Cieśnina Anian – rzekoma cieśnina oddzielająca Amerykę Północną od Azji, która miała przebiegać między północno-wschodnim a zachodnim wybrzeżem Ameryki. O jej istnieniu, począwszy od XVI wieku, przez przeszło dwa stulecia przekonani byli eksploratorzy poszukujący Przejścia Północno-Zachodniego.
Nazwa
The Canadian Encyclopedia podaje, że nazwa rzekomej cieśniny pochodzi prawdopodobnie od nazwy Ania – chińskiej prowincji wzmiankowanej w relacji z podróży Marco Polo (1254–1324) wydanej w 1559 roku.
Opis
Cieśnina Anian miała przebiegać między północno-wschodnim a zachodnim wybrzeżem Ameryki. The Canadian Encyclopedia podaje, że Cieśnina Anian to część legendarnego Przejścia Północno-Zachodniego łączącego Ocean Atlantycki i Pacyfik, prawdopodobnie Cieśnina Beringa.
Kartografia
Na mapie Cieśnina Anian pojawiła się po raz pierwszy w 1562 roku – na mapie świata włoskiego kartografa Giacomo Gastaldiego (1500–1566), łącząc Ocean Spokojny z wielkim północnym morzem śródlądowym, które z kolei łączyło się z Oceanem Atlantyckim. Takie przedstawienie napędzało nadzieje na znalezienie Przejścia Północno-Zachodniego. Cieśnina została również umieszczona przez Abrahama Orteliusa (1527–1598) na mapie świata Typus Orbis Terrarum (1564). W 1567 roku trafiła na mapy Bologniniego Zaltieriego i Gerarda Merkatora (1512–1594).
Przez prawie 240 lat rzekoma cieśnina umieszczana była na rozlicznych mapach, chociaż kartografowie nie byli do końca przekonani, gdzie też dokładnie miałaby się znajdować: lokalizowano ją w szerokim pasie od brzegów dzisiejszego stanu Waszyngton do północnych wybrzeży Alaski. Według mapy londyńskiego kartografa Hermana Molla (1654–1732) z 1719 roku miała to być zatoka położona na północ od wyspy Kalifornia, na 50. równoleżniku. Taką samą lokalizację podał na swojej mapie z 1728 roku holenderski kartograf Johannes van Keulen (1654–1715).
Historia poszukiwań
Bezskuteczne poszukiwania cieśniny, zarówno od strony wschodniego jak i zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej, trwały kilka stuleci. Poszukiwali jej m.in. John Cabot (1450–1499), Gaspar Corte-Real (1450–1501), Hernán Cortés (1485–1547), Francisco Ulloa (zm. 1540) czy Martin Frobisher (1535–1594). Inni utrzymywali nawet, że udało im się ją znaleźć, m.in. hiszpański żeglarz Lorenzo Ferrer Maldonado (?–1625), który miał przebyć przejście w 1588 roku czy grecki żeglarz w służbie króla Hiszpanii Juan de Fuca (1536–1602), który miał odkryć wejście do cieśniny w 1592 roku.
Rzeczywistą cieśninę dzielącą Amerykę i Azję odkryła w 1728 roku ekspedycja Vitusa Beringa (1681–1741) – nazwaną na jego cześć.
W 1772 roku Samuel Hearne (1745–1792) z Kompanii Zatoki Hudsona przebył lądem szlak od Zatoki Hudsona do ujścia rzeki Coppermine, udowadniając, że wbrew wcześniejszym nadziejom nie da się tamtędy wydostać na Pacyfik.
Istnienie przejścia prowadzącego drogami wodnymi wewnątrz Archipelagu Arktycznego na północ od kontynentalnej Ameryki Północnej potwierdził jako pierwszy brytyjski badacz polarny Robert McClure (1807–1873), który przebył przejście z zachodu na wschód na statku i na saniach w latach 1850–1853. Pierwszym, który w całości przepłynął przejście w latach 1903–1906, był norweski polarnik i późniejszy zdobywca bieguna południowego Roald Amundsen (1872–1928).
Uwagi
- ↑ Brooke-Hitching (2016) podaje, że nazwa cieśniny pochodzi z V rozdziału trzeciej księgi Opisania świata Marco Polo, gdzie znajduje się opis zatoki, która opływa południowe brzegi prowincji Mandżi i zbliża się do krajów Ania, Tolman i innych – w rzeczywistości tożsamej z Zatoką Tonkińską u północnych wybrzeży Wietnamu, zob. Brooke-Hitching 2016 ↓, s. 7.
- ↑ Smith (2005) podaje natomiast, że pochodzenie nazwy cieśniny nie jest znane, zob. Smith 2005 ↓, s. 126.
- ↑ Smith (2005) podaje, że Cieśnina Anian pojawiła się po raz pierwszy na hiszpańskiej mapie ok. 1566 roku, zob. Smith 2005 ↓, s. 126.
- ↑ Smith (2005) podaje, że Cieśnina Anian pojawiła się na mapie Merkatora z 1569 roku, zob. Smith 2005 ↓, s. 126.
Przypisy
- 1 2 3 4 The Canadian Encyclopedia 2015 ↓.
- ↑ Waldman i Cunningham 2004 ↓, s. 19.
- ↑ Day 2006 ↓, s. xvii.
- 1 2 Brooke-Hitching 2017 ↓, s. 9.
- 1 2 Schulten 2018 ↓, s. 29.
- ↑ Inglis 2008 ↓, s. xxx.
- ↑ Smith 2005 ↓, s. 126.
- 1 2 3 Brooke-Hitching 2017 ↓, s. 13.
- 1 2 3 Waldman i Cunningham 2004 ↓, s. 20.
- ↑ Fritze 1998 ↓, s. 14.
- 1 2 The Canadian Encyclopedia – Northwest Passage ↓.
Bibliografia
- Brooke-Hitching, Edward: The Phantom Atlas: The Greatest Myths, Lies and Blunders on Maps. Simon and Schuster, 2016. (ang.).
- Day, Alan: Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Northwest Passage. Scarecrow Press, 2006. ISBN 978-0-8108-6519-8. [dostęp 2021-10-10]. (ang.).
- Fritze, Ronald H.: Travel Legend and Lore. An Encyclopedia. Santa Barbara: ABC-Clio, 1998. ISBN 0-87436-759-X. (ang.).
- Gough, Barry M.: Strait of Anian. W: The Canadian Encyclopedia. Historica Canada, 2015-03-04. (ang.).
- Inglis, Robin: Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Northwest Coast of America. Scarecrow Press, 2008. ISBN 978-0-8108-6406-1. [dostęp 2021-10-10]. (ang.).
- Robinson, J. Lewis: Northwest Passage. W: The Canadian Encyclopedia. Historica Canada, 2015-03-04. (ang.).
- Schulten, Susan: A History of America in 100 Maps. University of Chicago Press, 2018. ISBN 978-0-226-45861-8. [dostęp 2021-10-10]. (ang.).
- Smith, Tom: Discovery of the Americas, 1492–1800. New York: Facts On File, 2005. ISBN 0-8160-5262-X. (ang.).
- Waldman, Carl, Cunningham, Jon: Encyclopedia of Exploration Volume II Places, Technologies, and Cultural Trends. Facts On File, 2004. ISBN 0-8160-4678-6. (ang.).