Fandom mangi i anime – subkultura społeczności fanów mangi i anime. Nazywana także społecznością miłośników japońskich komiksów i filmów animowanych.

Charakterystyka

Fandom mangi i anime jest tzw. subkulturą.

Członkowie fandomu mangi i anime charakteryzują się spędzaniem dużej ilości czasu na swoim hobby (oglądaniem anime, czytaniem mangi), a także kontaktami z innym fanami, online lub w świecie rzeczywistym. Niektórzy biorą udział w aktywnościach takich jak cosplay, fansubbing/skanlacja czy pisanie fanfiction (dojinshi), tworzenie fanartu lub wydawanie fanzinów. Niektórzy fani mangi i anime nie uważają się za członków fandomu, gdyż nie uczestniczą w wydarzeniach w świecie rzeczywistym; nie ma jednak zgody czy uczestniczenie w takich wydarzeniach jest wymagane by daną osobę określić jako członka fandomu lub nie. Podobnie, niektórzy fani i członkowie fandomu uważają się za otaku (japoński termin oznaczający pasjonata, zwykle utożsamiany z fandomem mangi i anime), ale inni uważają to określenie za pejoratywne. Na Internecie istnieją liczne strony i fora dla fandomu mangi i anime, a w świecie rzeczywistym, kluby i konwenty. Członkowie fandomu mangi i anime często deklarują swoją przynależność do niego ubiorem, zwłaszcza w postaci przypinekz motywami z anime i mang.

Z subkulturą fanów mangi i anime powiązane są subkultury fanów demosceny, fantastyki, J-rocka, a także warianty cosplay takie jak gothic lolita, visual kei, crossderssing, czy ganguro.

Fandom mangi i anime znacząco przyczynił się do popularyzacji tych mediów poza Japonią i ich sukcesu komercyjnego; równocześnie jednak fani mangi i anime często naruszają prawo autorskie, kopiując, dzieląc się i tłumacząc te media (związane jest to często z brakiem dostępu do tych mediów, lub ich wystarczającej ilości, zwłaszcza w języku innym niż japoński i angielski). Wiele popularnych lub klasycznych tytułów nie jest dostępnych legalnie w krajach takich jak Polska, zwłaszcza w j. polskim.

Historia

Świat

Historia fandomu mangi i anime sięga lat 70.; w Japonii powstał m.in. w związku z działalnością fanów serialu Space Battleship Yamato. W USA fandom związany z fantastyką zaczął kształtować się już dekadę wcześniej i fandom japoński zawdzięcza swoje powstanie pewnym wzorcom amerykańskim (takim jak pisanie listów w celu obrony serialu Star Trek: Seria oryginalna), aczkolwiek w latach późniejszych to fandom japoński zaczął kształtować amerykański (i światowy) fandom mangi i anime na swoje podobieństwo. Za najstarszą, międzynarodową generację fanów mangi i anime uważa się generację narodzoną w latach 60.

Lata 90. określa się jako okres eksplozji popularności tych mediów, powiązany z równoczesnym wzrostem ich fandomu. Jeden z najstarszych amerykańskich konwentów fanów mangi i anime, A-Kon, zadebiutował w 1990 r. i zgromadził niecałe 400 osób, nieco ponad dekadę później miał już ok. 10 000 uczestników. Największym na świecie konwentem fanów jest japoński Comiket, który przyciąga ok. pół miliona uczestników.

Polska

Fandom mangi i anime istnieje też w Polsce, gdzie według większości badaczy pojawił się w połowie lata 90., aczkolwiek pierwsi, acz niezorganizowani fani japońskiej animacji pojawili się prawdopodobnie w latach 70., gdy w Polsce wyświetlono japoński film animowany Kot w butach. W połowie lat 80. w Warszawie powstał prawdopodobnie pierwszy, nieformalny polski klub fanów japońskiej popkultury, zorganizowany przez Witolda Nowakowskiego.

Na początku lat 90. anime emitowała stacja Polonia 1, później dołączył do niej Polsat; dla wielu fanów anime w Polsce była to pierwsza okazja, by zapoznać się tym medium (znaczącą rolę odgrywały także wypożyczalnie kaset VHS i popularyzacja Internetu). Za znaczące w formowaniu fandomu mangi i anime uważa się działalność i publikacje Roberta „Mr. Roota” Korzeniewskiego. W 1995 zorganizował on pokazy filmów anime na kilku wydarzeniach polskiej demosceny, a także napisał artykuły, opublikowane na łamach czasopism o grach komputerowych „Gambler” i „Secret Service”, gdzie po raz pierwszy w polskich mediach opisano przeglądowo fenomen mangi i anime; „Secret Service” był przez następne dwa lata głównym czasopismem piszącym o tematyce popkultury japońskiej w Polsce. W tym roku powstał też w Polsce pierwszy klub mangi i anime, krakowski klub „Kawaii” (wydający pierwszy polski fanzin mangi i anime, o tej samej nazwie); w ciągu najbliższych kilku lat liczba podobnych klubów znacznie wzrosła, aczkolwiek wiele istniało tylko kilka lat. Przykładem nadal istniejącego polskiego klubu mangi i anime jest Sekcja 9 Śląskiego Klubu Fantastyki, założona w 1998 roku.

