Cmentarz w Rajczy
nr rej.
- A-623/89 z 30 listopada 1989 (dawne woj. bielskie)
- A/928/2022 z 12 stycznia 2022 (woj. śląskie)

Cmentarz w Rajczy, w centrum kaplica cmentarna z kostnicą (2018)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Rajcza

Typ cmentarza

wyznaniowy

Wyznanie

rzymskokatolickie

Stan cmentarza

czynny

Powierzchnia cmentarza

około 20 a

Data otwarcia

połowa XIX wieku

Zarządca

parafia św. Wawrzyńca Diakona Męczennika i św. Kazimierza Królewicza w Rajczy

Położenie na mapie gminy Rajcza
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Położenie na mapie powiatu żywieckiego
49°30′22,4″N 19°06′12,6″E/49,506222 19,103500

Cmentarz w Rajczy – rzymskokatolicki cmentarz parafialny, założony w połowie XIX wieku w Rajczy w powiecie żywieckim, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.

Historia

Cmentarz parafialny w Rajczy został założony w połowie XIX wieku (parafię erygowano w 1844 roku) na płaskim terenie przy głównej drodze wsi, w pobliżu kościoła parafialnego z jednej strony i rzeki Soły z drugiej. Wcześniej zmarli byli grzebani na cmentarzu kościelnym (zabytek nieruchomy, nr rej.: A-600/89 z 3 grudnia 1989) przy starym drewnianym kościele u podnóża Compla.

Nekropolia była i jest wykorzystywana głównie do pochówku parafian; członków społeczności żydowskiej grzebano w sąsiedniej wsi, Milówce, gdzie w 1891 roku powołano gminę żydowską. Wcześniej żydzi z Rajczy podlegali pod gminę w Zabłociu.

30 listopada 1989 cmentarz został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego. W 1997 roku kwatera wojenna została ogrodzona, a znajdujące się na niej krzyże odrestaurowano.

Architektura

Północno-zachodnia część nekropolii to tzw. kwatera wojenna bądź wojskowa. Większość nagrobków w tej części nekropolii wieńczą żeliwne krzyże projektu Hansa Mayra z motywami Krzyża Żelaznego, miecza i wieńca, które zostały wykonane nieodpłatnie w oddalonej o około 14 km od Rajczy odlewni w Węgierskiej Górce. Na skraju nekropolii znajduje się kaplica cmentarna, rozbudowana około 2006 roku według projektu Magdaleny Piątek i Joanny Łopaty z żywieckiej pracowni Mpstudio; w rogu cmentarza, przy drodze, stoi kamienny nieprofesjonalnie polichromowany nepomuk.

Nagrobki znajdujące się na cmentarzu pochodzą z różnych lat i są zróżnicowane pod względem zastosowanego materiału; oprócz żeliwnych krzyży umieszczono na nim również nagrobki kamienne.

Pochowani na cmentarzu

Na cmentarzu spoczywają m.in.:

  • urzędnicy z czasów Monarchii Austro-Węgierskiej, niektórzy z nich służyli w majątku Habsburgów
  • 261 żołnierzy, uczestników I wojny światowej, którzy leczyli się w sanatorium zorganizowanym w pałacu w Rajczy, zmarłych na choroby płuc (głównie gruźlicę) po 1918 roku (miejsce pamięci), m.in. kapitan piechoty Franciszek Joniak (1894–1921), odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości oraz Krzyżem Walecznych (dwukrotnie)
  • osoby pomordowane w odwecie za pomoc partyzantom przez hitlerowców podczas pacyfikacji Osiedla Czanieckich w Rycerce Górnej w 1945 roku – grób zbiorowy po lewej stronie głównej alei (miejsce pamięci)
  • kapral Kruk oraz starszy szeregowy Kiszewa (a. Kiszera), żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza, polegli w 1946 roku (miejsce pamięci)
  • Kazimierz Szymański, porucznik Wojsk Ochrony Pogranicza, zastrzelony w 1946 roku na Czarnym Groniu w Korbielowie; postawiono w tejże miejscowości obelisk upamiętniający jego śmierć
  • Michał Ryłko (1878–1948), prezes Ogniska Związku Podhalan w Rajczy
  • księża związani z rajczańską parafią – grobowiec.
  • Wacław Majewski (1882–1977) – założyciel i pierwszy prezes Akademickiego Związku Sportowego
  • Roch Sygitowicz (1957–2017) – aktor

