Mężczyzny z papugą, domniemany autoportret | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data śmierci | |
Francesco Melzi (właśc. Giovanni Francesco Melzi, ur. pomiędzy 1491 a 1493 w Mediolanie, zm. między październikiem a listopadem 1567) – włoski artysta renesansowy, syn Girolama Melziego, uczeń Leonarda da Vinci.
Życiorys
Odebrał dobre wykształcenie i wychowanie. Był synem dowódcy milicji mediolańskiej. Siedzibą Melzich była największa willa w Vaprio d’Appa. Mógł był uczniem Bramantina.
Latem 1507 r. w Mediolanie poznał Leonarda da Vinci. Za zgodą ojca Leonardo adoptował Melziego. Po adoptowaniu chłopca Leonardo utrzymywał kontakt z rodziną Melzich.
Francesco Melzi pracował jako asystent i skryba Leonarda. Odpowiadał m.in. za porządkowanie notatek i korespondencję. U boku Leonarda uczył się malarstwa i rysunku. Jego najsłynniejszym dziełem jest portret Leonarda z profilu. Ponadto stworzył liczne kopie jego obrazów (m.in. zaginioną Ledę z łabędziem). Dzięki jego pracy ocalało do czasów współczesnych wiele rękopisów Leonarda.
Na dworze u króla Francji Franciszka I za swoją pracę otrzymywał od 400 talarów miesięcznie. Leonardo nazywał go zdrobniale Cecho i Cechino (zdrobnienia od Francesco).
Odkąd wstąpił do pracowni Leonarda stał się jego nieodłącznym towarzyszem. 24 września 1513 r. wyjechał z nim do Rzymu, a następnie do Francji. Giorgio Vasari podaje, że Melzi był wielce kochanym przez Leonarda. Nie jest jednak potwierdzone, czy Leonardo i Francesco utrzymywali relację o charakterze romantycznym bądź seksualnym. Zdaniem historyka sztuki Charlesa Nicholla Vasari w drugiej edycji Żywotów z 1568 r. dwuznacznie zasugerował, że Leonardo i Francesco byli w związku homoseksualnym. Melzi był tym, który powiadomił braci Leonarda o jego śmierci w liście z 1 czerwca 1519. Melzi w swoich notatkach określał go też, jako drugiego ojca. Po śmierci Leonarda stał się jego spadkobiercą. Jako spuściznę po nim otrzymał jego pisma, rysunki i obrazy oraz trochę pieniędzy. Około 1530 roku Melzi wydał Codex Urbinus Latinus (też Codex Urbinas) – pierwszą wersję Traktatu o malarstwie Leonarda
Po śmierci Leonarda Melzi poślubił szlachciankę Angiolę Landriani, z którą spłodził ośmioro dzieci. Później sam stał się nauczycielem. Jego uczniem był m.in. Girolamo Figino.
Najprawdopodobniej obraz Młodzieniec z papugą (znany również jako Portret młodzieńca z papugą) z lat 50. XVI wieku stanowi autoportret Melziego.
W 1566 roku miał okazję poznać Giorgio Vasariego, autora Żywotów najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów, gdzie znalazła się biografia Leonarda. Prawdopodobnie spotkał się również z Giovannim Paolo Lomazzą, który również napisał biografię Leonarda.
Twórczość
Jego pierwszy datowany rysunek pochodzi z 1510 r. Kopiował liczne notatki, rysunki i inne prace mistrza, dzięki czemu mamy więcej informacji o zaginionych efektach pracy Leonarda. Francescowi przypisuje się także wykonanie w latach 1510–1512 portretu z profilu, przedstawiającego Leonarda. Rysunek mógł być poprawiany przez narysowanego. Przypuszcza się także, iż w czasie pobytu w Clos Luce z umierającym da Vincim sporządził rysunek Zamek w Amboise. Dziełem uznawanym z całą pewnością za stworzone przez Melziego jest obraz Flora, pochodzący z ok. 1520 r. Prawdopodobnie namalował również portret Attusa, skarbnika króla Francji Franciszka I. Przypisuje mu się również obrazy Bachus i Wertumnus i Pomona (we współpracy z Casarem Bernazzanem).
