Bitwa pod Warszawą 1944
II wojna światowa, front wschodni
Czas

25 lipca – 5 sierpnia 1944

Miejsce

Mazowsze, okolice Pragi

Terytorium

Polska pod okupacją niemiecką

Przyczyna

operacja Bagration

Wynik

zatrzymanie natarcia
2 Armii Pancernej

Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
gen. lejt. Aleksiej Radzijewski gen. Karl Decker
Siły
3 Korpus Pancerny
8 Korpus Pancerny
16 Korpus Pancerny 		1 Dywizja Pancerno-Spadochronowa Hermann Göring
3 Dywizja Pancerna SS „Totenkopf”
4 Dywizja Pancerna
5 Dywizja Pancerna SS „Wiking”
19 Dywizja Pancerna
73. Dywizja Piechoty
Straty
406 poległych, 1271 rannych, 589 zaginionych, 284 czołgów i dział 513 czołgów i dział
brak współrzędnych

Bitwa pod Warszawą, znana jako bitwa pancerna na przedpolach Warszawy, bitwa pod Radzyminem lub bitwa pod Wołominem – bitwa stoczona w czasie II wojny światowej na prawym brzegu Wisły na wschód od Warszawy w dniach 25 lipca – 5 sierpnia 1944 pomiędzy radziecką 2 Armią Pancerną a niemieckimi oddziałami m.in. dywizjami Waffen-SS Wiking i Totenkopf oraz dywizją Hermann Göring. Bitwa zbiegła się z działaniem Armii Krajowej z radzymińskiego Obwodu „Rajski Ptak”, której oddziały w lipcu 1944 przystąpiły do akcji „Burza”.

W bitwie brały udział jednostki 3 Korpusu Pancernego, 8 Korpusu Pancernego i 16 Korpusu Pancernego z radzieckiej 2 Armii Pancernej w sile około 700 czołgów i dział, nacierającej od strony Lublina przez Dęblin oraz kilka dywizji pancernych wojsk niemieckich, a mianowicie: 1 Dywizji Pancerno-Spadochronowej „Hermann Göring”, 5 Dywizji Pancernej SS „Wiking”, 3 Dywizji Pancernej SS „Totenkopf” oraz 4 i 19 Dywizji Pancernej. Walki rozgrywające się na przedpolach Warszawy były ostatnim impulsem do podjęcia decyzji o rozpoczęciu powstania warszawskiego. W bitwie po obu stronach wzięło udział około 1000 czołgów, z czego ponad połowa została zniszczona w walce.

Przebieg działań bojowych

Pierwsze jednostki zwiadowcze Armii Czerwonej dotarły pod Warszawę pod koniec lipca 1944, a 3 Korpus Pancerny nacierając od strony Mińska Mazowieckiego w kierunku pn.-zach. podszedł na odległość 5 km od mostu na rzece Narew w Zegrzu, z zamiarem uchwycenia przepraw na Bugu i Narwi. Kontratak niemiecki rozpoczął się 30 lipca siłami XXXIX Korpusu Pancernego dowodzonego przez gen. Karla Deckera, w rejonie Radzymina. Już 1 sierpnia niemieckie 19 DPanc. i 5 DPanc. SS po spotkaniu się pod Okuniewem zamknęły pod Wołominem w okrążeniu 3 Korpus Pancerny, który po ciężkich walkach został zmuszony do odwrotu. W dniu 2 sierpnia jednostki radzieckie przeszły do defensywy. 3 Korpus Pancerny został rozbity. Walki trwały do 10 sierpnia. Z powodu ogromnych strat (szczególnie dotkliwych w czołgach), wojska 2 Armii Pancernej już od 6 sierpnia były luzowane przez jednostki z 70 i 47 armii.

Ofensywa Armii Czerwonej została powstrzymana, aczkolwiek radzieckie dokumenty wojskowe z tego okresu, które przywołuje w swej pracy Mikołaj Iwanow, nie potwierdzają, iż nastąpiło to bezpośrednio na skutek porażki w bitwie pancernej. Elitarne dywizje niemieckie zatrzymały postępy 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej. Istotnym powodem wstrzymania walk było również to, że wskutek szybkiego przesunięcia się linii frontu niebezpiecznie wydłużyły się linie zaopatrzenia, przy czym jednak związane z tym problemy rozwiązano mniej więcej do połowy sierpnia. Zastopowanie ofensywy było korzystne dla Józefa Stalina z powodu wybuchu 1 sierpnia powstania w Warszawie.

