| Część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska | |
Dąbrowa Miejska (las) z lotu ptaka, z lewej staw Brandka, z prawej Miechowice | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miasto | |
| Wysokość |
297 m n.p.m. |
Położenie na mapie Bytomia | |
Położenie na mapie Polski | |
Położenie na mapie województwa śląskiego | |
| 50°22′37″N 18°53′23″E/50,376944 18,889861 | |
Dąbrowa Miejska (dawniej Dąbrowa, niem. Städtisch-Dombrowa, Beuthen-Dombrowa, od 1936 roku Beuthen Stadtwald) – dawna dzielnica Bytomia, obecnie część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska, a także nazwa ulicy łączącej bytomskie Śródmieście ze Stolarzowicami.
Położenie
Większość zabudowań dawnej Dąbrowy Miejskiej obejmowała rejon obecnych ulic: Strzelców Bytomskich (niem. Tarnowitzer Chaussee), Celnej, Węglowej i Leśnej.
Historia
Obszar lasu zwanego Dąbrową co najmniej od 1459 roku należał do Bytomia, służąc jako źródło drewna dla mieszkańców miasta i okolicy oraz częściowo do wypasu zwierząt gospodarskich. Las miejski (niem. Stadtwald) jako nazwa kompleksu leśnego Dąbrowa był wzmiankowany w 1645 roku. Na początku XIX wieku miejscowi chłopi wydobywali ze swoich pól rudę żelaza, co zaowocowało żądaniami opłat ze strony miasta. Eksploatacja rudy ze względu na koszty przekraczała jednak możliwości pojedynczych chłopów, co w konsekwencji poskutkowało przekazaniem praw wydobycia w 1831 roku w ręce Szymona Friedländera, założyciela kopalni „Magdalena”.
Rozwój dzielnicy był związany z industrializacją Górnego Śląska – w połowie XIX wieku z inicjatywy Maurycego Friedländera na terenie dzielnicy powstało kilka kopalni cynku i galmanu. Jedną z nich była kopalnia galmanu „Magdalena”, która dała również początek kolonii Magdalena oraz kopalnia „Minerva”, którą wykupił koncern Georg von Giesches Erben.
W 1830 roku powstała główna szosa prowadząca z Bytomia do Tarnowskich Gór (niem. Tarnowitzer Chaussee, późniejsza ulica Strzelców Bytomskich), wokół niej budowano domy zaliczane do Dąbrowy Miejskiej. W 1859 roku Stadtwald był zamieszkały przez 1679 osób, znajdowały się na jego terenie 54 prywatne domy i 5 zakładów przemysłowych. Wyodrębniono leśnictwo Dąbrowa (niem. Forstanteil Dombrowa), którego powierzchnia w połowie XIX wieku wynosiła około 1762 mórg, zaś w obrębie Dąbrowy Miejskiej wyróżniono kolonię Dąbrowa (niem. Dombrowa), na którą około 1863 roku składały się 24 domy z 261 mieszkańcami. W 1859 roku otwarto katolicką szkołę, do której w II połowie XIX wieku uczęszczało 60 dzieci. W 1881 roku założono w Dąbrowie kopalnię rud cynku i ołowiu „Nowy Dwór”. Od 1873 roku funkcjonowała również w Dąbrowie kopalnia rud cynku i ołowiu „Nowa Wiktoria” (niem. Neue Victoria), której obszar górniczy został włączony później do kopalni „Nowy Dwór”. Pod koniec XIX wieku pojawiły się pierwsze kamienice czynszowe, później także biblioteka i poczta, a kolonia przekształciła się w północne przedmieście Bytomia.
Na terenach leśnych Dąbrowy Miejskiej w 1913 roku urządzono park leśny (niem. Waldpark). Na jego terenie działała restauracja Waldschloss (Zameczek Leśny), której właścicielem był Arthur Limmert. Budynek restauracji został zburzony w latach 30. XX wieku na skutek szkód górniczych. Zastąpiono go około 1935 roku nowym budynkiem, również wyburzonym z uwagi na szkody górnicze w latach 70. XX wieku.
