Dęba-Osiedle
Dzielnica Nowej Dęby

Dęba-Osiedle
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

tarnobrzeski

Miasto

Nowa Dęba

Data założenia

lata 1930.

W granicach Nowej Dęby

31 grudnia 1961

SIMC

0980659

Strefa numeracyjna

(+48) 15

Kod pocztowy

39-460

Tablice rejestracyjne

RTA

Położenie na mapie Nowej Dęby
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Położenie na mapie powiatu tarnobrzeskiego
Położenie na mapie gminy Nowa Dęba
50°24′57″N 21°45′04″E/50,415944 21,751111

Dęba-Osiedle – jedna z trzech części miasta Nowa Dęba (obok Dęby Poręb Dębskich), do 1954 pod względem administracyjnym część wsi Dęby. Stanowi centralną część miasta o charakterze przemysłowo-usługowo-osiedlowym. Zabudowa składa się głównie z bloków.

Historia

Tereny współczesnej Dęby-Osiedla należały dawniej do wsi i gminy jednostkowej Dęby w powiecie tarnobrzeskim, za II RP w woј. lwowskim. W 1934 Dębę włączono do nowo utworzonej zbiorowej gminie Chmielów, w granicach której utworzyła gromadę.

Powstanie Dęby-Osiedla było ściśle związane z założeniem na terenach Puszczy Sandomierskiej Centralnego Okręgu Przemysłowego. Wtedy to właśnie postanowiono wybudować tu wytwórnię amunicji nr 3. Wpływ na decyzję miał właśnie istniejący w pobliżu poligon wojskowy, na którym można było przeprowadzać próby z amunicją, oraz bliskość zakładów przemysłu metalowego i chemicznego. Pieniądze na budowę fabryki pochodziły z francuskiej pożyczki zbrojeniowej. W 1938 roku rozpoczęto budowę osiedla mieszkaniowego dla przybywających z różnych stron Polski fachowców, głównie kadry technicznej. Oprócz infrastruktury technicznej powstało osiedle mieszkaniowe, szkoła, szpital, stołówka oraz basen kąpielowy o wymiarze 50 m.

Po wybuchu II wojny światowej Dębę zajęli Niemcy, włączając ją początkowo do Heeresgutsbezirk Truppenübungsplatz Süd Dęba w powiecie Dębica w dystrykcie krakowskim (Generalne Gubernatorstwo). W 1944 Niemcy utworzyli gminę Dęba. Zmianę tę władze polskie zatwierdziły dopiero w 1949 roku. Na terenach dębskiego poligonu wraz ze swoimi żołnierzami ćwiczyła armia generała Paulusa, bezpośrednio przygotowująca wyprawę na Związek Radziecki. 29 lipca 1944 roku Dęba została wyzwolona spod okupacji niemieckiej przez oddziały radzieckie (ku czci poległych w walkach na pl. Zwycięstwa ustawiono po wojnie pomnik – czołg).

Po wojnie ponownie w powiecie tarnobrzeskim (gmina Dęba), od sierpnia 1945 w województwie rzeszowskim. Po wojnie fabryka została odbudowana i przekształcona w przedsiębiorstwo państwowe o nazwie Zakłady Metalowe Dezamet. Wtedy właśnie nastąpił największy rozwój tego zakładu oraz miejscowości. Zakłady Metalowe obok wyrobów zbrojeniowych produkowały żelazka, gofrownice, silniki motocyklowe, motorowerowe i łodziowe. W 1957 roku powstał drugi ważny zakład – Spółdzielnia Inwalidów „Zjednoczenie”, która na stałe związała się z miastem, pełniąc również ważną rolę społeczną, jaką jest integracja osób niepełnosprawnych z resztą mieszkańców miasta. Nadanie praw miejskich Dębie miało miejsce 31 grudnia 1961 roku. Wtedy też zmieniono nazwę na Nowa Dęba.

Wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin, Dęba z Porębami Dębskimi utworzyły gromadę Dęba, oprócz osiedla (dotąd nadal w granicach Dęby), które utworzyło odrębną gromadę Dęba, a którą już w listopadzie tego samego roku przekształcono w osiedle miejskie (odrębną jednostkę administracyjną). Osiedlu Dęba w 1961 zmieniono nazwę na Nowa Dęba i nadano status miasta.

W związku z reaktywowaniem gmin 1 stycznia 1973 roku, reaktywowano gminę Dęba z siedzibą we wsi Dęba, składającą się z 6 sołectw (Alfedówka, Dęba, Jadachy, Poręby Dębskie, Rozalin i Tarnowska Wola), a więc rekonstruując obszar gminy Dęba z 1954 roku (łącznie z Jadachami, które w 1954 należały do gminy Chmielów, natomiast bez obszaru, który wszedł w skład miasta Nowa Dęba).

9 grudnia 1973 nazwę gminy Dęba zmieniono na Nowa Dęba, w związku z powołaniem wspólnej rady narodowe dla gminy Nowa Dęba i miasta Nowa Dęba z siedzibą w Nowej Dębie. W związku z tym powstała współczesna gmina Nowa Dęba. Wieś Dęba utrzymała samodzielność jeszcze przez prawie 4 lata, lecz już 1 sierpnia 1977 włączono ją z połową Poręb Dębskich do Nowej Dęby. Drugą połowę Poręb Dębskich (299 ha) do Nowej Dęby włączono 1 stycznia 1992.

Przypisy

  1. 1 2 Dz.U. z 1962 r. nr 41, poz. 188
  2. ↑ Od 13 listopada 1954 odrębna jednostka administracyjna (Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253)
  3. ↑ Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 555
  4. ↑ Lwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 115
  5. ↑ Janusz Szkutnik, Józef Świeboda: Almanach Podkarpacki 2000. Wydawnictwo Akces, Rzeszów 1999, s. 41. ISBN 83-907343-3-8.
  6. ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.
  7. ↑ Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 169
  8. ↑ Informator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Instytut Wydawniczy Kolumna, 1948.
  9. ↑ Dz.U. z 1949 r. nr 28, poz. 208
  10. ↑ Sobieniewska-Pyłka, Katarzyna: Na poligonie w Nowej Dębie był... Stalingrad. echodnia.eu, 2009-09-25. [dostęp 2009-11-23]. (pol.).
  11. 1 2 Rys historyczny. archiwum.nowadeba.pl. [dostęp 2013-02-21]. (pol.).
  12. 1 2 Ewa Serwańska Z dębem w herbie, Wydawnictwa Przemysłu Maszynowego WEMA, Warszawa 1978.
  13. ↑ Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 716.
  14. ↑ Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 168
  15. ↑ Wykaz gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej: według stanu na z dnia 1 VII 1952 r.
  16. ↑ Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191
  17. ↑ Obwieszczenie Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 1955 r. Dotyczące sprostowania brzmienia uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie Nr 34/54 z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu tarnobrzeskiego (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 sierpnia 1955 r., Nr. 7, Poz. 38)
  18. ↑ Uchwała Nr 34/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu tarnobrzeskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 18 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 41)
  19. ↑ Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253
  20. ↑ M.P. z 1961 r. nr 22, poz. 106
  21. ↑ Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312
  22. ↑ Uchwała Nr XVIII/56/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1972 r., Nr 16, Poz. 196)
  23. ↑ Wykaz symboli terytorialnych jednostek administracyjnych używanych do celów statystycznych (podział administracyjny z dnia 1. I. 1973 r.). Główny Urząd Statystyczny. Biuro Spisów
  24. ↑ Uchwała Nr XXIII/81/73 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1973 r. w sprawie utworzenia wspólnych rad narodowych dla miast nie stanowiących powiatów i gmin oraz zmian nazw niektórych gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy WRN w Rzeszowie z 13 października 1973 r., Nr 11, Poz. 136)
  25. ↑ Dz.U. z 1977 r. nr 24, poz. 103
  26. ↑ Dz.U. z 1991 r. nr 115, poz. 497
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.