Bronowice Małe – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VI Bronowice, dawna podkrakowska wieś. Faktycznie włączone do Krakowa przez Niemców w 1941 roku, a formalnie 18 stycznia 1945 roku jako XXXV dzielnica katastralna. Nie stanowi jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

Położenie

Bronowice Małe graniczyły:

• od północy – z Bronowicami Wielkimi, wzdłuż ulic Pasternik i W. Eliasza Radzikowskiego;
• od wschodu – z Łobzowem, wzdłuż ulic L. Rydla i J. Lea;
• od południa – z Wolą Justowską, wzdłuż ulic J. Lea i Wiedeńskiej;
• od zachodu – z Mydlnikami wzdłuż ul. S. I. Witkiewicza oraz wsią Rząska wzdłuż dzisiejszej granicy miasta na zachód od ul. W. Tetmajera;

Historia

Od 1294 roku miejscowość należała do dóbr kościoła Mariackiego w Krakowie. Każdorazowi archiprezbiterzy (proboszczowie) mariaccy czerpali dochody z ziemi w postaci czynszów i dziesięcin. W roku 1573 proboszcz Mikołaj Wathek, wykupiwszy uprzednio sołectwo, założył tutaj folwark. W początkach XIX w. zbudowano drewniany „Dworek Mariacki”, w którym urządzono kaplicę prywatną.

20 listopada 1900 r. w bronowickim dworku Włodzimierza Tetmajera, nazwanym później Rydlówką, odbyło się wesele poety Lucjana Rydla i mieszkanki Bronowic Jadwigi Mikołajczykówny. Wydarzenie to stało się kanwą dramatu Wesele Stanisława Wyspiańskiego.

W latach 1934 – 1941 wieś wchodziła w skład istniejącej wówczas gminy zborowej Bronowice Małe. Została przyłączona przez Niemców do Krakowa w 1941 r. jako dzielnica, w wyniku starań generalnego gubernatora Hansa Franka. W tym samym roku do granic Bronowic doprowadzono z centrum Krakowa linię tramwajową, biegnącą nowym torowiskiem przez obecną ulicę Królewską. Linię zakończono pętlę tramwajową przy skrzyżowaniu ulic L. Rydla i Bronowickiej (koło dawnej rogatki miejskiej). W 1975 roku przedłużono trasę tramwajową z Bronowic w kierunku os. Widok (obecnie Bronowice Małe).

Przez środek Bronowic Małych biegnie linia kolejowa Kraków – Katowice,

Układ ruralistyczny północnej części dawnej wsi Bronowice Małe (okolice ulic Tetmajera, Pod Strzechą, Katowickiej, Żeleńskiego) został wpisany do gminnej ewidencji zabytków Krakowa.

Obiekty i instytucje

• Rydlówka – oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
• Dworek Tetmajerówka
• Kościół św. Antoniego Padewskiego w miejscu dawnego dworu prałatów Mariackich
• Kościół św. Wojciecha przy ul. św. Wojciecha
• Zespół zabytkowych budynków dworskich, obecnie Mariackie Centrum Wypoczynkowo-Rekreacyjne przy ul. Pod Strzechą
• Schron amunicyjny „Bronowice” należący do fortu 41 „Bronowice Małe”
• Fort reditowy 7 „Za Rzeką”
• Kapliczka św. Jakuba z 1867 r. przy ul. Tetmajera, ufundowana przez Jakuba Susuła
• Kapliczka NMP z 1850 r. przy ul. Katowickiej
• Plac zabaw przy ul. Tetmajera, w miejscu dawnego stawu w środku wsi, zwanego gęsim rynkiem lub gęsim jurnkiem
• Kapliczka przy ul. Filtrowej – centrum dawnej osady Zarzecze, gdzie znajdował się plac targowy, most na Młynówce Królewskiej i młyn – obecnie rejon pętli autobusowej „Bronowice Małe”

Ludzie związani z Bronowicami Małymi

• Włodzimierz Tetmajer (1861–1923), malarz i pisarz
• Lucjan Rydel (1870–1918), poeta
• Józefa Singer (1881–1955), pierwowzór Racheli z Wesela
• Anna Rydlówna (1884–1969), pielęgniarka, pierwowzór Haneczki z Wesela
• Stanisław Truszkowski (1917–1986), miejscowy proboszcz
• Maria Rydlowa (ur. 1924), redaktorka, historyk literatury
• Jan Rydel (ur. 1959), historyk

Galeria

• Tetmajerówka
• Bronowicka chałupa przy ul. W. Tetmajera 25
• Kapliczka Najświętszej Marii Panny z 1850 roku, przy ul. Katowickiej
• Kościół św. Antoniego Padewskiego przy ul. Pod Strzechą
• Szkoła Podstawowa nr. 50 im. Włodzimierza Tetmajera przy ul. Katowickiej
• Krzyż „pod lipką” przy ul. Witkiewicza
• Schron amunicyjny „Bronowice” przy ul. Tetmajera

• Park Młynówka Królewska
• Osiedle Bronowice Nowe
• Pętla tramwajowa „Bronowice Małe”
• Ulica Wizjonerów, osiedle „Mieszkaj w Mieście”
• Zabudowa mieszkalna przy ulicach Szablowskiego i Stańczyka
• Ulica Bronowicka
• Ulica Lucjana Rydla, wiadukt kolejowy

Zobacz też

• Bronowice Wielkie

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Lokalizacja w OpenStreetMap
• Bronowickie Archiwum Społeczne
• Sto lat temu była tu wieś, dziś to jedna z najbardziej pożądanych dzielnic. Bronowice na przedwojennych fotografiach