W 1903 roku otworzono przystanek kolejowy w pobliżu Zameczku (późniejszy przystanek Bytom Północny). Od 1913 do 1968 roku kursowała linia tramwajowa (nr 33) z centrum Bytomia do Dąbrowy Miejskiej, która umożliwiała dotarcie do restauracji i parku. W 1922 roku Dąbrowa Miejska pozostała w Niemczech. Z tego okresu pochodziły zabudowania przy obecnej ulicy Celnej (niem. Zollstrasse), gdzie wzniesiono domy dla celników. Również w 1922 roku powstała kolejna restauracja o nazwie Grenzbaude. W północnej części dzielnicy funkcjonowała od 1928 roku Kopalnia Węgla Kamiennego „Bytom” (niem. Beuthengrube) ze szkołą przemysłową oraz tartakiem. Przy kopalni wybudowano kolonię domów mieszkalnych o identycznej nazwie (niem. Beuthengrube, śl. Bojtnerka). W latach 1927–1928 w centrum Dąbrowy Miejskiej zbudowano kościół św. Józefa Robotnika według projektu Theodora Ehla, wyburzony w 2016 roku. W 1936 roku dotychczasowa nazwa miejscowości i lasu Beuthen-Dombrowa została zmieniona na Beuthen Stadtwald. W czasie II wojny światowej na terenie Dąbrowy Miejskiej działały dwa obozy jenieckie: jeden dla jeńców włoskich, drugi dla ukraińskich. Po II wojnie światowej Waldpark został przemianowany na Park im. Ludwika Waryńskiego. Jego powierzchnia wynosiła wówczas około 600 hektarów. Na terenie parku znajdowała się murowana kapliczka Maria im Walde.
Współczesność
Większość zabudowań Dąbrowy Miejskiej w latach 80. i 90. XX wieku została wyburzona na skutek szkód górniczych. Na terenie dzielnicy doszło do największego w Bytomiu obniżenia terenu na skutek robót górniczych – blisko 37 metrów poniżej pierwotnego poziomu. Jednym z ostatnich istotnych zlikwidowanych budynków była szkoła. W 2016 roku również z powodu szkód górniczych wyburzono parafialny kościół św. Józefa Robotnika w Bytomiu.
Obecnie w Dąbrowie Miejskiej znajduje się hostel i kilka firm usługowo-handlowych, a dawny las od 2012 roku przecina Autostrada A1.
W nazwach kilku przystanków (w większości na żądanie) autobusowych i tramwajowych Zarządu Transportu Metropolitalnego zlokalizowanych w dawnej dzielnicy występuje człon „Dąbrowa Miejska”. Są to: Dąbrowa Miejska Celna n/ż, Dąbrowa Miejska Centrum Handlowe, Dąbrowa Miejska Kościół n/ż, Dąbrowa Miejska Leśna, Dąbrowa Miejska n/ż oraz Dąbrowa Miejska Węglowa n/ż.
Przypisy
- 1 2 3 4 Mapa Bytom 1933 ↓.
- ↑ Drabina 2010 ↓.
- 1 2 3 4 Gramer 1863 ↓, s. 230.
- ↑ Rymut 1997 ↓.
- ↑ Berg- und Hütten-Kalender für das Schaltjahr 1860, Essen: Druck und Verlag von G. D. Bädeker, 1859, s. 134, Jg. V.
- 1 2 Długoborski, Jaros 1979 ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Krawczyk, Nadolski 2010 ↓.
- 1 2 Kamiński 1995 ↓.
- ↑ www.jaki-kod.pl – Ulica Dąbrowa Miejska Bytom.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Dziembała ↓.
- 1 2 3 Bobek 2009 ↓.
- 1 2 3 Czerwiński ↓.
- ↑ Gramer 1863 ↓, s. 228.
