Emilia Gierczak
podporucznik
Data i miejsce urodzenia

12 stycznia lub 25 lutego 1925
Maszew

Data i miejsce śmierci

16 marca 1945
Kołobrzeg

Przebieg służby
Lata służby

1943–1945

Siły zbrojne

ludowe Wojsko Polskie

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa:

Odznaczenia

Emilia Gierczak (ur. 12 stycznia lub 25 lutego 1925 w Maszowie, pow. lubomelski, w województwie wołyńskim, zm. 16 marca 1945 w Kołobrzegu) – podporucznik Wojska Polskiego poległa w czasie II wojny światowej.

Życiorys

Córka Leontyny i Józefa Gierczaków, właścicieli gospodarstwa rolnego w Maszowie. W 1938 ukończyła siódmą klasę szkoły powszechnej w Lubomlu i rozpoczęła naukę w gimnazjum w Kowlu, należała tam do drużyny harcerskiej.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej na Kresy Wschodnie rodzina Gierczaków została wywieziona w pierwszej fali deportacji. 10 lutego 1940 trafili do kołchozu w Pinedze w obwodzie archangielskim. Emilia Gierczak pracowała wówczas w kołchozowej piekarni.

25 września 1943 Emilia wraz z ojcem (plutonowy rezerwy) została wcielona do 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, gdzie ją przydzielono do Samodzielnego batalionu kobiecego im. Emilii Plater. Wkrótce po wcieleniu do wojska została skierowana do szkoły oficerskiej w Riazaniu, którą ukończyła w dniu 9 lutego 1944 z wynikiem bardzo dobrym (według innych źródeł: celującym) w stopniu chorążego. Od lutego do maja 1944 była dowódcą plutonu fizylierów przy sztabie 1 DP, następnie została przeniesiona do 4 DP im. Jana Kilińskiego i wyznaczona na dowódcę I plutonu w 2 kompanii fizylierów 10 pp.

Wraz z plutonem przechodziła intensywne szkolenia, m.in. we wsi Stecówka (w II poł. czerwca 1944) koło Sum na Ukrainie, a następnie w lipcu w miasteczku Ołyka na Wołyniu. 10 września złożyła przysięgę, w następnych dniach walczyła w pierwszej linii w okolicach Warszawy. 15 września 1944 w uznaniu dla jej zdolności dowódczych mianowana podporucznikiem.

W styczniu 1945 oddziały 4 DP wyruszyły w kierunku północno-zachodnim. Gierczak wraz z innymi żołnierzami tej dywizji wzięła udział w walkach m.in. na Wale Pomorskim, w Żabnie, Borujsku i Drawsku Pomorskim. Dowodziła swoim plutonem przy niszczeniu niemieckich schronów w rejonie Wierzchowa, co otworzyło drogę innym pododdziałom pułku.

12 marca 1945 dotarła do Kołobrzegu, gdzie od kilku dni trwała bitwa o miasto. Mimo grypy uczestniczyła razem z 10 pp w ataku na parowozownię i zakłady farmaceutyczne w Kołobrzegu. 14 marca 4 DP zdobyła parowozownię. 16 marca rozpoczęto atak na zamienioną w twierdzę fabrykę farmaceutyczną Anhalt. Na własną prośbę Emilia Gierczak dołączyła do grupy szturmowej. W godzinach popołudniowych rozpoczął się atak za zakłady farmaceutyczne. Gierczak ruszyła na czele plutonu, który zdołał zdobyć fabrykę. Po zdobyciu zakładu pluton rozpoczął pogoń za Niemcami. Podczas niej Gierczak została trafiona pociskiem w skroń. Zginęła na miejscu. Kulę wystrzelono prawdopodobnie z nieistniejącej już willi, sąsiadującej z fabryką farmaceutyczną.

Po bitwie pochowano ją w pobliżu jej miejsca śmierci, kilka miesięcy później na założonym 1 listopada cmentarzu żołnierzy polskich i radzieckich. 27 kwietnia 1963 miał miejsce jej trzeci pogrzeb, na Cmentarzu Bohaterów Walk o Kołobrzeg. Grób ppor. Emilii Gierczak jest położony w centralnej części cmentarza, w pobliżu Pomnika Chwały.

Odznaczenia

Krzyżem Walecznych i rozkazem nr 085 z 9 kwietnia 1945 odznaczona pośmiertnie Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari przez dowódcę I Armii WP, a w 1997 na wniosek dyrektora I LO w Nowogardzie i Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, Minister Obrony Narodowej awansował ją pośmiertnie na stopień porucznika.

