Bronisława Szymkowiak

Bronisława Szymkowiakówna (1931)
Data i miejsce urodzenia

17 września 1896
Radzionków

Data i miejsce śmierci

12 czerwca 1975
Katowice

Partia

Chrześcijańska Demokracja

Odznaczenia

Bronisława Szymkowiak (ur. 17 września 1896 w Radzionkowie, zm. 12 czerwca 1975 w Katowicach) – polska działaczka społeczna i narodowa na Górnym Śląsku. Delegatka do Polskiego Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu (1918), posłanka do Sejmu Śląskiego (1922–1929). Organizatorka tajnych służb sanitarnych w czasie powstań śląskich.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodziła się 17 września 1896 w Radzionkowie jako córka Antoniego i Marii z domu Kamińskiej. Matka pochodziła z Małopolski, ojciec zaś, z zawodu krawiec, był Wielkopolaninem. Antoni Szymkowiak od wczesnej młodości zaangażowany był w działalność niepodległościową. Zajmował się m.in. organizowaniem wycieczek do Krakowa dla Górnoślązaków w ramach umacniania ich postawy patriotycznej. Na jednej z takich wycieczek poznał swoją przyszłą żonę Marię.

W swym mieszkaniu Szymkowiak zgromadził imponujący zbiór polskich książek, które udostępniał czytelnikom dwa razy w tygodniu. Wzbudziło to niezadowolenie władz niemieckich, wskutek czego decyzją starostwa w Tarnowskich Górach księgozbiór zarekwirowano. W wyniku tych szykan w 1896 Szymkowiakowie wraz z maleńką córeczką Bronisławą przenieśli się do Katowic. Kilka miesięcy później Maria Szymkowiakowa zmarła, wychowaniem córki musiał się zająć ojciec.

W czasie I wojny światowej Bronisława przechowywała w swoim mieszkaniu przy ul. Andrzeja 2 w Katowicach księgozbiór tamtejszego Towarzystwa Czytelni Ludowych, którego działalność na czas wojny została zawieszona.

Okres międzywojenny

W 1918 roku została delegatką na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu.

Podczas wiecu kobiet 15 grudnia 1918 wybrano ją do Zarządu Wydziału Powiatowego Związku Towarzystw Polek w Katowicach, któremu udostępniła swoje mieszkanie na siedzibę.

Była założycielką Polskiego Związku Służby Domowej pod wezwaniem św. Zyty (1920). Stowarzyszenie prowadziło m.in. biuro pośrednictwa pracy dla kobiet chętnych do podjęcia zatrudnienia w charakterze służących. Dla kobiet zrzeszonych w związku Szymkowiakówna urządzała wycieczki do ważnych polskich miast: Częstochowy, Krakowa, Warszawy.

Od marca 1919 była członkinią Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Podczas I powstania (1919) pełniła służbę sanitarną, przechowywała i donosiła broń oraz leki. Z polecenia Polskiej Organizacji Wojskowej przed wybuchem II powstania wspólnie z Bożeną Sołtysówną podjęła się organizacji tajnych kursów sanitarnych.

W okresie plebiscytowym, w lutym 1920, z polecenia Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu, objęła kierownictwo sekcji kobiecej na powiat katowicki. Była członkiem Komisji Doradczej w Katowicach.

Od maja 1920 współredagowała czasopismo dla kobiet „Głos Polek” (później – „Głos Młodych Polek”), będące organem Związku Towarzystw Polek. Składało się ono przede wszystkim z tekstów publicystycznych i literackich, nawiązujących do bieżącej sytuacji politycznej i umacniających odbiorców w polskości. W dodatku dla dzieci, zatytułowanym „Nasz Przyjaciel”, publikowano treści dydaktyczno-wychowawcze: wiersze, baśnie, opowiadania, czytanki historyczne, teksty moralizatorskie. Uczyła dzieci górników czytania i pisania w języku polskim.

Jako członkini Komitetu Przyjmowania Emigrantów Polskich organizowała zakwaterowanie i wyżywienie dla Polaków przybywających na Górny Śląsk w związku udziałem w plebiscycie. W dniu plebiscytu, 20 marca 1921, zasiadała w Komitecie Parytetycznym nadzorującym przebieg głosowania w Katowicach.

Podczas III powstania również otrzymała zadanie organizacji kursów sanitarnych. Z nakazu Naczelnych Wojsk Powstańczych i Delegatury Powstańczego Czerwonego Krzyża utworzyła ośrodek sanitarny i gospodarczy w Ligocie, do którego sprowadzała za pośrednictwem PCK żywność, a także wraz z przybyłymi z Poznania pielęgniarkami opatrywała powstańców.