- ↑ Sulik 1979 ↓.
- 1 2 Gramer 1863 ↓, s. 229.
- ↑ Majorczyk 1985 ↓, s. 57.
- ↑ Majorczyk 1985 ↓, s. 63.
- ↑ Zeszyty Naukowe... 1993 ↓.
- ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 96.
- ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 10-b(78).
- ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 451.
- ↑ Jurkiewicz, Ziemba 1962 ↓.
- ↑ Gazeta Miechowic 2015 ↓.
- ↑ Solarski 2013 ↓.
- ↑ Mikrut-Majeranek 2016 ↓.
- ↑ Lista przystanków: Bytom. [w:] Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2023-02-14]. (pol.).
Bibliografia
- Czesław Czerwiński: Chronologiczny wykaz najważniejszych wydarzeń z dziejów Bytomia. Towarzystwo Miłośników Bytomia. [dostęp 2017-02-07].
- Jan Drabina: Historia Bytomia: od średniowiecza do współczesności: 1123-2010. Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2010, s. 167.
- Justyna Dziembała: Miejsce, którego nie ma. [w:] Mapa Miejsc Ciekawych [on-line]. Reflektor. [dostęp 2017-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-27)].
- Kaplica „Maria w lesie” (prawdopodobnie zwana św. Barbary) w Parku Leśnym Bytom Górny Śląsk [Dąbrowa Miejska]. Gazeta Miechowic, 2015. [dostęp 2017-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-24)].
- Franz Gramer: Chronik der Stadt Beuthen in Ober-Schlesien. Beuthen: Selbstverlage des Magistrats, 1863.
- Anna Jurkiewicz, Stanisław Ziemba: Województwo katowickie: przewodnik. Katowice: Sport i Turystyka, 1962, s. 130.
- Zbigniew Józef Kamiński: Urbanizacja wsi w obrzeżach miejsko-wiejskich: konferencja naukowa Katowice, 19-20.10.1995. Katowice: Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, 1995, s. 25. ISBN 978-83-902102-7-8.
- Jarosław Krawczyk, Przemysław Nadolski: Dzielnice Bytomia na starych pocztówkach i fotografiach. T. 1: Bobrek, Dąbrowa Miejska, Górniki, Karb, Łagiewniki. Bytom: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „Rococo”, 2010, s. 22. ISBN 978-83-86293-65-0.
- Roman Majorczyk: Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia. Bytom: 1985.
- Mapa Bytom (Beuthen) Pas 47 – Słup 28 – D. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1933. [dostęp 2017-02-08].
- Magdalena Mikrut-Majeranek: W Bytomiu wyburzają kościół św. Józefa Robotnika. Dziennik Zachodni, 2016-10-05. [dostęp 2017-02-07].
- Przeszłość i dzień dzisiejszy bytomskich szkół. Łucja Bobek (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2009, s. 247–248. ISBN 978-83-908018-9-6.
- II Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski. Kazimierz Dąbrowski (red.). Łódź – Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Ingos, 1948.
- Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. T. II: C-D. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1997, s. 310. ISBN 978-83-85579-64-9.
- Maksymilian Solarski. Anthropogenic transformations of the Bytom area relief in the period of 1883-1994. „Environmental & Socio-economic Studies”, 2013. University of Silesia. DOI: 10.1515/environ-2015-0001. ISSN 2354-0079. (ang.).
- Wacław Długoborski, Jerzy Jaros: Walka z uciskiem narodowym i społecznym w latach 1922–1939. W: Bytom. Zarys rozwoju miasta. Wacław Długoborski (red.). Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 473. ISBN 83-01-00369-3.
- „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Architektura”. 20, s. 99, 1993. Dział Wydawniczy Politechniki Śląskiej.
- Alfred Sulik: Życie gospodarcze do 1921 roku. W: Bytom. Zarys rozwoju miasta. Wacław Długoborski (red.). Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 264. ISBN 83-01-00369-3.
_1933_copy.jpg){kind=link}