Upamiętnienie

  • W 1963 polski statek rybacki SS „Wda” został przemianowany na SS „Emilia Gierczak”.
  • W 1982 został wybity medal upamiętniający Emilię Gierczak, wydany przez Mennicę Państwową, a zaprojektowany przez Wiktorię Czechowską-Antoniewską
  • Imieniem Emilii Gierczak nazwano ulicę m.in w Kołobrzegu i w Szczecinie.
  • W Trzciance działa Hufiec ZHP Trzcianka imienia ppor. Emilii Gierczak.
  • Emilia Gierczak została wybrana patronką placówek oświatowych:
    • Zespół Szkół Ekonomiczno-Hotelarskich im. Emilii Gierczak w Kołobrzegu.
    • I Liceum Ogólnokształcące im. podporucznik Emilii Gierczak w Nowogardzie
    • Szkoła Podstawowa w Łącku
    • Zespół Szkół Nr 1 im. ppor. Emilii Gierczak w Górze Kalwarii
    • Szkoła Podstawowa w Postominie
    • Publiczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 im. ppor. Emilii Gierczak w Świdwinie.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Michalska i inni 1988 ↓, s. 115.
  2. 1 2 3 4 Zawacka 2004 ↓, s. 207.
  3. 1 2 3 Wolski 2024 ↓, s. 14.
  4. ↑ Wolanin 1998 ↓, s. 344.
  5. 1 2 3 4 5 Zawacka 2004 ↓, s. 208.
  6. 1 2 3 Wolski 2024 ↓, s. 15.
  7. ↑ Sztachelska 2000 ↓, s. 380.
  8. 1 2 3 Iwona Marciniak: Przed rocznicą boju o Kołobrzeg -„Gdzie moi żołnierze, tam i ja…”. Bohaterska fizylierka, Emilia Gierczak. kolobrzeg.naszemiasto.pl, 2020-02-22. [dostęp 2024-03-07].
  9. ↑ Zawacka 2004 ↓, s. 208–209.
  10. 1 2 Zawacka 2004 ↓, s. 209.
  11. ↑ Lipiec 2005 ↓, s. 1165.
  12. ↑ Romaniak 2005 ↓, s. 89.
  13. ↑ Marek Jaszczyński: IPN oferuje nowy pomnik w Dąbiu, ale miasto zwleka. Plac jest pusty [ZDJĘCIA]. gs24.pl, 2023-09-13. [dostęp 2024-03-07].
  14. ↑ Hufiec Związku Harcerstwa Polskiego im. ppor. Emilii Gierczak w Trzciance. oficjalna strona. [dostęp 2018-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-17)].
  15. ↑ O nas. ekonom.kolobrzeg.pl. [dostęp 2024-03-07].
  16. ↑ Patron szkoły. lo1.nowogard.ids.pl. [dostęp 2024-03-07].
  17. ↑ Patronka Szkoły Podstawowej. glack.superszkolna.pl. [dostęp 2024-03-07].
  18. ↑ Nasz patron. zszgk.edupage.org. [dostęp 2024-03-07].
  19. ↑ Szkoła Podstawowa im. ppor. Emilii Gierczak w Postominie. zspostomino.edupage.org. [dostęp 2024-03-07].
  20. ↑ O szkole – O patronce. sp2swidwin.edupage.org. [dostęp 2024-03-07].

Bibliografia

  • Tadeusz Lipiec: Świnoujście. W: Czesław Plewka (red.): Leksykon oświaty zachodniopomorskiej 1945-2005. Świnoujście. Szczecin: Centrum Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli w Szczecinie, 2005. [dostęp 2024-03-07].
  • Hanna Michalska, Maria Stopień, Bożena Tazbir-Tomaszewska, Wanda Turkowska, Wacława Zastocka: Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939-1945. Poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988. ISBN 83-06-01195-3.
  • Andrzej Romaniak: Medale, medaliony, plakiety. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2005. ISBN 83-919305-8-0.
  • Irena Sztachelska: Kobiety z 1 i 2 Armii Wojska Polskiego poległe w okresie II wojny światowej. W: Mirosław Golon, Katarzyna Minczykowska (red.): Służba Polek na frontach II wojny światowej. T. 4: Wojenna Służba Polek w II wojnie światowej. Materiały IX sesji popularnonaukowej połączonej z II Zjazdem Kombatantek w Toruniu w dniach 6–7 listopada 1999 r.. Toruń: Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”, 2000. ISBN 83-91075-7-5.
  • Janina Wolanin: Kobiety-oficerowie jako dowódcy męskich pododdziałów bojowych. W: Elżbieta Zawacka (red.): Służba Polek na frontach II wojny światowej. Cz. 2. Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK”, 1998. ISBN 83-905659-8-6.
  • Andrzej Wolski. „Gdzie moi żołnierze, tam i moje miejsce”. „Polsce wierni”. 3 (340), 2024. ISSN 1425-8633. 
  • Słownik Biograficzny Kobiet Odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari. Elżbieta Zawacka (red.). T. I: A-G. Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Kobiet”, 2004. ISBN 83-88693-03-4.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.