Edward Mosberg
Data i miejsce urodzenia

6 stycznia 1926
Kraków

Data i miejsce śmierci

22 września 2022
Nowy Jork

Narodowość

polska

Małżeństwo

Cesia Storch

Dzieci

trzy córki

Odznaczenia

Edward „Ed” J. Mosberg (ur. 6 stycznia 1926 w Krakowie, zm. 22 września 2022 w Nowym Jorku) – polski Żyd ocalały z Holokaustu.

Życiorys

Urodził się 6 stycznia 1926 w Krakowie w rodzinie żydowskiej jako syn Leisera Mosberga (ur. 1887) i Beili z domu Blumenkranz (ur. 1893). W tym mieście dorastał w okresie II Rzeczypospolitej.

Podczas II wojny światowej, wkrótce po tym jak jego ojciec został zatrzymany na ulicy i prawdopodobnie zastrzelony przez Niemców, Edward Mosberg we wrześniu 1941 został osadzony w getcie krakowskim wraz z bliskimi (m.in. z dziadkami, matką i dwiema siostrami). Po likwidacji getta został przeniesiony do obozu koncentracyjnego Plaszow. Tam pracował w biurze komendanta tego obozu, Hauptsturmführera SS Amona Götha. Następnie przeniesiony na ziemie austriackie był robotnikiem przymusowym w obozie KL Mauthausen-Gusen i w fabryce Hermanna Göringa w Linzu. W okresie uwięzienia nosił numer numer obozowy 85454. U kresu wojny, 5 maja 1945 trafił do jaskini, mającej zostać zniszczoną ładunkami dynamitu, do czego ostatecznie nie doszło. Łącznie w trakcie wojny śmierć poniosło 16 członków jego rodziny, w tym dziadkowie w obozie zagłady w Belzec, a matka i siostry w Auschwitz-Birkenau.

Po wojnie początkowo nadal mieszkał w Krakowie. W drugiej połowie lat 40. jego żoną została Cesia Storch (także przeżyła niemiecki obóz koncentracyjny, była osadzona z siostrami E. Mosberga). Oboje w 1951 wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Tam zamieszkali w nowojorskim Harlemie, potem osiedli w hrabstwie Union w stanie New Jersey. Mieli trzy córki, w tym Charlotte. W USA Edward Mosberg pracował w różnych zawodach, ostatecznie związał się z branżą deweloperską. Posiadał obywatelstwo polskie i amerykańskie.

Uczestniczył w uroczystościach upamiętniających w byłych obozach koncentracyjnych (np. w Mauthausen, wielokrotnie w Marszu Żywych w Auschwitz) celem zaświadczenia o przeszłości. Został także działaczem na rzecz poprawy stosunków polsko-żydowskich oraz upowszechniania wiedzy o holokauście. Zaangażował się w działalność Fundacji Shoah oraz From the Depths. Został patronem Odznaczenia From the Depths dla Sprawiedliwych. Wystąpił w produkcji filmowej pt. Destination Unknown z 2017, przedstawiającej historię holocaustu. Zdjęcie przedstawiające Edwarda Mosberga, wraz z wnuczką zapalającego pochodnię pamiątkową w czasie Marszu Żywych w Auschwitz-Birkenau, zostało wydrukowane na okładce albumu pt. Świadkowie: Światło pamięci niosą następne pokolenia autorstwa Eliego Rubensteina, wydanego w wersji polskojęzycznej w 2018.

Wielokrotnie bronił Polski przed fałszywymi oskarżeniami o jej udział w Holokauście lub antysemityzm.

Zmarł w nocy z 21 na 22 września 2022 w Nowym Jorku.

Odznaczenia

Postanowieniem prezydenta RP Andrzeja Dudy z 27 kwietnia 2019 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej za wybitne zasługi w rozwijaniu polsko-żydowskiego dialogu, za upowszechnianie wiedzy o roli Polaków w ratowaniu Żydów, a w 2022 Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej w uznaniu wybitnych zasług w działalności na rzecz dialogu polsko–żydowskiego i rozwijaniu współpracy między narodami, za pielęgnowanie pamięci i popularyzowanie prawdy o Holokauście.

Przypisy

  1. 1 2 Anna Kruszyńska, Nie żyje ocalały z Holokaustu Edward Mosberg [online], PAP, 22 września 2022 [dostęp 2022-09-22] (pol.).
  2. 1 2 Edward Mosberg. sejm-wielki.pl. [dostęp 2019-08-15].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Nick Hasted: Destination Unknown: Holocaust survivor Ed Mosberg on life in concentration camps and building a new life in the US. independent.co.uk, 2017-06-14. [dostęp 2019-08-15]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Odznaczenia From the Depths dla Sprawiedliwych im. Edwarda Mosberga. mkidn.gov.pl, 2018-08-19. [dostęp 2019-08-15].
  5. ↑ Plaszow Concentration Camp Survivor Edward Mosberg Shares His Heartbreaking Holocaust Testimony. historyanswers.co.uk, 2017-06-14. [dostęp 2019-08-15]. (ang.).
  6. 1 2 3 About. destinationunknownmovie.com. [dostęp 2019-08-15]. (ang.).
  7. 1 2 Prezydent uhonorował Edwarda Mosberga. 2019-05-01. [dostęp 2019-08-15].
  8. ↑ Cnaan Liphshiz: Survivor Ed Mosberg, 93, is braving cancer to march at Auschwitz, perhaps for the last time. jta.org, 2019-05-01. [dostęp 2019-08-15]. (ang.).
  9. ↑ Aleksander Gurgul: Marsz Żywych przeszedł drogą śmierci z Auschwitz. krakow.wyborcza.pl, 2016-05-05. [dostęp 2019-08-15].
  10. ↑ Nowy Jork. Uroczystość z okazji 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. 2018-09-24. [dostęp 2019-08-15].
  11. ↑ Edward Mosberg: Ocalałem. Moim obowiązkiem jest mówić światu o Holokauście. tvp.info, 2019-05-02. [dostęp 2019-08-15].
  12. ↑ Nie żyje Edward Mosberg. Ocalały z holokaustu polski Żyd miał 96 lat [online], plus.gazetawroclawska.pl, 22 września 2022 [dostęp 2024-01-27] (pol.).
  13. ↑ Edward Mosberg: Izrael nie ma lepszego przyjaciela niż Polska [online], Onet Wiadomości, 2 maja 2019 [dostęp 2024-01-27] (pol.).
  14. ↑ Israel Kac mówił, że Polacy "wyssali antysemityzm z mlekiem matki". Mosberg nazywa go "głupim idiotą" [online], gazetapl, 2 maja 2019 [dostęp 2024-01-27] (pol.).
  15. ↑ Nie żyje Edward Mosberg, polski Żyd ocalały z Holokaustu [online], tvp.info, 22 września 2022 [dostęp 2022-09-22] (pol.).
  16. ↑ M.P. z 2019 r. poz. 562.
  17. ↑ M.P. z 2022 r. poz. 1156
  18. ↑ Pożegnanie Edwarda Mosberga. prezydent.pl, 22 września 2022. [dostęp 2022-09-24].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.