Dombra

Dombra
Dombyra
	Klasyfikacja naukowa
	321.321-6 Chordofon złożony
	Klasyfikacja popularna
	Chordofon szarpany

Dombra (kaz. домбыра, dombyra) – narodowy instrument kazachski, drewniany chordofon szarpany, najczęściej z dwiema strunami, wykorzystywany przy wykonywaniu tradycyjnego utworu kazachskiej sztuki muzycznej – küj.

W 2014 roku tradycja muzyczna küj z użyciem dombry została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Budowa

Dombra to drewniany chordofon szarpany, najczęściej z dwiema strunami, przypominający lutnię. Instrument ma 100–130 cm długości.

Pudło rezonansowe ma kształt gruszki i jeden, mały okrągły otwór rezonansowy. Wykonane jest z 7–10 sklejonych ze sobą części drewna, przy czym przednia część zrobiona jest z drewna świerkowego. Z reguły górna i dolna powierzchnia części przedniej zdobione są malunkami lub inkrustacjami z kolorowego drewna. Im większy instrument, tym głębszy jego dźwięk. Gryf jest wąski, wydłużony z płaską główką, najczęściej z 14 progami. Tradycyjne struny zrobione są ze ścięgien a nowoczesne z nylonu.

Wyróżnia się dwa typy dombry: wschodnią i zachodnią. Dombra wschodnia charakteryzuje się skróconym gryfem; gryf dombry zachodniej jest długi i wąski.

Technika gry

Gra na dombrze polega na uderzaniu w obydwie struny na raz lub na trącaniu palcem wskazującym lub/i kciukiem kolejno strun. Grający nie używa plektronu.

Skala i strojenie

Poniżej zaprezentowany jest standard strojenia dla współczesnej dombry koncertowej:

Küj

Dombra najczęściej wykorzystywana jest jako instrument solowy do akompaniamentu tradycyjnych form epickich i pieśni ludowych, szczególnie tradycyjnych krótkich, 2–3 minutowych, utworów muzycznych – küj. Występom küj towarzyszą opowieści i legendy, a utwory küj wykonywane są w czasie wolnym od pracy, podczas uroczystości rodzinnych i świąt.

W 2014 roku tradycja muzyczna küj z użyciem dombry została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Historia

Dombra używana była z początku najprawdopodobniej w praktykach szamańskich. W przeszłości dombry były ozdabiane napisami odnoszącymi się do części ciała człowieka, przypisywanymi poszczególnym częściom instrumentu: gryf = szyja (mojyn), pudło = pierś (keude), itp. W XIV wieku w tekstach rosyjskich wzmiankowana jest domra – instrument bardzo zbliżony do dombry, mający najprawdopodobniej wspólne korzenie z dombrą.

W XIX wieku w okresie aktywności kazachskiego kompozytora Kurmangazego Sagyrbajuły (1823–1896) zaistniało wielu wybitnych instrumentalistów dombry, wykonujących küj, m.in. Däuletkerej Szygajuły (1821–1875) czy Tättymbet Kazangapuły (1817–1862).

Dombra jest najbardziej rozpowszechnionym instrumentem w Kazachstanie.

Uwagi

↑ Spotyka się również dombry trzystrunowe, głównie w regionie Semeju, zob. Abazov.

Przypisy

1 2 3 4 Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 136. ISBN 978-0-313-33656-0. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 3 4 5 Randy Raine-Reusch: Play the World: The 101 World Instrument Primer. Mel Bay Publications, 2010, s. 19. ISBN 978-1-61065-251-3. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 3 4 ATLAS of Plucked Instruments – an encyclopedia of all the world's plucked instruments of lute, guitar, banjo and mandolin type: Central Asia. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 3 4 Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 137. ISBN 978-0-313-33656-0. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014, s. 119. ISBN 978-1-4969-8069-4. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 UNESCO ICH: Nomination file No. 00996. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 UNESCO ICH: Kazakh traditional art of Dombra Kuy. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).
1 2 3 Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014, s. 118. ISBN 978-1-4969-8069-4. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

Linki zewnętrzne

UNESCO: Kazakh traditional art of dombra kuy. [w:] Youtube [on-line]. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[1] Spotyka się również dombry trzystrunowe, głównie w regionie Semeju, zob. Abazov.

[Abazov136-2] 1 2 3 4 Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 136. ISBN 978-0-313-33656-0. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[Reusch19-3] 1 2 3 4 5 Randy Raine-Reusch: Play the World: The 101 World Instrument Primer. Mel Bay Publications, 2010, s. 19. ISBN 978-1-61065-251-3. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[atlas-4] 1 2 3 4 ATLAS of Plucked Instruments – an encyclopedia of all the world's plucked instruments of lute, guitar, banjo and mandolin type: Central Asia. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[Abazov137-5] 1 2 3 4 Rafis Abazov: Culture and Customs of the Central Asian Republics. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 137. ISBN 978-0-313-33656-0. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[Dzhelbuldin119-6] 1 2 Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014, s. 119. ISBN 978-1-4969-8069-4. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[unesco2-7] 1 2 UNESCO ICH: Nomination file No. 00996. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[unesco-8] 1 2 UNESCO ICH: Kazakh traditional art of Dombra Kuy. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).

[Dzhelbuldin118-9] 1 2 3 Dana Jeteyeva Yerkebulan Dzhelbuldin: Traditions and Customs of Kazakhs. AuthorHouse, 2014, s. 118. ISBN 978-1-4969-8069-4. [dostęp 2015-09-13]. (ang.).