Cudzoziemczyzna

Strona wydania z 1826
Autor

Aleksander Fredro

Typ utworu

komedia

Data powstania

1822

Wydanie oryginalne
Język

polski

Data wydania

1826

Cudzoziemszczyzna (właśc. Cudzoziemczyzna. Komedia we trzech aktach, wierszem) - trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w 1822. Prapremiera odbyła się w teatrze lwowskim 29 lutego 1824.

Informacje

Komedia powstała w drugiej połowie 1822. Po raz pierwszy ukazała się drukiem w 1826 w pierwszym tomie zbiorczego wydania komedii Fredry. Zachował się autorski odpis sztuki na czysto, aczkolwiek brakuje w nim części stron. Istnieje też czystopis z 1824 wykonany przez inną osobę na potrzeby cenzury lwowskiej z odręcznymi poprawkami Fredry.

Treść

Komedia wyśmiewa ślepe naśladowanie zagranicznych zwyczajów. Radost, właściciel wiejskiego dworku zafascynowany jest do przesady wszystkim, co pochodzi z zagranicy. Astolf i Zdzisław – konkurenci do ręki jego córki (Zosi), starają się pozyskać przychylność przyszłego teścia odmiennymi sposobami. Astolf przedstawia się jako wielki znawca zagranicy i miłośnik cudzoziemszczyzny, choć w rzeczywistości mieszka na polskiej wsi. Zdzisław przeciwnie: choć wiele podróżował po świecie, przedstawia się jako prowincjusz i zwolennik polskich tradycji. Zosia początkowo podobnie jak ojciec jest zafascynowana światowością Astolfa, ostatecznie jednak postanawia poślubić Zdzisława. Radost również jest rozczarowany cudzoziemszczyzną, co manifestuje poprzez zmianę ubioru: zamiast elementów ubioru francuskiego (surdut, peruka) w ostatniej scenie pojawia się w polskim stroju z karabelą przy boku. Wypowiada również słowa: Co cudze, diabła warte a najlepsze - swoje!

Tematyka

Spór fraka z kontuszem tj. dyskusja o uleganiu zagranicznym wpływom wobec wierności staropolskiej tradycji był częstym tematem w polskiej literaturze oświeceniowej (np. Staruszkiewicz Franciszka Bohomolca i Mniejszy koncept jak przysługa Adama Kazimierza Czartoryskiego). Utworem bezpośrednio poprzedzającym Cudzoziemczyznę Aleksandra Fredry była komedioopera Ludwika Adama Dmuszewskiego pt. Szkoda wąsów, w której wpleciono spór fraka z kontuszem w intrygę miłosną.

Inscenizacje (wybór)

Spektakle radiowe

  • Cudzoziemszczyzna (1954, reż. Karol Borowski)
  • Cudzoziemszczyzna (1969, reż. Juliusz Owidzki)

Przypisy

  1. ↑ Aleksander Fredro, Komedie. Seria pierwsza. II, Intryga na prędce ; Nowy Don Kiszot ; Cudzoziemczyzna ; Pierwsza lepsza ; Odludki i poeta, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955, s. 277.
  2. ↑ Marcin Cieński, Fredro, Wydawnictwo Dolnośląskie, 2003, s. 69-73, ISBN 83-7023-984-6.
  3. 1 2 Kazimierz Wyka, Cudzoziemczyzna. Komedia we 3 aktach wierszem, [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 153.
  4. 1 2 Stanisław Windakiewicz, Wstęp, [w:] Aleksander Fredro, Cudzoziemczyzna : komedja we trzech aktach wierszem, Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927, s. III-XII.
  5. 1 2 3 4 Pigoń 1955 ↓, s. 277.
  6. 1 2 Cudzoziemczyzna, [w:] Aleksander Fredro, Komedie. Seria pierwsza. II, Intryga na prędce ; Nowy Don Kiszot ; Cudzoziemczyzna ; Pierwsza lepsza ; Odludki i poeta, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955, s. [198].
  7. ↑ Krystyna Poklewska, Aleksander Fredro, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1977, s. 76.
  8. ↑ Agata Roćko, Kontusz i frak. Komediowe potyczki w czasach stanisławowskich [online], Muzeum Pałacu Krola Jana III w Wilanowie (Pasaż Wiedzy) [dostęp 2023-07-24].
  9. ↑ Cudzoziemczyzna, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (sztuki). [dostęp 2023-07-16].
  10. ↑ Cudzoziemszczyzna, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia). [dostęp 2023-07-16].
  11. ↑ Cudzoziemszczyzna, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia). [dostęp 2023-07-16].

Bibliografia

  • Stanisław Pigoń: Komentarz. W: Aleksander Fredro: Komedie. Seria pierwsza II. T. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955, s. 265–357, seria: Pisma wszystkie.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.