Centrum – grupa najbogatszych państw, które przeciwstawia się peryferiom i półperyferiom.
W latach 50. XX wieku w binarnym podziale Paula Prebischa, centrum stanowić miały potęgi przemysłowe, a peryferia kraje rolnicze. W ujęciu teorii systemu światowego Immanuela Wallersteina centrum oznacza najbogatsze państwa, które utożsamić można z zimnowojennym pojęciem Pierwszego Świata. Kraje centrum to według Wallersteina te, w których rozpoczął się proces tworzenia systemu światowego, przede wszystkim kraje Zachodniej Europy.
Cechy państw centrum
- Kontrola globalnych zasobów produkcyjnych i finansowych oraz eksploatacja państw peryferyjnych dzięki dużym firmom działającym w skali globalnej.
- Dominacja przemysłu przetwórczego nad wydobywczym, wytwarzanie produktów na bazie półproduktów dostarczanych z peryferiów i półperyferiów.
- Posiadanie wysokich technologii high-tech.
- Wysokim poziom akumulacji i inwestycji, wynikający z niskich podatków.
- Względnie wysokie wynagrodzenia dla pracowników najemnych.
- Wysokie wskaźniki urbanizacji.
- Pod względem ustrojowym są to państwa demokratyczne.
Rosnąca konsumpcja dóbr w państwach centralnych prowadzi do ich ekspansji w stronę peryferiów, co jest początkiem cyklu Kondratiewa.
W odniesieniu do koncepcji marksowskich centrum odpowiada klasie kapitalistycznej na poziomie społeczeństwa.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Sztompka 2005 ↓, s. 95.
- 1 2 Sztompka 2005 ↓, s. 97.
- 1 2 3 Szacka 2003 ↓, s. 108.
- 1 2 3 4 Turner 2004 ↓, s. 259.
- ↑ Turner 2004 ↓, s. 260.
Bibliografia
- Barbara Szacka: Wprowadzenie do socjologii. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2003. ISBN 83-88164-66-X.
- Piotr Sztompka: Socjologia zmian społecznych. Jacek Konieczny (tłum.). Kraków: Znak, 2005. ISBN 83-240-0598-6.
- Jonathan H. Turner: Struktura teorii socjologicznej. Aleksander Manterys, Grażyna Woroniecka (red.). Warszawa: PWN, 2004. ISBN 83-01-14072-0.