Concerto grosso ([konˈtʃɛrto ˈɡrɔsso]; l.m. concerti grossi [konˈtʃɛrti ˈɡrɔssi]; z języka wł. duży koncert) – typ instrumentalnego koncertu barokowego, charakteryzujący się współzawodniczeniem partii grupy instrumentów solowych (concertino) z partią całej orkiestry (tutti).

Historia

Pierwsze utwory z cechami charakterystycznymi dla concerto grosso komponował prawdopodobnie Alessandro Stradella w drugiej połowie XVII wieku, jednak nie nazywał on swoich utworów nazwą obecną. Jako pierwszy nazwy concerto grosso użył Giovanni Lorenzo Gregori.

Pierwszym ważnym kompozytorem używającym nazwy concerto grosso był Arcangelo Corelli. Wzorem dla koncertów Corellego była sonata barokowa da chiesa i da camera. Po śmierci Corellego został opublikowany zbiór jego dwunastu Concerti grossi op. 6. Wkrótce zdobyły one olbrzymią popularność w całej Europie. Francesco Geminiani i Giuseppe Torelli pisali concerti grossi w stylu Corellego, miał on także wpływ na twórczość Antonia Vivaldiego.

Rodzaje concerto grosso

Za czasów Corellego wyodrębniły się dwa rodzaje concerto grosso: concerto da chiesa (koncert kościelny) oraz concerto da camera (koncert kameralny). Concerto da chiesa był bardziej formalny, występowały w nim na przemian części powolne (largo, adagio) i szybkie (allegro). Concerto da camera miał charakter suity poprzedzonej preludium i zawierającej wiele popularnych w tych czasach form tanecznych. Ten podział zaczął się później zacierać.

We Włoszech popularnym rodzajem był także koncert pastoralny.

Rozwój concerto grosso

Obsada

Tutti (zwane też ripieni lub concerto) było początkowo małą orkiestrą smyczkową. Instrumenty dęte nie miały samodzielnej partii, jedynie wspomagały inne instrumenty. W późniejszym czasie, tutti zostało wzbogacone o flety, oboje i rogi, co nadało concerti grossi nową barwę.

Concertino Corellego składało się z dwóch skrzypiec i wiolonczeli. Z czasem kompozytorzy zaczęli urozmaicać skład o inne instrumenty.

Forma

Utwory Corellego mają od czterech do ponad pięciu części. Stałą trzyczęściową formę concerto grosso ustalił Antonio Vivaldi, wzorując swoje utwory na trzyczęściowej włoskiej symfonii (szybka-wolna-szybka).

Wykonanie

W ówczesnym czasie partie basso continuo były wykonywane na organach (szczególnie w przypadku concerti da chiesa), ale dziś wykonuje się je praktycznie wyłącznie na klawesynie.

Przykłady muzyczne

  • Arcangelo Corelli Concerti grossi op. 6 – 12 koncertów, 8 pierwszych według schematu sonaty da chiesa, 4 kolejne według schematu da camera (w formie suity poprzedzonej preludium)
  • Pietro Locatelli – Concerti grossi op. 1 – 12 koncertów, 8 według schematu da chiesa, 4 według schematu da camera, zbliżone do stylu Corellego
  • Giuseppe Torelli – Concerti grossi con una pastorale op. 8 – 12 koncertów, z czego pierwszych 6 to concerti grossi na 2 skrzypiec concertino i zespół ripieno
  • Johann Sebastian Bach – Koncerty brandenburskie reprezentują różne typy concerto grosso, np. w I i II zachowana jest równowaga między concertino a ripieno, w III występują trzy trójgłosowe zespoły (nawiązanie do polichóralności), w VI obsada jest wyłącznie smyczkowa
  • Antonio Vivaldi – La chasse

Wybrane dzieła kompozytorów XX-wiecznych

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ CONCERTO GROSSO – definicja i synonimy słowa concerto grosso w słowniku [online], educalingo.com [dostęp 2020-06-27] (pol.).
  2. ↑ concerto grosso, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2018-01-08] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 Małgorzata Kowalska, ABC historii muzyki, Musica Iagellonica, 2001, ISBN 83-7099-102-5, OCLC 749424372 [dostęp 2020-06-27].
  4. ↑ Alessandro Stradella- Bio, Albums, Pictures – Naxos Classical Music. [online], www.naxos.com [dostęp 2020-07-03].
  5. ↑ GREGORI, Giovanni Lorenzo in "Dizionario Biografico" [online], www.treccani.it [dostęp 2020-07-03] [zarchiwizowane z adresu 2020-02-16] (wł.).
  6. ↑ Valerie R. Weber, The Compositional Style of Francesco Geminiani: a Reflection of Theory and Practice in His Music and Guida Armonica Treatise, 2005.
  7. ↑ Luck's Music Library [online], www.lucksmusic.com [dostęp 2020-07-03].
  8. ↑ concerto da chiesa – Translation into Polish – examples Italian | Reverso Context [online], context.reverso.net [dostęp 2020-07-03].
  9. ↑ concerto da camera – Translation into Polish – examples Italian | Reverso Context [online], context.reverso.net [dostęp 2020-07-03].
  10. ↑ Concerto Grosso, Op. 6 No. 4 (Arcangelo Corelli) [online], LA Phil [dostęp 2020-07-03] (ang.).
  11. 1 2 3 Danuta Gwizdalanka, Historia muzyki : podręcznik dla szkół muzycznych. 2, Barok, Klasycyzm, Romantyzm, t. 2, Kraków: Polskie Wydawn. Muzyczne, 2006, ISBN 83-224-0860-9, OCLC 750981687 [dostęp 2020-07-03].
  12. ↑ concerto grosso, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-09-30] (ang.).
  13. ↑ Brandenburg Concertos (Johann Sebastian Bach) [online], LA Phil [dostęp 2020-07-03] (ang.).
  14. ↑ 12 Concerti grossi à 4 e à 5, Op.1 (Locatelli, Pietro Antonio) – IMSLP [online], imslp.org [dostęp 2020-07-03].

Bibliografia

  • Leksykon muzyki od a do ż: kompozytorzy, muzycy, wykonawcy, historia, technika, pojęcia, wykonania, wypisy, przykłady nutowe. Warszawa: Muza, 1995, s. 84. ISBN 83-7079-148-4.
  • Małgorzata Kowalska, ABC historii muzyki, Musica lagellonica, 2001, ISBN 83-7099-102-5, OCLC 749424372.
  • Danuta Gwizdalanka, Historia Muzyki : podręcznik dla szkół muzycznych. 2, Barok, Klasycyzm, Romantyzm, t. 2,, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 2006, ISBN 83-224-0860-9.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.