W 1996 powstały pierwsze polskie strony internetowe poświęcone tematyce mangi anime, i pierwszy polskie internetowe forum dla tej tematyki – kanał IRCowy #anime-pl; rok później powstała Usenetowa grupa pl.rec.anime. W 1997 powstały w Polsce pierwsze czasopismo branżowe nt. mangi i anime (Kawaii i Animegaido), i odbył się pierwszy w Polsce konwent fanów tej tematyki (Manga no Sekai w Gdyni, w sierpniu tego roku, który przyciągnął ok. 50 osób). Trzecia edycja Manga no Sekai w 1998 była miejscem pierwszego w historii polskich konwentów mangi i anime wydarzenia cosplayowego, pierwszych tematycznych panelów i prelekcji, i pierwszej konferencji wydawców tej tematyki. W 1997 roku członkowie gdyńskiego fandomu stworzyli pierwszy polski fansub anime (dla filmu Ranma ½: Nihao My Concubine); dekadę później, tworzeniem fansubów do anime zajmowało się blisko sto grup fanowskich w Polsce i podobna liczba grup skanlacyjnych. W 1998 powstał pierwszy polski fanowski teledysk anime (anime music video, AMV). Tworzono też fanowskie mangi; których kilkadziesiąt, a prawdopodobnie znacznie więcej, ukazało się w drugiej połowie lat 90. w fanzinach, czasopismach bądź wydaniach.(w większości amatorskich) Do pierwszych, z roku 1997. należą "Silver Eye" Piotra Kowalskiego i Droga miecza Krzysztofa Leśniaka.

W ostatnich latach dekady 90. powstało też wiele polskich firm zajmujących się dystrybucją anime, mangi i powiązanych produktów (np. założone w 1996 wydawnictwo Japonica Polonica Fantastica, które wydało w tym roku mangę Aż do nieba, pierwsza mangę legalnie wydaną i przetłumaczoną w Polsce, czy powstałe w 1999 wydawnictwo Waneko) Przełom wieku był okresem profesjonalizacji fandomu mangi i anime, zaczęły powstawać legalnie zarejestrowane kluby (Stowarzyszenie „Sakura no Ki”), i dobrze zorganizowane konwenty na które przybywały setki osób, nieraz blisko tysiąca (First Impakt, Asucony, Dojicony – rekordowa na wiele lat była edycja konwentu BAKA z 2008 r. z frekwencją ok. 2000 osób); zaczęto także zwracać uwagę na kwestię praw autorskich. Wraz z postępującą informatyzacją polskiego społeczeństwa, powstała na początku dekady strona internetowa anime.com.pl stała się „nieoficjalnym centrum polskiego fandomu”. Z głównego fandomu anime i mangi wyodrębniły się wyspecjalizowane grupy, m.in. fanów J-rocka, czy twórczości o związkach gejowskich (yaoi) i lesbijskich (yuri).

Równocześnie jednak na przełomie tysiąclecia fandom mangi i anime musiał mierzyć się z krytyką w mediach na temat brutalności i seksualizacji w mandze i anime, a także propagowania satanizmu, co wynikało w dużej mierze z szoku kulturowego starszych pokoleń po ich spotkaniu z japońskimi „bajkami” i brakiem wiedzy, że komiks i film animowany mogą być przeznaczone dla starszych odbiorców. Jak zauważył Reczulski w 2023, w tym okresie „niektórzy dziennikarze i pedagodzy [zatrwożeni popularnością popkultury japońskiej wśród dzieci i młodzieży] malowali apokaliptyczne wizje niechybnej demoralizacji polskiego społeczeństwa oraz szeroko rozpisywali się o straconym pokoleniu”; co jednak nie doszło do skutku, a badani przez niego w ostatnich latach członkowie fandomu, z których wielu dalej uważa się za jego część, stanowią „przekrój normalnego zdrowego społeczeństwa”.

Wraz z rozwojem społeczności fandomu mangi i anime w Polsce, zwiększyła się liczba i wielkość konwentów polskich; już na początku pierwszej dekady XXI wieku w Polsce odbywał się przeciętnie jeden konwent miesięcznie, a po kilku latach rocznie liczba konwentów sięgnęła ok. trzydziestu. Duże polskie konwenty mangi i anime aktywne w ostatnich latach to m.in. BAKA i Magnificon.

