Feliks Jasiński
Data i miejsce urodzenia

15 września 1856
Warszawa

Data i miejsce śmierci

18 listopada 1899
Petersburg

Zawód, zajęcie

inżynier kolejnictwa

Feliks Antoni Michał Jasiński (ur. 15 września 1856 w Warszawie, zm. 18 listopada 1899 w Petersburgu) – polski inżynier kolejnictwa, budowniczy kolei Petersburg-Moskwa oraz konstruktor mostów. Był cenionym na świecie specjalistą w dziedzinie wytrzymałości materiałów budowlanych oraz światowym pionierem teorii sprężystości. Autor dzieła Badania nad sztywnością prętów ściskanych, profesor Instytutu Inżynierów Komunikacji w Petersburgu.

Rodzina i młodość

Urodził się w Warszawie w roku 1856. Jego matka zmarła przy porodzie; dziadek, odznaczony medalem Virtuti Militari weteran powstania listopadowego, był znanym warszawskim lekarzem, a ojciec rejentem. Starszy brat Feliksa, Roman, był, podobnie jak dziadek, lekarzem oraz jednym z założycieli pogotowia ratunkowego w Warszawie. W wieku 8 lat Feliks rozpoczął naukę w rosyjskim gimnazjum, które ukończył w wieku lat 15. W roku 1872 wyjechał do Petersburga, gdzie zdał egzaminy do Instytutu Inżynierów Komunikacji Edukację zakończył w roku 1877 w wieku 21 lat.

Kariera zawodowa

W 1877 roku Jasiński objął stanowisko technika dystansu pskowskiego petersbursko-warszawskiej linii kolejowej. Rok później był już zastępcą inżyniera-kontrolera drugiego oddziału Kolei Warszawskiej w Wilnie, gdzie pełnił także funkcję inżyniera miejskiego. W 1885 został naczelnikiem ósmego dystansu Kolei Petersbursko-Warszawskiej w Wilnie, a także zbudował według własnego projektu rzeźnię miejską. Od 1890 naczelnik wydziału technicznego służby drogowej i remontu budynków kolei petersbursko-moskiewskiej. Przeprowadził wówczas modernizację tej linii w celu przystosowania jej do ruchu ciężkich parowozów oraz zwiększonej do 64 km/h prędkości parowozów. Trzeba było w związku z tym wzmocnić i częściowo przebudować znajdujące się na niej mosty kolejowe. Jasiński podszedł do tych zadań nieszablonowo, przeprowadzają na szeroką skalę pionierskie badania wytrzymałościowe.

Kariera naukowa

Od 1892 roku Jasiński zajmował się głównie pracą naukową. Był autorem prac z teorii sztywności prętów ściskanych. W 1894 roku opublikował na ten temat pracę naukową w języku francuskim oraz rosyjskim pt. Badania nad sztywnością prętów ściskanych, dzięki której zdobył w środowisku inżynierskim światową sławę. Dzieło zostało wydane rok później w języku polskim. W ciągu 8 lat ogłosił drukiem około 50 prac na tematy inżynierii lądowej, z czego 20 było owocem samodzielnych badań naukowych Jasińskiego. W roku 1893 opublikował monografię pt. Próba rozwinięcia teorii wyboczenia, gdzie podał wraz z L. Tetmajerem wzory empiryczne do obliczania naprężeń krytycznych przy wyboczeniu. W publikacji tej zaprezentował szereg wyliczeń dokonanych w oparciu o własne doświadczenia, zapoczątkowane badaniami nad wytrzymałością dźwigarów mostowych, gdzie ustalił empiryczne wzory na wartość naprężeń krytycznych oraz wartości, przy których elementy ściskane ulegają zniekształceniu. Wzory te, jak i zestawione przez Jasińskiego tablice obliczeń, są stosowane do dziś w praktyce inżynierskiej na całym świecie. Publikacja została nagrodzona w 1894 roku rosyjską nagrodą im. P. Andrijewa, przyznawaną co 10 lat najlepszemu inżynierowi dróg i komunikacji. Dzięki niej został adiunktem, a później w 1896 profesorem Instytutu Inżynierów Komunikacji, gdzie prowadził wykłady na temat statyki budowli i teorii sprężystości. Równocześnie wykładał także w Instytucie Inżynierów Cywilnych oraz Instytucie Górniczym. Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 37-1-10/11).

Wynalazczość

Jasiński był również autorem wynalazków z dziedziny inżynierii budowlanej. Podczas pracy nad teorią sprężystości udoskonalił stosowane wówczas urządzenie służące do pomiaru odkształceń – tensometr. W 1889 roku zbudował na peronach stacji Gatczyna pierwsze w Rosji trójprzegubowe stalowe łuki kratowe, a także zaprojektował oryginalne. pilaste przykrycie dachowe, którego model eksponowano na wystawie światowej w Paryżu w 1900 roku.

Dzieła

Feliks Jasiński opublikował 50 prac na tematy inżynierii lądowej. Najważniejsze z nich to:

  • Badania nad sztywnością prętów ściskanych, 1894
  • Próba rozwinięcia teorii wyboczenia, 1893

Przypisy

  1. ↑ Alfred Liebfeld, Polacy na szlakach techniki, WKŁ, Warszawa 1966.
  2. 1 2 Bolesław Orłowski, Korzenie i tradycje inżynierii polskiej epoki zaborów, [w:] Kształcenie inżynierów polskich do 1918 r., [w:] Inżynierowie polscy w XIX i XX wieku, Kształcenie i osiągnięcia. (zbiór studiów), Warszawa 1992, s. 43-44
  3. ↑ Roczniki Polskiego Towarzystwa Historii Techniki R. III, Retro-Art, Warszawa 2001, ISSN 1507-8310
  4. ↑ Wasilij Wasiliew, Feliks Antoni Jasiński – inżynier kolejowy, w: „Głos znad Pregoły”, nr 5-6 (70-71), maj-czerwiec 2002.
  5. 1 2 3 Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 214–215. ISBN 83-206-0509-1.
  6. ↑ Cmentarz Stare Powązki: JASIŃSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-10-19].
  7. ↑ Feliks Jasiński, Badania nad sztywnością prętów ściskanych, Warszawa: Przegląd Techniczny, 1895.

Bibliografia

  • Alfred Liebfeld, Polacy na szlakach techniki, WKŁ, Warszawa 1966
  • Wasilij Wasiliew, Feliks Antoni Jasiński – inżynier kolejowy, w: „Głos znad Pregoły”, nr 5-6 (70-71), maj-czerwiec 2002
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.