Commonwealth realm (wym. [ˈkɒmənˌwɛlθ rɛlm]; królestwo wspólnotowe) – każde z 15 suwerennych państw, które uznają brytyjskiego monarchę za własną głowę państwa, będących jednocześnie członkami Wspólnoty Narodów. Związek w jakim znajdują się te państwa ma charakter unii personalnej.
Termin ten odnosi się również do samej Wielkiej Brytanii. Wszystkie pozostałe państwa były dawniej częścią brytyjskiego imperium kolonialnego. Status Commonwealth realm posiadało dawniej 19 innych państw, które uzyskały niepodległość od Wielkiej Brytanii, jednak w późniejszym czasie przyjęły ustrój republikański (w wielu przypadkach nastąpiło to w ciągu kilku lat od niepodległości).
W każdym z tych krajów, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii, reprezentantem monarchy jest gubernator generalny, który wypełnia w jego imieniu obowiązki konstytucyjne i ceremonialne. Gubernatorzy mianowani są przez monarchę za sugestią premiera danego państwa, a w niektórych przypadkach także organów władzy ustawodawczej.
Termin Commonwealth realm upowszechnił się wkrótce po zakończeniu II wojny światowej, wypierając pojęcie „dominium”, którym określano terytoria o dużym stopniu autonomii, niemniej jednak podporządkowane Wielkiej Brytanii.
Lista
Status Commonwealth realm mają następujące państwa:
- Wielka Brytania
- Antigua i Barbuda (od 1981)
- Australia (od 1942)
- Bahamy (od 1973)
- Belize (od 1981)
- Grenada (od 1974)
- Jamajka (od 1962)
- Kanada (od 1931)
- Nowa Zelandia (od 1947)
- Papua-Nowa Gwinea (od 1975)
- Saint Kitts i Nevis (od 1983)
- Saint Lucia (od 1979)
- Saint Vincent i Grenadyny (od 1979)
- Tuvalu (od 1978)
- Wyspy Salomona (od 1978)
Dawne
- Barbados (1966–2021)
- Cejlon (1948–1972)
- Fidżi (1970–1987)
- Gambia (1965–1970)
- Ghana (1957–1960)
- Gujana (1966–1970)
- Indie (1947–1950)
- Irlandia (1922–1949)
- Kenia (1963–1964)
- Malawi (1964–1966)
- Malta (1964–1974)
- Mauritius (1968–1992)
- Nigeria (1960–1963)
- Pakistan (1947–1956)
- Południowa Afryka (1934–1961)
- Sierra Leone (1961–1971)
- Tanganika (1961–1962)
- Trynidad i Tobago (1962–1976)
- Uganda (1962–1963)
Uwagi
- 1 2 3 4 Daty wejścia w życie statutu westminsterskiego (w Australii, Nowej Zelandii i Południowej Afryce – dopiero po jego ratyfikacji przez parlamenty tych krajów).
Przypisy
- ↑ Andrzej Pogłódek (red.), Rady Sądownictwa w państwach Unii Europejskiej. Przegląd rozwiązań [online], 2019, s. 161.
- 1 2 Commonwealth realms. W: Trischa Mann (red.): Australian Law Dictionary. Wyd. 3. Oxford University Press, 2017. ISBN 978-0-19-186752-1. [dostęp 2024-01-17].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Panton 2015 ↓, s. 140–141
- ↑ Realms and Commonwealth. The Royal Family. [dostęp 2024-01-17]. (ang.).
- ↑ Robert Jennings (red.), Arthur Watts (red.): Oppenheim's international law. Wyd. 9. T. 1: Peace. Longman, 1996, s. 246. [dostęp 2024-01-17].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Mara Malagodi, Luke McDonagh, Thomas Poole. The Dominion model of transitional constitutionalism. „International Journal of Constitutional Law”. 17 (4), s. 1284, październik 2019. Oxford University Press. DOI: 10.1093/icon/moz083. (ang.).
- ↑ Panton 2015 ↓, s. 160
- ↑ David Torrance: Barbados becomes a republic. House of Commons Library, 2021-11-29. [dostęp 2024-01-17]. (ang.).
- ↑ Panton 2015 ↓, s. 253.
- ↑ Panton 2015 ↓, s. 490.
Bibliografia
- Kenneth J. Panton: Historical dictionary of the British Empire. Rowman & Littlefield Publishers, 2015. ISBN 978-0-8108-7801-3. [dostęp 2024-01-17].