Jednostki Armii Czerwonej biorące udział w bitwie

2 Armia Pancerna (2 APanc) – gen. lejt. Aleksiej Radzijewski

Niemieckie jednostki biorące udział w bitwie

Bitwa a powstanie warszawskie

Radziecka propaganda i historiografia, a w ślad za nią historiografia Polski Ludowej wskazywały bitwę pod Warszawą jako jedną z głównych przyczyn, dla których Armia Czerwona musiała wstrzymać ofensywę na kierunku warszawskim i nie była w stanie przyjść z pomocą powstaniu warszawskiemu. To właśnie z powodu poniesionych ogromnych strat, wojska 2 Armii Pancernej już od 6 sierpnia miały być luzowane przez jednostki z 70 i 47 armii. Część zachodnich historyków również jest zdania, że bitwa zatrzymała radziecką ofensywę na kierunku warszawskim.

Zdaniem Mikołaja Iwanowa porażka spowolniła ofensywę 1 Frontu Białoruskiego, lecz w mniejszym stopniu niż przedstawiała to później radziecka propaganda. Mimo poniesionych strat 2 APanc nie utraciła bowiem możliwości ofensywnych. W dokumentach z tego okresu, przechowywanych w Centralnym Archiwum MON Federacji Rosyjskiej, nie odnaleziono żadnej wzmianki o załamaniu natarcia na Warszawę ze względu na niemiecki opór. Radzieckie dowództwo oceniało przy tym, że niemiecki kontratak w rejonie Warszawy miał na celu jedynie zabezpieczenie ewakuacji na lewy brzeg Wisły – nie zaś zatrzymanie radzieckiego natarcia. 1 sierpnia dowodzący 2 APanc generał Aleksiej Radzijewski wydał swoim oddziałom rozkaz przejścia do obrony, lecz miała to być jedynie przerwa taktyczna – niezbędna, aby uzupełnić zapasy amunicji i paliwa. Jeszcze 2 sierpnia radziecka „Prawda” zagrzewała czerwonoarmistów hasłem „na Warszawę!”. Piotr M. Majewski w swym artykule z 2004 oceniał, że „przegrana bitwa i konieczność zabezpieczenia linii komunikacyjnych mogły ograniczać zdolności uderzeniowe Armii Czerwonej nie dłużej niż 4 tygodnie”. Z kolei według Iwanowa już w połowie sierpnia 1 Front Białoruski był w stanie wznowić ofensywę i okazać konkretną pomoc polskim powstańcom w Warszawie.

Fakt, iż działania zaczepne na kierunku warszawskim wstrzymano na ponad miesiąc, wynikał z decyzji politycznej. Iwanow oceniał, że wybuch powstania warszawskiego zaskoczył Stalina, stąd postawa ZSRR wobec polskiego zrywu była początkowo ambiwalentna. Dopiero gdy okazało się, że polski zryw nie wygaśnie zbyt szybko, a jego przywódcy reprezentują opcję niepodległościową, Moskwa miała przyjąć wobec powstania jednoznacznie wrogą postawę. 6 sierpnia z szeregów 2 APanc niespodziewanie wycofano 1 pułk pontonowy, co można uznać za rezygnację z przeprawy przez Wisłę. Dwa dni później 2 APanc została wycofana spod Warszawy i skierowana na odpoczynek, a na jej miejsce wprowadzono znacznie słabszą 47 Armię. Z okolic miasta wycofano także radzieckie 61 i 70 Armię, a także 1 Armię Wojska Polskiego. Radzieckie lotnictwo otrzymało zakaz prowadzenia lotów bojowych nad Warszawą (obowiązywał do 10 września), dozwolone były wyłącznie loty rozpoznawcze. Według Iwanowa z militarnego punktu widzenia wstrzymanie przez Armię Czerwoną natarcia na Warszawę było przy tym działaniem nie tylko bezsensownym, lecz wręcz szkodliwym. Zaniechano bowiem rozwijającej się pomyślnie ofensywy w kierunku Berlina oraz pozostawiono w rękach Niemców ważny węzeł komunikacyjny. Zdaniem Iwanowa można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że motywy tej decyzji były czysto polityczne.

