Eparchia stawropolska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego z siedzibą w Stawropolu. Jej obecnym ordynariuszem jest metropolita Cyryl (Pokrowski), zaś funkcję katedry pełni sobór Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Stawropolu. Eparchia obejmuje obszar Kraju Stawropolskiego z wyłączeniem rejonów minierałowodskiego, priedgornego i kirowskiego.

Eparchia powstała w 1842 lub 1843 pod nazwą kaukaska i czarnomorska, została wydzielona z eparchii astrachańskiej. Następnie nosiła kolejno nazwy:

• kaukaska i jekatierinodarska – od 1867 do 1886
• stawropolska i jekatierinodarska – do 1916
• kaukaska i stawropolska – do 1922
• stawropolska i kubańska – do 1935
• stawropolska i dońska – do 1943
• stawropolska i piatigorska – do 1945
• stawropolska i bakijska – do 1994
• stawropolska i władykaukaska – do 2011
• stawropolska i niewinomysska – od 2011.

W momencie powstania eparchia prowadziła 192 placówki duszpasterskie. Jej pierwszym ordynariuszem został biskup Jeremiasz (Sołowjow), który zainicjował budowę kolejnych cerkwi, zaś w 1846 powołał w Stawropolu seminarium duchowne. W 1885 z obszaru eparchii kaukaskiej wydzielono samodzielną eparchię władykaukaską i mozdocką (działała do 1920), zaś w 1919 decyzją Wyższego Zarządu Cerkiewnego Południa Rosji – eparchię kubańską i jekatierinodarską. W latach 20. i 30. XX wieku, podobnie jak inne instytucje Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, eparchia została poddana gwałtownym represjom – z polecenia władz bolszewickich doszło do ataków na duchowieństwo i zniszczenia większości świątyń. W Stawropolu z ponad 20 cerkwi czynnych przed rewolucją październikową czynna pozostawała jedna. Częściowe odrodzenie życia religijnego w regionie miało miejsce po zmianie polityki władz ZSRR wobec Kościoła prawosławnego w czasie II wojny światowej oraz po objęciu godności biskupa stawropolskiego przez metropolitę Antoniego (Romanowskiego). Doszło wówczas do otwarcia szeregu nieczynnych cerkwi oraz reaktywacji pracy seminarium duchownego w Stawropolu. Zostało ono zamknięte ponownie w latach 60. XX wieku. Sytuacja eparchii zmieniła się całkowicie po upadku ZSRR. W czasie sprawowania urzędu biskupa stawropolskiego przez Gedeona (Dokukina) w latach 1990–2003 liczba czynnych świątyń wzrosła czterokrotnie, otwarto również seminarium duchowne oraz prywatne szkoły prawosławne.

W 1995 i 1998 z terytorium eparchii stawropolskiej wydzielano odpowiednio eparchię elisteńską i kałmucką oraz eparchię bakijską i nadkaspijską. W 2011 eparchia stawropolska i władykaukaska została rozdzielona na stawropolską i niewinnomysską, piatigorską i czerkieską oraz władykaukaską i machaczkalską. W 2012 wydzielono z niej eparchię gieorgijewską.

W 2010 w eparchii działało 356 cerkwi parafialnych, ponadto również 47 kaplic, 50 cerkwi filialnych, 20 domów modlitewnych i 19 cerkwi domowych, obsługiwanych przez 483 kapłanów.

Biskupi stawropolscy

• Jeremiasz (Sołowjow), 1843–1849
• Joannicjusz (Obrazcow), 1849–1857
• Ignacy (Brianczaninow), 1857–1861
• Teofilakt (Gubin), 1862–1872
• German (Osiecki), 1872–1886
• Włodzimierz (Pietrow), 1886–1889
• Eugeniusz (Szerieszyłow), 1889–1893
• Agatodor (Prieobrażenski), 1893–1919
• Michał (Kosmodiemjanski), 1919–1923
• Dymitr (Dobrosierdow), 1923
• Euzebiusz (Rożdiestwienski), 1923
• Innocenty (Letiajew), 1923–1926
• Irynarch (Sinieokow-Andriejewski), 1926
• Innocenty (Jastriebow), 1926–1927
• Serafin (Mieszczeriakow), 1928–1933
• Lew (Czeriepanow), 1933–1934
• Antoni (Romanowski), 1943–1945, ponownie od 1945 do 1962
• Michał (Czub), 1962–1968
• Jonasz (Zyrianow), 1968–1975
• Antoni (Zawgorodny), 1975–1989
• Gedeon (Dokukin), 1989–2003
• Teofan (Aszurkow), 2003–2011
• Cyryl (Pokrowski), od 2011

Przypisy