Galeria

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 137 [dostęp 2008-09-28].
  2. ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 22 grudnia 2021 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2021-12-25]
  3. 1 2 3 4 Cmentarz parafialny w Rajczy. Urząd Gminy Rajcza. [dostęp 2018-09-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-15)].
  4. ↑ Historia kościoła i cudownego obrazu w Rajczy. „U Źródeł Soły”. 28 (776), s. [2], 2011-07-10.
  5. 1 2 3 4 ks. Jacek Pędziwiatr: Beskidzkie nekropolie: Rajcza. [w:] Gość Bielsko-Żywiecki [on-line]. Instytut Gość Media, 2015-10-29. [dostęp 2018-09-13].
  6. 1 2 Cmentarz w Rajczy. [w:] Gość Bielsko-Żywiecki [on-line]. Instytut Gość Media, 2015-29-10. [dostęp 2018-09-12].
  7. 1 2 Historia społeczności [Rajcza]. [w:] Wirtualny sztetl [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich. [dostęp 2018-09-13].
  8. 1 2 3 Magdalena Sporek: Imponująca przeszłość i znane z historii postacie – o pałacu w Rajczy. [w:] wgmedia.eu [on-line]. 2016-10-17. [dostęp 2018-09-14].
  9. ↑ Kaplica cmentarna w Rajczy. Mpstudio. [dostęp 2018-09-13].
  10. ↑ Nepomuki południowomałopolskie: Jany Podhalańskie, Sądeckie, Orawskie, Spiskie, Beskidu Żywieckiego i Makowskiego, części Gorców i Pienin (część d. woj. krakowskiego I RP). [w:] nepomuki.pl [on-line]. [dostęp 2018-09-13].
  11. ↑ Żywieckie Nepomuki. Grojcowanie, 2008-03-03. [dostęp 2018-09-13].
  12. 1 2 3 4 5 6 Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego. Gmina: Rajcza. Powiat: żywiecki. Śląski Urząd Wojewódzki. [dostęp 2018-09-13].
  13. 1 2 Łukasz Gardas: Zapal świeczkę za tych, których zabrał los. [w:] naszemiasto.pl Żywiec [on-line]. Polska Press, 2009-10-29. [dostęp 2018-09-13].
  14. ↑ Wiktor Krzysztof Cygan: Oficerowie Legionów Polskich 1914-1917. Słownik biograficzny. T. 2: G–K. Warszawa: Barwa i Broń, 2006, s. 179. ISBN 83-923074-3-7.
  15. ↑ Władysław Bułka. Zginęli u progu wolności. „Gazeta Żywiecka”. 4 (78), s. 14, 1995-04. Spółdzielnia Wydawnicza „Gazeta Żywiecka”.
  16. ↑ Tadeusz Sosiński: Przez życie pod wiatr. Warszawa: Drukarnia Wojciech Lewicki, 2000, s. 166. ISBN 83-913405-1-1.
  17. ↑ Obserwator. Obelisk NSZ w Korbielowie. „Wieści z Gmin Żywiecczyzny”, s. 5, 1996.
  18. ↑ 1 września.. [w:] Korbielow.NET [on-line]. [dostęp 2018-09-13].
  19. ↑ Związek Podhalan na Żywiecczyźnie. Grojcowianie, 2008-01-08. [dostęp 2018-09-13].
  20. ↑ ks. Jacek Pędziwiatr: Proboszcz znad granicy. [w:] Gość Bielsko-Żywiecki [on-line]. Instytut Gość Media, 2016-02-07. [dostęp 2018-09-13].
  21. ↑ Czesław Michalski: Akademicki Związek Sportowy w Krakowie. Część I 1909-1945. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, s. 143, seria: Prace Monograficzne nr 457. ISBN 978-83-7271-412-1.
  22. ↑ Kazimierz Trybalski. 25-lecie Koła Seniorów AZS Kraków. „Akademicki Przegląd Sportowy”, s. 23, 2017-12. ISSN 0209-0546.
  23. ↑ Zmarł Roch Sygitowicz. Aktor charakterystyczny. www.fakt.pl, 2017-01-17. [dostęp 2017-01-18]. (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.