Chłop Rybka – półlegendarna postać wzmiankowana m.in. przez Walentego Roździeńskiego, Józefa Lompę oraz Jana Nowaka, która około 1490 roku (lub w 1519 roku) podczas prac w polu w okolicy dzisiejszych Starych Tarnowic miała rzekomo wyorać pierwszą bryłę srebronośnego kruszcu, co zapoczątkowało wydobycie tego surowca na masową skalę i dało impuls do założenia miasta Tarnowskie Góry.

Walenty Roździeński w swoim poemacie Officina ferraria wydanym w 1612 roku, odkrycie kruszcu na terenie ziemi tarnogórskiej opisał słowami:

(...) potym skoro ustał
Srebrny kruszec w Bytomiu, na górach wnet nastał
Iny zasię od kruszca w mili zalanego,
Naleziony przez chłopa Rybkę niejakiego
(...)
Przed tym prawie Blaszynem – bydła straconego
Szukając – przerzeczony Rybka dnia jednego
Natrafił pod wykrotą kruszec, który było
Korzenie z sobą na wierzch ziemie wytargnęło.

Domniemanym miejscem tego zdarzenia jest teren, na którym obecnie stoi budynek pierwszego tarnogórskiego ratusza (tzw. Dom Florczaka) przy ulicy Gliwickiej 6. Potwierdzeniem ma być wmurowana w latach międzywojennych w ścianę na wysokości pierwszego piętra od strony zachodniej bryła kruszcu widoczna jako rdzawa plama tuż nad pamiątkową tablicą z 1930 roku opisującą dzieje budynku. Również dawniej występująca na opisywanym obszarze odkrywka dolomitów kruszconośnych uwiarygadniałaby powyższą teorię.

W innej, bardziej fantastycznej, wersji legendy autorstwa niemieckiego pisarza, urodzonego w Bytomiu Alfreda Heina, podczas jednej z nocy spędzonych w lesie, chłopu Rybce ukazać się miały krasnoludki-górnicy o srebrnych brodach, tańczące wokół świerku, rozkopujące ziemię, z której rozbłyskały srebrne skarby. Rybka zasnął, nim podjął jakąkolwiek akcję, jednak wkrótce zaczął kopać w poszukiwaniu skarbów w miejscu, gdzie widział krasnoludki, niestety bezskutecznie. Jakiś czas później jego trzy krowy wpadły do bagna nieopodal świerku na polanie. Gdy je wyciągnął, zobaczył, że rogi zwierząt są całe posrebrzone.

Pod koniec lat 80. XX wieku w wyniku badań przeprowadzonych przez Bernarda Szczecha, opublikowano tekst nieznanego wcześniej Rejestru wolnych chłopów (urbarza) ziemi bytomskiej datowanego na 1498 rok, w którym pojawiają się imiona i nazwiska szesnastu zamieszkujących wówczas Tarnowice wolnych chłopów; wśród nich Jan Rypka. Najprawdopodobniej był on pierwowzorem postaci z legendy.

Chłop Rybka stał się – obok króla Jana III Sobieskiego, królowej Marysieńki, górniczej braci oraz przedstawicieli cechów rzemieślniczych – jedną z centralnych postaci organizowanych od września 1957 roku Gwarków, czyli dni miasta Tarnowskie Góry. Postać Rybki, ubrana w biały płaszcz, ze słomianym kapeluszem na głowie, bierze udział w Pochodzie Gwarkowskim, pchając drewnianą sochę ciągniętą przez wołu prowadzonego przez osobę odgrywającą starszego syna Rybki (lub przez samego Rybkę). Przed nimi idzie dziecko trzymające w dłoniach symboliczną bryłę kruszcu srebra.

Przypisy

  1. 1 2 3 Gabriela Szubińska: Pochód – chłopa Rybka. gwarki.tg.net.pl. [dostęp 2018-09-27]. (pol.).
  2. 1 2 Jan Nowak: Kronika Miasta i Powiatu Tarnowskie Góry: najstarsze dzieje Śląska i ziemi Bytomsko-Tarnogórskiej: dzieje pierwszego górnictwa w Polsce. Tarnowskie Góry: Księgarnia Polska Jana Nowaka, 1927 (reprint 2014 – wyd.: Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Miejska Biblioteka Publiczna im. Bolesława Lubosza w Tarnowskich Górach, Księgarnia „Wiosna” w Tarnowskich Górach), s. 173.
  3. 1 2 3 Tadeusz B. Hadaś, Przyroda i jej przemiany w dziejach Tarnowskich Gór. Środowisko geograficzno-przyrodnicze a rozwój osadnictwa i górnictwa, [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 728, ISBN 83-911508-3-6.
  4. 1 2 Bernard Szczech: W kręgu tarnogórskich podań i legend. [w:] Montes Tarnovicensis nr 18 [on-line]. Oficyna Monos, 09/2005. [dostęp 2018-09-27]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
  5. ↑ Janusz Modrzyński: Zabytki górnictwa kruszcowego. W: Tarnowskie Góry. Zarys rozwoju powiatu. Henryk Rechowicz (red.). Katowice: Śląsk, 1969, s. 144.
  6. ↑ Broniec i in. 2009 ↓, s. 81–83.
  7. ↑ Alfred Hein (przeł. Henryk Jaksik): Tarnogórskie legendy – Srebrny sen Rybki. [w:] Montes Tarnovicensis nr 6 [on-line]. Oficyna Monos, 2001-06-22. [dostęp 2018-09-27]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
  8. ↑ Jan Kwak, Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526–1763). Życie gospodarczo-społeczne – górnictwo, [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 81, ISBN 83-911508-3-6.
  9. ↑ Bernard Linek, Lata II wojny światowej i powojennego półwiecza. Formy i przejawy życia politycznego w powojennym półwieczu. Święta i rytuały tzw. realnego socjalizmu, [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 540, ISBN 83-911508-3-6.
  10. ↑ Krzysztof Gwóźdź: Gwarki 1957-2017: Historia pewnego pochodu. Tarnowskie Góry: Tarnogórskie Centrum Kultury, 2017, s. 14–15. ISBN 978-83-940256-7-0.

Bibliografia

  • Marian Broniec, Ryszard Bednarczyk, Arkadiusz Czech, Mieczysław Filak, Krzysztof Gwóźdż, Jan Hahn, Marek Kandzia, Alicja Kosiba-Lesiak, Zofia Krzykowska, Dominik Ochman, Marek Panuś, Przemysław Rubacha, Anna Sopuch, Gabriela Szubińska, Marek Wojcik, Roman Wolniszewski: Przewodnik Tarnowskie Góry. Tarnowskie Góry: Drukpol sp.j., 2009. ISBN 978-83-61458-36-4.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.