Opiekowała się powstańczymi rodzinami, założyła też schronisko dla rekonwalescentów. W swoim mieszkaniu przechowywała broń i sztandary. Organizowała paczki dla powstańców przetrzymywanych w więzieniu policyjnym w Katowicach.

Po podziale Górnego Śląska, Szymkowiakówna z ramienia Towarzystwa Polek, którego była sekretarzem generalnym, opiekowała się polskimi uchodźcami z terenów przyznanych Niemcom. W jej mieszkaniu urządzono Biuro Pośrednictwa Pracy, oferujące emigrantom pomoc w znalezieniu pracy.

W 1922 weszła do Komitetu Przyjęcia Wojsk Polskich, które pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego wkroczyły 20 czerwca do Katowic.

24 września 1922, kandydując z listy Bloku Narodowego, otrzymała mandat poselski do Sejmu Śląskiego I kadencji. Była najmłodszą posłanką i jedną z dwóch kobiet wybranych do Sejmu Śląskiego. W 1928 wraz z częścią posłów chadeckich i ludowych utworzyła prorządowy klub Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji, którego była sekretarzem.

II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939, wyjechała do Krakowa, gdzie działała w konspiracji. W 1942 została aresztowana przez gestapo i osadzona w więzieniu Montelupich, z którego została zwolniona warunkowo w 1943, oficjalnie ze względu na stan zdrowia, jednak jak wspominała: „Starania o zwolnienie moje były suto poparte materialnie”.

Okres powojenny

Na Śląsk powróciła w 1945 i podjęła pracę w hutnictwie. Pełniła funkcję kierowniczki działu socjalnego w hucie „Ferrum”, później zaś w hucie „Kościuszko” w Chorzowie. W 1958 przeszła na emeryturę. W latach 1965–1967 była ławnikiem ludowym. Współpracowała też ze Śląskim Instytutem Naukowym, na zlecenie którego w latach 60. opracowała biogramy działaczek polskiego ruchu kobiecego na Górnym Śląsku. Zmarła 12 czerwca 1975 w Katowicach.

Nagrody i odznaczenia

Uchwałą Rady Państwa z 25 kwietnia 1972 została awansowana do stopnia podporucznika rezerwy Wojska Polskiego.

Za całokształt działalności w 1963 została uhonorowana Śląską Nagrodą im. Juliusza Ligonia, a w 1964 nadano jej Srebrną Odznakę Honorową za zasługi dla Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej.

Ponadto odznaczona została:

Upamiętnienie

Szymkowiakówna jest jedną z bohaterek filmu 5 kobiet Sejmu Śląskiego – fabularyzowanego dokumentu według pomysłu Małgorzaty Tkacz-Janik, w reżyserii Macieja Marmoli oraz Kamila Niesłonego, a także jedną z 30 bohaterek wystawy „60 na 100. SĄSIADKI. Głosem Kobiet o powstaniach śląskich i plebiscycie” powstałej w 2019 i opowiadającej o roli kobiet w śląskich zrywach powstańczych i akcji plebiscytowej. Koncepcję wystawy, scenariusz i materiały przygotowała Małgorzata Tkacz-Janik, a grafiki Marta Frej.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Anna Musialik. Wokół życia i spuścizny Bronisławy Szymkowiak. „Książnica Śląska”. t. 31, 2020.
  2. 1 2 Alina Bednarz, Marta Dąbrowska-Okrasko: Patriotki ze Śląska. Historia Polskiego Ruchu Kobiecego na Górnym Śląsku. Stowarzyszenie ON/OFF. [dostęp 2021-03-09].
  3. 1 2 3 4 5 6 Michalina Bednarek: Bronisława Szymkowiakówna. wyborcza.pl. [dostęp 2021-03-11].
  4. 1 2 3 Henryk Rechowicz: Sejm Śląski 1922–1939. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1971.
  5. Edward Długajczyk: Sanacja śląska 1926–1939. Zarys dziejów politycznych. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1983.
  6. 5 kobiet Sejmu Śląskiego. Instytut Myśli Polskiej im. Wojciecha Korfantego. [dostęp 2021-03-12].
  7. 60 na 100: Sąsiadki. Wystawa. Instytut Myśli Polskiej im. Wojciecha Korfantego. [dostęp 2021-03-08].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.