Elżbieta Maria Zahorska (ur. 6 czerwca 1915 w Krucicach koło Wiaźmy, zm. 2 listopada 1939 w Warszawie) – studentka Uniwersytetu Warszawskiego, rozstrzelana w pierwszej publicznej egzekucji w Warszawie. Uchodzi za prekursorkę małego sabotażu.

Życiorys

Elżbieta Maria Zahorska była córką polskiego szachisty i prawnika Eugeniusza Zahorskiego oraz pisarki Anny Zahorskiej ps. „Savitri” (zm. w 1942 w Auschwitz-Birkenau). Miała pięcioro rodzeństwa: Bronisława, Jerzego, Józefa, Wandę, Krystynę. Wanda i Krystyna zginęły podczas powstania warszawskiego.

Rodzina przeniosła się do Polski w 1918 roku. Po zdaniu matury Elżbieta ukończyła kurs w Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu i pracowała jako juzistka w urzędzie pocztowym w Wilnie. Zaczęła studiować polonistykę na Uniwersytecie im. Stefana Batorego, a później na Uniwersytecie Warszawskim. Po agresji III Rzeszy na Polskę uczestniczyła w obronie Warszawy jako telegrafistka, łączniczka, a także obsługiwała ckm na jednym ze stanowisk obrony przeciwlotniczej, w czym pomogło jej przeszkolenie w ramach Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Jako łączniczka rozwoziła konno rozkazy do Sochaczewa i Rembertowa. Dostała się do niewoli, z której uciekła za co była ścigana listem gończym.

Została schwytana, a później ponownie uciekła i po krótkim pobycie w Lublinie powróciła do Warszawy. Ponownie zatrzymana przez Niemców po zerwaniu propagandowego plakatu Anglio! Twoje dzieło! autorstwa Thea Matejki. Uwięziono ją na Pawiaku i skazano na śmierć przez rozstrzelanie. Przed śmiercią pozwolono jej spotkać się z ojcem, który przekazał jej ciastka i rękawiczki. 2 listopada 1939 roku Elżbieta Zahorska została rozstrzelana w pierwszej egzekucji w wolskim Forcie Bema w Warszawie (wraz z nią rozstrzelano Eugenię Włodarz za spoliczkowanie niemieckiego żołnierza). Data egzekucji jest w niektórych źródłach przesuwana na 3 lub 4 listopada, choć już 3 listopada Niemcy wydali obwieszczenie o egzekucji Zahorskiej i Włodarz. Przy egzekucji był obecny ksiądz Stanisław Tworkowski, według relacji którego Elżbieta przed egzekucją była spokojna, nie pozwoliła sobie zawiązać oczu, a jej ostatnie słowa to: Noch ist Polen nicht verloren (Jeszcze Polska nie zginęła).

Spoczywa w nieoznaczonym grobie na nowym cmentarzu na Służewiu w Warszawie, zaś grób symboliczny znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 257c, rząd 1, grób 10).

Została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Walecznych przez Komendanta Związku Walki Zbrojnej generała Stefana Roweckiego.

Po jej śmierci matka poświęciła jej wiersz pt. Litka.

Przypisy

Bibliografia

• Jerzy Kocot: Juzistki. W: Elżbieta Zawacka (red.): Służba Polek na frontach II wojny światowej cz. 2.. Toruń: Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”, 1998. ISBN 83-905659-8-6.
• Urszula Perkowska: Działalność niepodległościowa studentek Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1900–1939. W: Katarzyna Minczykowska, Jan Sziling (red.): Służba Polek na frontach II wojny światowej cz. 9.. Toruń: Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”, 2006. ISBN 978-83-88693-11-3.
• Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne. Warszawa: Czytelnik, 2010. ISBN 978-83-07-03239-9.
• Tomasz Szarota: Prekursorka „małego sabotażu”. Warszawa: Bellona, 2022. ISBN 978-83-11-16668-4.
• Stanisław Tworkowski: Ostatni zrzut. Kraków: 1984. ISBN 83-7019-003-0.

Linki zewnętrzne

• Zdigitalizowana teczka Elżbiety Zahorskiej pochodząca ze zbiorów Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu