez sowietów, ale po kilku miesiącach zwolniony. Od listopada 1945 służył w 2 Korpusie Polskim we Włoszech. Po demobilizacji pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Zmarł 28 sierpnia 1964 w Londynie. Został pochowany na cmentarzu Harrow Weald.

Był żonaty z Marią, działaczką społeczną, od 25 grudnia 1934 kierowniczką kuchni dla ubogich i bezrobotnych oraz członkinią Rady Miejskiej Komunalnej Kasy Oszczędności w Kołomyi, z którą miał córkę Marię (ur. 17 września 1927).

Ordery i odznaczenia

Uwagi

  1. ↑ 26 stycznia 1934 ogłoszono sprostowanie imion ppłk. Franciszka Ottona Karola Matuszczaka z „Franciszek Otton Karol” na „Franciszek Otton”.
  2. ↑ Głównym zadaniem bazy było utrzymanie łączności w pionie wojskowym (Naczelny Wódz – Związek Walki Zbrojnej) na szlaku Warszawa–Budapeszt–Paryż. Przejęła ona organizację konspiracji i ucieczek z obozów dla internowanych, szlaków kurierskich i przerzutowywch oraz sztafetowych z kraju i do kraju oraz opiekę nad uchodźcami polskimi na Węgrzech.

Przypisy

  1. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934, s. 24.
  2. ↑ Sprawozdanie 1914 ↓, s. 65.
  3. ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
  4. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  5. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  6. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tu podano, że urodził się w Zatorze. Żołnierze Niepodległości: Matuszczak Franciszek Otton Karol. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2022-10-23].
  8. ↑ Meus 2021 ↓, s. 73, tu również urodzony w Zatorze.
  9. ↑ Kolekcja ↓, s. 4.
  10. ↑ Sprawozdanie 1914 ↓, s. 65, 75.
  11. ↑ Wichman 2021 ↓, s. 125, 142.
  12. ↑ Wichman 2021 ↓, s. 143.
  13. ↑ Wichman 2021 ↓, s. 150.
  14. ↑ Lenkiewicz, Sujkowski i Zieliński 1930 ↓, s. 270.
  15. ↑ Rozkaz Nr 123. „Goniec Polowy Legionów: Dziennik rozporzadzeń Komendy Legionów Polskich”. 4, s. 1, 1915-05-29. Piotrków.
  16. 1 2 Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 19.
  17. ↑ Rozkaz Nr 178. „Goniec Polowy Legionów: Dziennik rozporzadzeń Komendy Legionów Polskich”. 12, s. 2, 1916-01-15. Lwów.
  18. 1 2 Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 231.
  19. ↑ Jarno 2003 ↓, s. 83.
  20. ↑ Jarno 2003 ↓, s. 125.
  21. ↑ Juszkiewicz 1928 ↓, s. 33.
  22. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 25 sierpnia 1920, s. 785.
  23. ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 96, 763.
  24. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 42.
  25. ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 34 z 22 sierpnia 1922, poz. 496.
  26. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 197, 407, 1513.
  27. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 184, 349, 1374.
  28. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924, s. 169.
  29. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 4 lutego 1925, s. 54.
  30. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 169.
  31. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929, s. 90.
  32. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 24 grudnia 1929, s. 439.
  33. 1 2 Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 525.
  34. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930, s. 103.
  35. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 23, 577.
  36. ↑ Tarkowska 2017 ↓, s. 88.
  37. ↑ Tarkowska 2017 ↓, s. 90.
  38. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935, s. 95.
  39. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 568.
  40. ↑ Wykaz imienny podpułkowników piechoty posiadających warunki do awansu na pułkowników w 1939 roku. [w:] sygn. 701/1/120, s. 200 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 1938. [dostęp 2022-10-25].
  41. ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 10.
  42. ↑ Jarno 2001 ↓, s. 307.
  43. 1 2 3 4 Ryś 2013 ↓, s. 43.
  44. 1 2 3 Matusak 2013 ↓, s. 315.
  45. ↑ Ryś 2013 ↓, s. 4, 43, 44, 46, 47, 49, 50, 56.
  46. ↑ Juchniewicz i Panecki 1988 ↓, s. 923.
  47. ↑ Ryś 2013 ↓, s. 44, wg autora upozorował swoją śmierć już w 1943 by móc nadal działać w konspiracji.
  48. ↑ Ryś 2013 ↓, s. 44.
  49. ↑ Ryś 2013 ↓, s. 43, 51.
  50. ↑ Tarkowska 2017 ↓, s. 84.
  51. ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
  52. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 26 stycznia 1923, s. 67.
  53. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  54. ↑ M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199.
  55. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  56. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  57. ↑ M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592.
  58. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938, s. 6.
  59. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  60. 1 2 Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 23.
  61. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 16 września 1922, s. 682.
  62. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 169.
  63. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  64. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-10-23].
  65. 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 3.
  66. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 197, 1513.
  67. ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 349.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.