Eufunkcja, funkcja pozytywna – w funkcjonalizmie strukturalnym Roberta Mertona obserwowalne skutki zjawiska społecznego przyczyniające się w przeciwieństwie do dysfunkcji adaptacji (modyfikacji) systemu społecznego, przy czym dane zjawisko może mieć skutki funkcjonalne i dysfunkcjonalne jednocześnie oraz występować mogą skutki pozafunkcjonalne.

Rozróżnienie funkcji, dysfunkcji oraz skutków pozafunkcjonalnych, jak również funkcji jawnych i ukrytych wprowadzone zostało przez Mertona w wyniku krytyki dotychczasowej analizy funkcjonalnej, w szczególności braku precyzji terminologicznych oraz niektórych jej postulatów:

• Różnorodność pojęcia funkcja, które w naukach społecznych (socjologii, ekonomii, naukach politycznych) zamiennie stosowane było z: pojęciem zawodu („analiza funkcjonalna grupy”); aktywnością wynikającą z obowiązków osób mających odpowiedni status społeczny („objęcie funkcji ministra”); pojęciem funkcji w matematyce, jako odniesieniu zmiennej do innych zmiennych. Stosowane było także w swobodniejszy sposób na określenie np. współzależności. W socjologicznym i antropologicznym funkcjonalizmie pojęcie funkcji wzięte zostało z obszaru nauk biologicznych, gdzie oznaczało rozważanie sposobu przyczyniania się do podtrzymania działania organizmu przez procesy życiowe i organiczne, a jednocześnie w analizach zrównywano pojęcia funkcji jako „procesu” i „współzależności”.
• Zamiennie z pojęciem funkcja stosowano terminy m.in. użyteczności, intencji, celu bądź konsekwencji.
• W analizie funkcjonalnej niepotrzebnie postulowano zarówno funkcjonalną jedność społeczeństwa (funkcjonalność elementów kulturowych i społecznych wobec całości: systemu społecznego bądź kultury), uniwersalizm funkcjonalny (każdy element kultury i społeczeństwa ma swoją socjologiczną funkcję), jak i, co wynikało z powyższego, niezbędność istnienia wszystkich elementów społeczeństwa bądź kultury dla ich ciągłości, ponieważ takie podejście uniemożliwia zaistnienie zmian społecznych.

Ze względu na marginalną rolę tego rozróżnienia, przedstawiciele funkcjonalizmu koncentrowali się nadal na eufunkcjach, a dopiero teorie konfliktu mogły wykorzystać te kategorie pojęciowe.

Przypisy

Bibliografia

• Robert K. Merton: Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Ewa Morawska, Jerzy Wertenstein-Żuławski (tłum.). Warszawa: PWN, 2002, seria: Biblioteka Socjologiczna. ISBN 83-01-13876-9.
• Jerzy Szacki: Historia myśli socjologicznej. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13844-0.
• Jonathan H. Turner: Struktura teorii socjologicznej. Aleksander Manterys, Grażyna Woroniecka (red.). Warszawa: PWN, 2004. ISBN 83-01-14072-0.