Uwagi
- ↑ Niekiedy podaje się Melziego za domniemanego autora rysunku.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Nicholl 2006 ↓, s. 429.
- ↑ Kemp 2004 ↓, s. 99.
- ↑ Vezzosi 2019 ↓, s. 48.
- 1 2 3 Nicholl 2006 ↓, s. 428.
- 1 2 Isaacson 2019 ↓, s. 543.
- 1 2 Isaacson 2019 ↓, s. 544.
- 1 2 3 4 Isaacson 2019 ↓, s. 545.
- ↑ Bastek 2019 ↓, s. 19.
- ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 465, 545.
- ↑ Vallentin 1951 ↓, s. 615.
- 1 2 3 Nicholl 2006 ↓, s. 431.
- ↑ Clark 1964 ↓, s. 150.
- ↑ Sammer 2023 ↓, s. 448–449.
- ↑ Bastek 2019 ↓, s. 26.
- ↑ Nicholl 2006 ↓, s. 517.
- ↑ Nicholl 2006 ↓, s. 20, 594.
- ↑ Zöllner 2005 ↓, s. 94.
- ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 546.
- ↑ Torrini 2016 ↓, s. 183.
- ↑ Nicholl 2006 ↓, s. 430.
- ↑ Clark 1964 ↓, s. 168–169.
- ↑ Isaacson 2019 ↓, s. 625.
- 1 2 Nicholl 2006 ↓, s. 27.
- ↑ Leonardo’s Legacy Francesco Melzi and the Leonardeschi. nationalgallery.org.uk. [dostęp 2024-05-12]. (ang.).
- ↑ Vallentin 1951 ↓, s. 597.
- ↑ Debolini 2006 ↓, s. 118.
- ↑ Debolini 2006 ↓, s. 111.
Bibliografia
- Grażyna Bastek. „Boski był w tym, co czynił”. Leonardo w poszukiwaniu piękna i teorii wszystkiego. „Pomocnik Historyczny. Leonardo da Vinci 1452–1519. Człowiek renesansu i jego epoka”. 3, 2019.
- Kenneth Clark: Leonardo da Vinci. Warszawa: Arkady, 1964.
- Francesca Debolini: Klasycy sztuki. Da Vinci. Warszawa: 2006. ISBN 83-60529-03-5.
- Walter Isaacson: Leonardo da Vinci. Kraków: Insignis Media, 2019. ISBN 978-83-66071-41-4.
- Martin Kemp: Leonardo and the idea of naturalism: Leonardo’s hypernaturalism. W: Andrea Bayer (red.): Painters of Reality. The legacy of Leonardo and Caravaggio in Lombardy. Nowy Jork: The Metropolitan Museum of Art, 2004. [dostęp 2024-05-12].
- Charles Nicholl: Leonardo Da Vinci. Lot wyobraźni. Warszawa: WAB, 2006.
- Jan Sammer: Leonardo da Vinci: The Untold Story of His Final Years. Praga: Amazon KDP, 2023. ISBN 978-1797976082. [dostęp 2024-05-12].
- Annalisa Perissa Torrini: 13 Leonardo’s Followers in Lombardy: Girolamo and Giovan Ambrogio Figino. W: Constance Moffatt, Sara Taglialagamba (red.): Illuminating Leonardo. 2016. ISBN 978-90-04-30413-0.
- Antonina Vallentin: Leonardo da Vinci. Warszawa: Książka i Wiedza, 1951.
- Alessandro Vezzosi: Leonardo da Vinci. Malarstwo: nowe spojrzenie. Kielce: Jedność, 2019. ISBN 978-83-8144-143-8.
- Frank Zöllner: Leonardo da Vinci 1452–1519. Warszawa: Taschen, Edipresse Polska S. A., 2005. ISBN 83-89571-85-4.