Dom Kalidego
nr rej.
- 1203/73 z 15 marca 1973 (woj. katowickie)
- A/870/2021 z 17 września 2021 (woj. śląskie)

Dom Kalidego, elewacja wschodnia, widoczne dwa wejścia otoczone ryzalitami (2020)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Chorzów

Adres

ul. Teodora Kalidego 1

Typ budynku

dom

Kondygnacje

2

Ukończenie budowy

przed 1802

Położenie na mapie Chorzowa
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
50°18′14,0″N 18°57′02,6″E/50,303889 18,950722

Dom Kalidego – dom dla urzędników Huty Królewskiej z 1. połowy XIX wieku (sprzed 1802 roku) w Chorzowie, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego, jeden z najstarszych domów Królewskiej Huty.

Stanowił część kolonii założonej pod koniec XVIII wieku dla pracowników Huty Królewskiej; rodzinny dom i miejsce urodzenia rzeźbiarza Theodora Erdmanna Kalidego.

Historia

31 maja 1798 roku rozpoczęto budowę osiedla typu fryderycjańskiego, budowano domy z bloczków żużlowych dla pracowników Huty Królewskiej na tzw. kolonii górniczej, wówczas (około 1801 roku) ten rejon był określany w metrykach chorzowskich jako „Maszyna seu Dąbie” (Maszyna albo Dąbie) od maszyny parowej, którą zainstalowano w pobliskiej Hucie Królewskiej. Był to teren historycznie określany jako Łagiewniki Średnie (zob. Łagiewniki). Budynki kolonii należały do Berg-Hüttenverwaltung Königshütte. Omawiany budynek stanowił część tego osiedla, był domem dla urzędników, większym od pozostałych budynków robotniczych tejże kolonii. Dom znajduje się na skrzyżowaniu ul. 3 Maja i ul. Teodora Kalidego, którą w 2. połowie XIX wieku nazywała się Kolonienstrasse bądź Colonie Weg – na planie sytuacyjnym z 1873 roku dom został oznaczony numerem 37. W 1886 roku zmieniono nazwę ulicy, przy której stoi dom, na ul. Kalidego. Została ona przemianowana na ul. Rogowskiego w 1958 roku, nosiła także nazwę Ogrodowa. Do poprzedniej, obecnie (2020) aktualnej nazwy ulicy wrócono 10 lutego 1992 roku, co postanowiono uchwałą chorzowskiej Rady Miejskiej.

Faktor hutniczy, pracownik Huty Królewskiej, Johann Gottlieb Kalide mieszkał w tym domu co najmniej od 1801 roku w Królewskiej Hucie. 8 lutego 1801 roku w tym domu urodził się syn wspomnianego Johanna Gottlieba, rzeźbiarz Theodor Erdmann Kalide i mieszkał w nim do 1816 roku. W domu tym 17 sierpnia 1835 roku zmarł jego ojciec.

8 lutego 1886 roku, w 85. rocznicę urodzin Theodora Erdmanna Kalidego na ścianie jego rodzinnego domu, umieszczono pierwotną, prostą, żeliwną tablicę, została ona prawdopodobnie zdemontowana w 1945 roku. W 1973 roku dom został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego. 23 sierpnia 1993 roku, w 130. rocznicę śmierci Theodora Erdmanna Kalidego, Stowarzyszenie Miłośników Chorzowa ufundowało nową tablicę jego pamięci, którą umieszczono na ścianie jego rodzinnego domu, na tablicy umieszczono napisy w języku polskim, niemieckim i angielskim.

W budynku w 2009 roku znajdowała się Świetlica Środowiskowa Ośrodka Pomocy Społecznej. Co najmniej od 2015 roku budynkiem zarządza Zakład Komunalny PGM. W 2017 roku w ramach budżetu obywatelskiego zaproponowano „odnowienie elewacji budynku Kalidego 1 oraz zagospodarowanie jednej ze ścian na mini-wystawę”, projekt nie wygrał i nie został zrealizowany. Jednak Miasto Chorzów w Lokalnym programie rewitalizacji Chorzowa 2023, opublikowanym w 2016 roku przewidziało projekt pt. „Powrót do źródeł” – projekt rewitalizacji obszaru wraz z nowym przeznaczeniem budynku przy ul. Kalidego 1 w Chorzowie, którego koszt wyceniono na około 2 mln zł, który miał być realizowany w latach 2017–2018.

Architektura

Dwukondygnacyjny dom został wzniesiony na rzucie prostokąta, od zachodu znajdują się dwa niewielkie skrzydła. Fasada ośmioosiowa, z dwoma wejściami, które okolono płaskimi ryzalitami. Dom jest prosty i skromny. Od zachodu do budynku przynależy podwórze, na którym znajdowały się chlewiki; stan zachowania budynku określono w projekcie jego rewitalizacji jako przykład braku dbałości na przestrzeni lat o infrastrukturę historyczną miasta.

