Bolesław Pastuszak (ur. 26 listopada 1925 w Kniahininie, zm. 5 czerwca 2003 w Sanoku) – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, nauczyciel.

Życiorys

Urodził się 26 listopada 1925 w Kniahininie na Wołyniu jako syn Stanisława (ur. 1898) i Marii z domu Grzebień. W 1939 zakończył naukę w szkole podstawowej w Dubnie. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 i nastaniu okupacji sowieckiej został aresztowany przez sowietów 13 kwietnia 1940 i wywieziony wraz z matką i dwojgiem rodzeństwa w głąb ZSRR (w tym czasie jego ojciec Stanisław Pastuszak został zamordowany przez NKWD w ramach zbrodni katyńskiej z tzw. Ukraińskiej Listy Katyńskiej). Pracował jako pastuch za dnia zwierząt hodowlanych na stepie (w związku z czym zmieniono mu nazwisko na Pastuszenko). Wraz z rodziną był zobowiązany także do uprawy pola.

Na mocy układu Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 został powołany do wojska mając wówczas niespełna 16 lat (z uwagi na swój wiek formalnie jako ochotnik). Po pokonaniu ok. 3 tys. km dotarł do Ługowoje, gdzie 10 lutego 1942 został przydzielony do kompanii łączności 10 Dywizji Piechoty Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR gen. Władysława Andersa. Po ewakuacji z ZSRR od połowy 1942 służył w szeregach 3 Karpackiego batalionu łączności 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Przebył szlak przez Bliski Wschód. Od końca 1943 jako żołnierz 2 Korpusu Polskiego brał udział w kampanii włoskiej na stanowisku telegrafisty. Uczestniczył w walkach w bitwie o Monte Cassino. Dosłużył stopnia starszego szeregowego. Pod koniec działań wojennych oraz już po zakończeniu wojny kształcił się na poziomie szkoły średniej w ramach gimnazjum 3 Dywizji Strzelców Karpackich.

Po pobycie w Wielkiej Brytanii powrócił do Polski w 1947. Osiedlił się w Sanoku, skąd pochodzili jego rodzice. Władze Polski Ludowej dwukrotnie odbierały mu obywatelstwo polskie. Od 1948 do 1954 był zatrudniony w sanockiej fabryce Sanowag. Od 1954 do 1982 pracował w przyzakładowym Technikum Mechanicznym w Sanoku, kolejno jako technika planista od 1954, starszy kalkulator od 1955, technik normowania od 1956, starszy technolog od 1958. W 1959 zdał maturę i od tego czasu do 1967 był nauczycielem zawodu do 1967. W połowie 1967 został absolwentem studiów dla nauczycieli szkół zawodowych. Od 1972 pełnił funkcję zastępcy kierownika warsztatów, a od 1976 kierownika warsztatów w przemianowanym Zespole Szkół Mechanicznych. Od 1978 pracował w kontroli technicznej. W 1982 odszedł na emeryturę.

Od 1958 należał do ZBoWiD. Około 1990 został awansowany na stopień kaprala, a w 1995 na plutonowego. Wykonywał makiety, rzeźby i obrazy artystyczne. Udostępnił obrazy swojego autorstwa do ekspozycji wystawy pt. „Sanoczanie pod Monte Cassino”, zorganizowanej w 1994 w Sanoku przez historyka Andrzeja Romaniaka.

Zmarł 5 czerwca 2003. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku. Jego żoną była Maria (1928–1976).

Odznaczenia i wyróżnienia

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1986)
• Złoty Krzyż Zasługi (1975)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (1981)
• Odznaka „zasłużony dla organizacji kombatanckich” (1999)
• łącznie otrzymanych 29 medali
• Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino
• Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie
• Nagroda Ministra Oświaty i Wychowania – dwukrotnie (1973, 1980)

Przypisy

Bibliografia

• Andrzej Brygidyn. Na frontach II wojny światowej. Do Polski przez Monte Cassino (II). „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 6, Nr 31 (231) z 10-20 listopada 1981. 
• Andrzej Brygidyn. Na frontach II wojny światowej. Do Polski przez Monte Cassino (III). „Gazeta Sanocka – Autosan”. Nr 33, s. 4, 1–10 grudnia 1981. 
• Andrzej Brygidyn. Wierni przysiędze i żołnierskim honorem (XIX). Z Monte Cassino klucz Do Rzymu (I). „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 2 (509) z 10 - 20 stycznia 1990. 
• Niektórzy z grona. Bolesław Pastuszak. W: Stanisław Dydek: Zespół Szkół Mechanicznych w Sanoku 1946–1996. Brzozów: Oficyna Wydawniczo-Reklamowa „Edytor” w Brzozowie, 1997, s. 250-251. ISBN 83-87450-00-6.
• (evita). Zesłany w „Inny świat”. „Tygodnik Sanocki”. Nr 5 (325), s. 7, 30 stycznia 1998. 
• Do Polski przez Monte Cassino. W: Andrzej Brygidyn: Sanockie reminiscencje. Sanok: 2013, s. 32-36. ISBN 978-83-903080-2-9.
• Jerzy Hykiel, Janusz Stankiewicz: Żołnierze 3 Dywizji Strzelców Karpackich 1942-1945. stankiewicze.com. [dostęp 2015-09-22].