Według Łukasza Reczulskiego, popularyzacja anime i mangi w Polsce odbyła się wcześniej niż w wielu innych krajach europejskich, zwłaszcza rejonu Europy Środkowej i Wschodniej. Reczulski przypisuje to wczesnej emisji serialu Czarodziejka z Księżyca (Polsat, 1995) i popularyzatorskim artykułom Korzeniowskiego z tego samego okresu.

Pod koniec lat 90. liczebność polskiej społeczność mangi i anime szacowano na ok. 10 000–15 000 osób, W połowie drugiej dekady XXI wieku, wynosiła ona 100 000 osób. Zwiększyła się też liczba wydawnictw mangowych (w 2019 istniało ich 7, a wydano w tym roku ponad 400 pozycji). Zwiększyła się też dostępność tytułów anime, aczkolwiek wielu fanów uważa obecną sytuację na polskim rynku w tym zakresie za nadal niesatysfakcjonującą. Reczulski, pisząc w 2023, uważa, że fandom mangi i anime „jest obecnie w [Polsce] zjawiskiem normalnym i powszechnym oraz stanowi jeden z czołowych elementów polskiej kultury młodzieżowej, wywierający olbrzymi wpływ na język, zainteresowania czy styl ubioru polskich nastolatków”.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Reczulski 2023 ↓, s. 106
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Anna Juozulinas, Fandom mangi i anime w Polsce, „Argumenta Historica” (9), 2022, ISSN 2353-0839 [dostęp 2024-03-12] (pol.).
  3. 1 2 3 Łukasz Reczulski, Paula Gamus, Historia łódzkiego fandomu mangi i anime w latach 1995–2010, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum”, 21, 2015, DOI: 10.18778/0860-7435.21.03, ISSN 2450-1336 [dostęp 2024-03-12] (ang.).
  4. ↑ Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 141–148
  5. 1 2 3 Aleksandra Kościuch, Konwent jako karnawał fanów mangi i anime, „Okolice. Rocznik Etnologiczny”, 7 (1), 2009, s. 27–51.
  6. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 207–208, 219, 227, 243–244, 249
  7. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 174
  8. 1 2 Reczulski 2023 ↓, s. 261
  9. ↑ Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 44–45, 115–116, 150–152, 155–156, 230–237
  10. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 234–236, 249–250, 259–261
  11. ↑ Chiquan Guo, Chengyan Zeng, Anime and Manga Fandom in the 21st Century: A Close-Up View, IGI Global, 2020, s. 480–496, ISBN 978-1-7998-1048-3 [dostęp 2024-03-12] (ang.).
  12. ↑ Tim Eldred, From Out of the Darkness… | CosmoDNA [online], 22 czerwca 2013 [dostęp 2024-03-12] (ang.).
  13. ↑ Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 152–153
  14. 1 2 Andrea Horbinski, What You Watch Is What You Are? Early Anime and Manga Fandom in the United States, „Mechademia: Second Arc”, 12 (1), 2019, s. 11–30, DOI: 10.5749/mech.12.1.0011, ISSN 1934-2489, JSTOR: 10.5749/mech.12.1.0011.
  15. ↑ Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 139–140
  16. ↑ Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 162
  17. ↑ Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 154–155
  18. ↑ Dan Kopf, Tokyo’s Comiket, not Comic-Con, is the biggest fan convention in the world [online], Quartz, 21 lipca 2018 [dostęp 2024-03-12] (ang.).
  19. ↑ Dariusz Brzostka i inni red., „Chińskie bajki”: fandom mangi i anime w Polsce, Wydanie I, Seria: Paralele: Folklor-Literatura-Kultura, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2019, ISBN 978-83-231-3976-8 [dostęp 2024-03-13].
  20. ↑ Aleksandra Kościuch, Jacy jesteśmy fajni. Fandom mangi i anime w Polsce [online], 17 listopada 2011 [dostęp 2024-03-12] (pol.).
  21. 1 2 Reczulski 2023 ↓, s. 108–110, 182, 189
  22. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 111–113
  23. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 46, 58–59, 62–63, 113–114
  24. 1 2 Siuda i Koralewska 2014 ↓, s. 193
  25. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 64–66, 115–116, 122–126, 130–133, 141
  26. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 208
  27. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 149, 153–154, 192, 201–203, 225
  28. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 195, 252
  29. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 165–166, 172
  30. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 70–73
  31. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 183–184
  32. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 219, 222, 243–244
  33. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 223
  34. ↑ Teledysk ten można obejrzeć na YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=hCQu88D3_kA.
  35. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 215-217, 240
  36. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 68–70
  37. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 203, 252, 254
  38. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 96–97
  39. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 79–96
  40. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 267
  41. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 193, 196, 257
  42. ↑ Konwenty fanów mangi [online], Wszystko o anime i mandze, 23 października 2012 [dostęp 2024-03-12] (pol.).
  43. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 117–118, 266
  44. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 173, 175
  45. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 265
  46. ↑ Reczulski 2023 ↓, s. 266

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.