Galeria

Przypisy

  1. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 28 [dostęp 2020-06-16].
  2. ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 22 grudnia 2021 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2021-12-25]
  3. ↑ Wyszli na ulice, by poznać miasto. [w:] Chorzowianin [on-line]. 2019-02-18. [dostęp 2020-06-16].
  4. ↑ Kto się boi śląskiej przeszłości?. s. 105–106. [dostęp 2020-06-16].
  5. ↑ Michał Bulsa, Patronackie osiedla robotnicze. Tom 1: Górny Śląsk, Łódź 2022, s. 35-37.
  6. ↑ Schmidt 1941 ↓, s. 40.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Uchwała Nr XLII/833/06 Rady Miasta Chorzów z dnia 26 stycznia 2006 r. w sprawie przyjęcia Programu Ochrony i Opieki nad Zabytkami Miasta Chorzów na lata 2006–2010 (poz. 876). „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, s. 3224, 2006-03-14.
  8. ↑ Edward Wieczorek: Dwusetna rocznica urodzin Teodora Erdmanna Kalide. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Katowicach, circa 2001. [dostęp 2020-06-16].
  9. 1 2 3 4 5 6 7 Zdzisław Jedynak, Zbigniew Kapała: Kalide Johann Gottlieb. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. Olga Nowak (red.). T. 1. Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2007, s. 162. ISBN 978-83-926587-1-9.
  10. 1 2 Ludwik Musioł: Monografia Chorzowa Starego. W: Chorzów (Stary). Trzy historie. Katowice: Agencja Specjalistyczna Prasa i Książka, 2007, s. 151. ISBN 978-83-922616-4-3.
  11. 1 2 3 4 5 Zdzisław Jedynak, Zbigniew Kapała: Kalide Theodor Erdmann. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. Olga Nowak (red.). T. 1. Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2007, s. 165. ISBN 978-83-926587-1-9.
  12. 1 2 Marta Stankała: Rzeźbiarz brązu i żelaza. [dostęp 2020-06-16].
  13. 1 2 3 4 5 6 Lapski 2014 ↓, s. 74.
  14. ↑ Zdzisław Jedynak, Zbigniew Kapała: Kalide Theodor Erdmann. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. Olga Nowak (red.). T. 1. Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2007, s. 163. ISBN 978-83-926587-1-9.
  15. 1 2 Kolonia robotnicza przy ul. Kalidego w Chorzowie. Śląska Organizacja Turystyczna. [dostęp 2020-06-16].
  16. ↑ Schmidt 1941 ↓, s. 42.
  17. 1 2 Schmidt 1941 ↓, s. 192.
  18. ↑ Lapski 2014 ↓, s. 75.
  19. ↑ Informator służb społecznych. Instytucje wsparcia dziecka i rodziny. Katowice: Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego, 2009-10.
  20. ↑ Wykonanie remontów pustostanów w budynkach mieszkalnych – paczka nr 35. [w:] Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Zakład Komunalny „PGM”, 2015-12-29. [dostęp 2020-06-17].
  21. 1 2 TWOJE PODWÓRKO, TWOJA PRZESTRZEŃ – za nami spotkania konsultacyjne. [w:] Miasto³ [on-line]. 2015-01-08. [dostęp 2020-06-17].
  22. ↑ Olga Krzyżyk: Trwa 5. edycja BO w Chorzowie: głosuj!. [w:] naszemiasto.pl Chorzów [on-line]. Polska Press, 2017-10-23. [dostęp 2020-06-17].
  23. ↑ Poprzednie edycje budżetu obywatelskiego. Edycja V. [w:] Budżet Obywatelski – Chorzów [on-line]. [dostęp 2020-06-17].
  24. ↑ Tabela 22. Plan rzeczowo-finansowy: obszar rewitalizacji Chorzów Drugi. W: Lokalny program rewitalizacji Chorzowa 2023. Aktualizacja 2016. Chorzów: Urząd Miasta Chorzów, 2016-12, s. 83.
  25. ↑ Karta projektu. W: Lokalny program rewitalizacji Chorzowa 2023. Aktualizacja 2016. Załącznik: karty projektów. Chorzów: Urząd Miasta Chorzów, 2016-12, s. 41.
  26. 1 2 Karta projektu. W: Lokalny program rewitalizacji Chorzowa 2023. Aktualizacja 2016. Załącznik: karty projektów. Chorzów: Urząd Miasta Chorzów, 2016-12, s. 40.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.