W dniach 10-15 września miały miejsce walki o prawobrzeżną Warszawę, a następnie 16-23 września o przyczółki warszawskie.

Uwagi

  1. ↑ Kwestią sporną pozostaje, czy bitwa zatrzymała ofensywę Armii Czerwonej na kierunku warszawskim, czy też stanowiła porażkę taktyczną bez realnego wpływu na późniejszą decyzję Stalina o nieudzieleniu pomocy powstaniu warszawskiemu.

Przypisy

  1. 1 2 3 Bishop 2015 ↓, s. 83.
  2. 1 2 3 Samuel Mitcham jr, Wojska pancerne. Ordre de Bataille. Warszawa 2010, s. 262.
  3. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 88–89, 94, 111.
  4. ↑ Танковый удар: танковая армия в наступательной операции фронта по опыту Великой Отечественной войны by Радзиевский Алексей Иванович .
  5. ↑ Jan M. Ciechanowski Powstanie warszawskie. Zarys podłoża politycznego i dyplomatycznego, Warszawa 1989.
  6. ↑ Janusz Piekałkiewicz, Kalendarium wydarzeń II wojny światowej. AWM 1999, s. 886.
  7. 1 2 Janusz Piekałkiewicz, Wojna pancerna 1939-1945.Warszawa 1997, s. 288.
  8. 1 2 Bishop 2015 ↓, s. 54.
  9. 1 2 Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.439,440.
  10. 1 2 Iwanow 2010 ↓, s. 111.
  11. 1 2 Front wschodni 2009 ↓, s. 97.
  12. 1 2 Iwanow 2019 ↓.
  13. ↑ Bączyk 2013 ↓, s. 53–72.
  14. ↑ Bączyk 2013 ↓, s. 59–61.
  15. 1 2 Iwanow 2010 ↓, s. 88–89.
  16. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 94.
  17. ↑ Правда (Prawda) nr 184, dn. 2.08.1944, strona 4
  18. ↑ Zawodny 1994 ↓, s. 92–93.
  19. 1 2 Majewski 2004 ↓, s. 50.
  20. ↑ Bączyk 2013 ↓, s. 70.
  21. ↑ Bieszanow 2011 ↓, s. 364–367.
  22. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 112.
  23. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 100.
  24. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 101–102, 109.
  25. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 113.
  26. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 114.
  27. ↑ Iwanow 2010 ↓, s. 101–102, 114, 288.

Bibliografia

  • Norbert Bączyk. Sowiecki 16 Korpus Pancerny pod Warszawą (29 lipca–6 sierpnia 1944). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 4(65)/2 (244), 2013. 
  • Władimir Bieszanow: Rok 1944. Dziesięć uderzeń Stalina. Warszawa: Bellona, 2011. ISBN 978-83-11-12031-0.
  • Chris Bishop: Zbrodnicze formacje. Dywizje Waffen-SS 1939-1945. Warszawa: 2015.
  • Norman Davies, Powstanie ’44, Kraków 2007
  • Mikołaj Iwanow: Powstanie Warszawskie widziane z Moskwy. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 2010. ISBN 978-83-240-1409-5.
  • Mikołaj Iwanow: Powstanie warszawskie (nie)widziane z Moskwy. rp.pl, 2019-01-08. [dostęp 2020-01-29].
  • Piotr M. Majewski. Największa bitwa miejska II wojny światowej. „Biuletyn IPN”. 8–9 (43–44), sierpień – wrzesień 2004. 
  • Robert Wróblewski, Pancerne Wraki – Straty niemieckie w bitwie pancernej pod Warszawą w 1944 r. Militaria XX wieku, nr 5 (8) 2005 r.
  • Janusz Kazimierz Zawodny: Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994. ISBN 83-01-11572-6.
  • II wojna światowa. Front wschodni. Warszawa: New Media Concept: dla Wydawnictw Narodowych, 2009. ISBN 978-83-7675-010-1.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.