| wieś | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Wysokość |
400-475 m n.p.m. |
| Liczba ludności (III 2011) |
230 |
| Strefa numeracyjna |
74 |
| Kod pocztowy |
57-250 |
| Tablice rejestracyjne |
DZA |
| SIMC |
0857002 |
Położenie na mapie gminy Złoty Stok | |
Położenie na mapie Polski | |
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego | |
Położenie na mapie powiatu ząbkowickiego | |
| 50°25′20″N 16°49′25″E/50,422222 16,823611 | |
| Strona internetowa | |
Chwalisław (tuż po wojnie Bystra, niem. Follmersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Złoty Stok.
Chwalisław do wieś łańcuchowa o długości około 3 km leżąca na północno-wschodniej krawędzi Gór Złotych, nad górnym biegiem potoku Mąkolnica, na wysokości około 400-475 m n.p.m.
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| nie nadano | Biała Góra | kolonia |
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.
Toponimia
Pierwsza nazwa wsi pojawia się w 1260 r. jako Villa Folmeri. Do końca II wojny światowej funkcjonowała jako Follmersford. Zdaniem Heinricha Adamyego nazwa wsi jest dzierżawcza od imienia Waldemar lub Wolfmar. Z innych źródeł wynika, że nazwa Folmersdorf jest zniemczona i ukrywa imię Chwalimir.
Historia
Istnieje wzmianka, że w roku 1249 istniejącą już wieś darował cystersom z Kamieńca Ząbkowickiego rycerz Moyko. Wieś pojawia się w dokumencie z 1260 roku. W roku 1812 miejscowość kupiła królowa Wilhelmina Pruska, a po jej śmierci w 1837 roku Chwalisław przeszedł na własność Marianny Orańskiej. Wiek XIX to szczytowy okres w rozwoju wsi, istniały tam wtedy: kościół, szkoła i młyn wodny. Pod koniec XIX wieku Chwalisław znalazł się na szlaku turystycznym ze Złotego Stoku na Ptasznik, na którym wzniesiono niewielką wieżę widokową. Do roku 1945 miejscowość należała do rodziny Hohenzollernów. Po 1945 roku Chwalisław częściowo wyludnił się. W 1978 roku było tu 69 gospodarstw rolnych, w 1988 roku ich liczba zmalała do 29.
Taubenberg
Do wsi należała rezydencja Taubenberg (50°26′00,6″N 16°50′16,3″E/50,433500 16,837861), położona na północny wschód od wsi w stronę Białej Góry. Po II wojnie światowej miejscowość pozostała bez nowej nazwy. Obecnie niezamieszkała oraz bez zabudowy.
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest:
- kościół filialny pw. św. Jakuba Apostoła z 1726 roku. Jest to budowla jednonawowa z prostokątnym prezbiterium i wieżą nakrytą ostrosłupowym hełmem. Wewnątrz zachował się późnogotycki tryptyk św. Anny Samotrzeciej z pierwszej połowy XVI wieku, figura św. Michała z wagą i inne wyposażenie z XVIII wieku.
Szlaki turystyczne
Przez Chwalisław przechodzi szlak turystyczny:
- czarny, przebiegający na trasie: Bystrzyca Kłodzka – Stary Waliszów – Romanowo – Ołdrzychowice Kłodzkie – Rogówek – Droszków – Przełęcz Leszczynowa – Chwalisław – Złoty Stok.
Przypisy
- 1 2 3 4 Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 17: Góry Złote. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 1993, s. 54-57. ISBN 83-85773-01-0.
- ↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 161 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 16918
- ↑ Główny Urząd Statystyczny [online], eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2023-06-04].
- 1 2 Tadeusz Mikoś, Eugeniusz Salwach, Janusz Chmura, Jerzy Tichanowicz: Złoty Stok Najstarszy ośrodek górniczo-hutniczy w Polsce. Kraków: Wyd. AGH, 2009, s. 49–50. ISBN 978-83-7464-191-3. (pol.).
- ↑ Follmersdorf [online], meyersgaz.org [dostęp 2023-11-04].
- ↑ Heinrich (1812-1897) Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit. - Zweite vermehrte und verbesserte Auflage, „410 II”, 1888 [dostęp 2023-11-04].
- ↑ Stanisław Rospond, Stanisława Sochacka, Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, Wyd. 1., Warszawa: Państwowe Wydawn. Naukowe, 1970, s. 28, ISBN 978-83-01-05425-0 [dostęp 2024-05-07].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, s. 308, 309. ISBN 978-83-89188-95-3.
- ↑ Plan odnowy wsi Chwalisław 2009-2015
- ↑ MAPSTER - Szczegóły [online], igrek.amzp.pl [dostęp 2023-10-15].
- ↑ Taubenberg 2) [online], meyersgaz.org [dostęp 2023-10-15].
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 251. [dostęp 2012-11-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-27)].
- ↑ Mapa turystyczna. [dostęp 2018-06-05].
Bibliografia
- Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 17: Góry Złote. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 1993, ISBN 83-85773-01-0.
- Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak, Iwona Chomiak, Ziemia Kłodzka, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, ISBN 978-83-89188-95-3, OCLC 751422625.