Dikdik sawannowy
Madoqua kirkii
(Günther, 1880)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Rząd

parzystokopytne

Rodzina

wołowate

Podrodzina

antylopy

Rodzaj

dikdik

Gatunek

dikdik sawannowy

Kategoria zagrożenia (CKGZ)

Dikdik sawannowy (Madoqua kirkii) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny wołowatych zaliczany do antylop, blisko spokrewniony z dikdikiem drobnym (Madoqua guentheri). Wyewoluował w miocenie ok. 12 mln lat temu.

Występowanie i biotop

Obecny zasięg występowania gatunku obejmuje obszary środkowej i południowej Afryki – południowo-zachodnia Angola, środkowa i południowa Kenia, Namibia, południowo-wschodnia Somalia, środkowa Tanzania i Namibia.

Jego siedliskiem są suche tereny w pobliżu gęstych krzewów, wśród których zwierzęta te ukrywają się i żerują.

Charakterystyka ogólna

Dane morfologiczne i cyklu życiowego
parametr
Długość ciała55–77 cm
Wysokość w kłębie35–45 cm
Długość ogona4–6 cm
Masa ciała2,7-6,5 kg
Dojrzałość płciowasamice: 6-8 miesięcy,
samce: ok. 12 miesięcy
Ciąża169-174 dni
Liczba młodych w miocie1
Długość życia10 lat

Wygląd

Ubarwienie grzbietu brązowe lub żółtawoszare, głowa i nogi płowe, spodnia część ciała i wewnętrzna strona nóg – biała. Duże oczy otacza pierścień jasnych włosów.

U samców występują krótkie, ok. 11 cm rogi, które mogą być osłonięte kępą włosów. U samic występują dwie pary sutków. Wąskie i długie racice ostro zakończone. Charakterystyczną cechą dikdików sawannowych jest ruchliwa górna warga, która wraz z nozdrzami wystaje lekko przed wargą dolną.

Tryb życia

Dikdiki sawannowe są najbardziej aktywne wczesnym rankiem i późnym popołudniem, ale wykazują również aktywność w ciągu nocy. Żyją pojedynczo lub parami. Są zwierzętami terytorialnymi. Granice zajmowanego obszaru znakują kałem, moczem i wydzieliną gruczołów przyocznych. Rytuał znakowania wykonywany jest przez samca i przez samicę. Samiec zajmuje się obroną terytorium przed innymi przedstawicielami tego samego gatunku. Po swoim terenie poruszają się ustalonymi ścieżkami. Są zwierzętami nieśmiałymi, spędzającymi większość czasu w ukryciu. Wystraszone uciekają zygzakiem, wydając przy tym dźwięki brzmiące jak dik-dik lub zik-zik. W czasie ucieczki osiągają prędkość do 42 km/h.

Podstawę ich diety stanowią liście krzewów i drzew, a uzupełnieniem są trawy, pąki, owoce i zioła. Żyją do 10 lat, ale średni czas życia w warunkach naturalnych wynosi 3-4 lata. W niewoli zanotowano dikdika sawannowego w wieku 14 lat.

Rozród

Samice dikdika Kirka osiągają dojrzałość płciową w wieku ok. 6-8 miesięcy, samce ok. 12 miesięcy. Są prawdopodobnie gatunkiem monogamicznym. Tworzą pary zajmujące obszar 5-30 hektarów. Po ok. 170-dniowej ciąży samica rodzi jedno młode ważące 560-680 g, które karmi mlekiem przez 6 tygodni, pozostając z nim w ukryciu. Przeżywalność młodych szacowana jest na 50%. Siedmiomiesięczne dikdiki sawannowe osiągają pełne wymiary i są wówczas zmuszane do opuszczenia terytorium rodziców. Samica może rodzić dwa razy w ciągu roku.

Podgatunki

Wyróżniono 4 podgatunki dikdików sawannowych:

  • dikdik płochy (Madoqua kirkii cavendishi)
  • dikdik namibijski (Madoqua kirkii damarensis)
  • dikdik kenijski (Madoqua kirkii hindei)
  • dikdik tanzański (Madoqua kirkii thomasi)

Znaczenie

Zabijane głównie ze względu na skórę, z której wyrabiane są m.in. rękawiczki. Na parę rękawiczek potrzebne są skóry z dwóch dikdików.

Zagrożenia i ochrona

Do naturalnych wrogów dikdików sawannowych należą lamparty, gepardy, szakale, pawiany, orły i pytony. Pomimo intensywnych polowań w niektórych regionach dikdik sawannowy jest uważany za gatunek liczny. Nie jest objęty konwencją waszyngtońską CITES, a w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (least concern – niskiego ryzyka).

Zobacz też

Przypisy

  1. Madoqua kirkii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Madoqua kirkii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  3. 1 2 Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. Jones, M.L.: Longevity of ungulates in captivity. Int. Ybk. 32:159-169, 1993.
  5. IUCN SSC Antelope Specialist Group, Madoqua kirkii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2009-01-11] (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.