Franciszek Honiok
Data urodzenia

1896

Data i miejsce śmierci

31 sierpnia 1939
Gliwice

Przyczyna śmierci

rozstrzelanie przez SS

Zawód, zajęcie

rolnik

Franciszek Honiok (ur. 1896, zm. 31 sierpnia 1939 w Gliwicach) – uczestnik powstań śląskich, zamordowany podczas prowokacji gliwickiej, rozpoczynającej niemiecki plan inwazji na Polskę, jedna z pierwszych ofiar II wojny światowej.

Życiorys

Urodził się w 1896 roku na Górnym Śląsku. Miał obywatelstwo niemieckie, był katolikiem i nie miał żony. Mieszkał we wsi Łubie (ówczesnie Hohenlieben), leżącej na ówczesnych terenach III Rzeszy. Opisany został jako niewyróżniający się, niski rolnik.

W latach 20. XX wieku mieszkał w Polsce, w roku 1921 walczył po stronie polskiej podczas powstań śląskich, które nastąpiły po I wojnie światowej. Inne źródła podają, że tylko sympatyzował z Polakami. Wrócił do Niemiec w 1925 roku, gdzie został zmuszony do walki z deportacją z powrotem do Polski, co robił aż do 1939 roku. W latach 30. opowiadał się po stronie Polaków. W marcu 1938 wziął udział w odbywającym się w Berlinie kongresie Związku Polaków w Niemczech.

Aresztowanie i śmierć

30 sierpnia 1939 roku został zatrzymany przez SS i Gestapo we wsi Połomia (inne źródła podają, że było to we wsi Łubie). Został wywieziony na wschód do koszar policyjnych w Bytomiu, gdzie podano mu jedzenie i wodę, a następnie do siedziby gestapo w Opolu, gdzie spędził noc. Przez cały czas, jak zauważyli jego porywacze, był „apatyczny, jego głowa była stale pochylona”. Następnego ranka porywacze zabrali go na posterunek policji w Gliwicach i umieścili w izolatce. Krótko przed godziną 20 esesman w białym fartuchu, podający się za lekarza odwiedził Franciszka w jego celi i dał zastrzyk z silnym środkiem odurzającym. Podczas prowokacji gliwickiej, gdy dowódca komanda Alfred Naujocks, zajmował się transmisją, żołnierze SS dostarczyli nieprzytomnego Honioka do budynku i położyli przy tylnych drzwiach. W pewnym momencie – nie wiadomo kiedy – ktoś go zastrzelił. Ciało Honioka, ubrane w polski mundur, pozostawiono na schodach wejściowych. Do dziś nie jest znana przyczyna jego śmierci. Przyczyną śmierci mogło być zarówno zastrzelenie, jak przedawkowanie.

SS-Sturmbannführera Alfred Naujocks został poinformowany przez Heinricha Müllera, szefa Gestapo, że ma zostać dostarczony Polak, którego zakrwawione zwłoki mają zostać pozostawione w radiostacji jako niezbity „dowód" polskiej odpowiedzialności za atak. Franciszek Honiok został wybrany, bo jego biografia pasowała do przedstawienia go opinii publicznej jako powstańca śląskiego.

Odpowiedzialność za śmierć

Alfred Naujocks zarówno podczas przesłuchań przez organy niemieckie, jak i przez aliantów nie przyznawał się do zabicia Franciszka Honioka. Twierdził, że zajmowała się tym specjalna grupa zwana Konservenkommando

Identyfikacja

Paweł Honiok, jego siostrzeniec i jedyny pozostały krewny, mówił: Nikt nigdy nie chciał rozmawiać o tym, co się stało, to zawsze było tajemnicą. Niemcy kontrolowali nas do 1945 roku, a potem Rosjanie przejęli władzę i nie byli zainteresowani dokopywaniem się do prawdy o tym, co wydarzyło się na początku wojny. Nawet moja własna rodzina bała się o tym mówić.

To, że osobą zastrzeloną podczas prowokacji gliwickiej był Honiok udało się ustalić częściowo dopiero w latach 60. XX wieku. Podczas przesłuchań jeden z pracowników placówki Gestapo w Opolu nie potrafił powiedzieć jak nazywała się zastrzelona osoba, ale potrafił powiedzieć kiedy i gdzie dokonano aresztowania. W roku 1968 funkcjonariusz policji w prokuraturze w Düsseldorfie zeznawał, że Honiok na komendzie w Gliwicach dostał odurzający zastrzyk i prawie nieprzytomny został przewieziony do radiostacji gliwickiej w czasie napadu oddziału Naujocksa. Funkcjonariusz policji, który dokonywał aresztowania „nie wnikał w sprawę, tylko machnął ręką i nie chciał nic wiedzieć o tym przekręcie. Twierdził, że w Gliwicach nikt nie dawał wiary w to, że atak został przeprowadzony przez Polaków.

Personalia Honioka udało się ustalić dopiero pod koniec XX wieku. Uczniowie Szkoły Podstawowej nr 8 w Gliwicach pod kierunkiem nauczyciela historii Krzysztofa Kruszyńskiego napisali książkę „Franz (Franciszek) Honiok 1899–1939. Pierwsza ofiara II wojny światowej”. Praca otrzymała wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie „Bohaterowie są wśród nas” i została wydana przez Muzeum w Gliwicach.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Bob Graham: World War II's first victim. The Daily Telegraph, 2009-08-29. [dostęp 2022-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-28)]. (ang.).
  2. ↑ Patrycja Posmyk: Historia. łubie.pl. [dostęp 2022-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-11-12)]. (pol.).
  3. ↑ Lightbody 2004 ↓, s. 304.
  4. 1 2 Gliwice: Pamięci Franza Honioka. iknurow.pl, 2019-08-23. [dostęp 2022-11-12]. (pol.).
  5. 1 2 Florian Altenhöner: Niemieckie prowokacje. historia.uwazamrze.pl, 2019-09-01. [dostęp 2022-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-02-02)]. (pol.).
  6. 1 2 3 4 5 Roger Moorhouse: The Man Who Started World War II. historynet.com, 2019-01-18. [dostęp 2022-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-11-04)]. (ang.).
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Altenhöner 2019 ↓, s. 95.
  8. ↑ Altenhöner 2019 ↓, s. 96.
  9. 1 2 Anna Winkler: „Może ktoś pijany pozwolił sobie na głupi żart”. Jak gliwiczanie zareagowali na atak na radiostację w 1939 r.?. Onet.pl, 2019-08-31. [dostęp 2022-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-11-12)]. (pol.).
  10. ↑ Altenhöner 2019 ↓, s. 95-96.
  11. ↑ Witness testimony: Alfred Helmut Naujocks. archives.lib.uconn.edu. [dostęp 2020-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-13)]. (ang.).

Bibliografia

  • Florian Altenhöner: Człowiek, który rozpętał II wojnę światową: Alfred Naujocks - fałszerz, morderca, terrorysta. tłumacz Marta Jabłońska. Wyd. I. Poznań: Wydawnictwo Replika, 2019. ISBN 978-83-7674-704-0. OCLC 1111747559.
  • Bradley Lightbody: The Second World War: Ambitions to Nemesis. 2004. ISBN 978-1-134-59272-2.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.