| kapitan piechoty | |
| Data i miejsce urodzenia |
28 lipca 1911 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
20 kwietnia 1994 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1934–1949 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
75 Pułk Piechoty |
| Główne wojny i bitwy | |
| Późniejsza praca |
nauczyciel |
| Odznaczenia | |
Bernard Drzyzga ps. „Jarosław”, „Bogusław”, „Kazimierz 60”, „Nałęcz” (ur. 28 lipca 1911 w Nowych Reptach, zm. 20 kwietnia 1994 w Shoreham-by-Sea) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, Armii Krajowej i Polskich Sił Zbrojnych.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Urodził się 28 lipca 1911 roku w Nowych Reptach, był najmłodszym z dzieci Bernarda i Teresy z domu Król, urodził się już po śmierci ojca. Ukończył pięcioklasową szkołę ludową, a następnie Państwowe Gimnazjum im. Księcia Jana Opolskiego w Tarnowskich Górach. Maturę zdał w 1931 roku i przez następny rok uczęszczał na kurs przygotowujący do zawodowej służby wojskowej w Batalionie Szkolnym Szkoły Podchorążych w Różanie. W latach 1932–1934 kontynuował naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej.
W 1934 roku został promowany na podporucznika i skierowany do 75 pułku piechoty w Chorzowie, gdzie objął stanowisko dowódcy plutonu. W 1938 roku awansowano go na porucznika i powierzono dowództwo plutonu przeciwpancernego.
Kampania wrześniowa i niewola
W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystego pułku; dowodził wówczas kompanią przeciwpancerną, z którą przeszedł cały szlak bojowy od wschodniego Górnego Śląska na Lubelszczyznę. Jego pierwszą akcją była walka z niemieckimi dywersantami w nocy z 31 sierpnia na 1 września. Dywersanci opanowali wówczas kopalnię „Michał” (Siemianowice Śląskie–Michałkowice) i dopiero trzeci szturm na ich pozycje, dowodzony przez Drzyzgę i wsparty przez działko przeciwpancerne, pozwolił na wyparcie Niemców z kopalni. Od 3 września, gdy Wojsko Polskie wycofywało się ze Śląska, brał udział w walkach odwrotowych. W nocy z 4 na 5 września pod Alwernią dowodził wypadem, który zniszczył kilka czołgów niemieckiej 5 Dywizji Pancernej. W nocy z 19 na 20 września jego kompania przeciwpancerna wspierała ogniem nieudany atak na Tomaszów Lubelski, niszcząc niemiecką kolumnę amunicyjną. Pułk skapitulował 21 września jako ostatnia zwarta jednostka grupy armii „Lublin” i „Kraków”. Za walki wrześniowe otrzymał 6 wyróżnień i pochwał.
Po kapitulacji trafił do niewoli; od października przebywał w Oflagu XI B w Brunszwiku w Dolnej Saksonii, a od czerwca 1940 roku w Oflagu II C w Dobiegniewie (obecnie województwo lubuskie). Wśród jeńców w tym obozie znajdowali się m.in. były premier płk. Kazimierz Świtalski, archeolog Kazimierz Michałowski i aktor Kazimierz Rudzki. Oficerowie osadzeni w obozie byli traktowani dość łagodnie, m.in. mogli pracować poza terenem oflagu, władze obozowe zezwalały też na działalność kulturalno-oświatową. Drzyzga brał udział w obozowych zajęciach, dokształcając się z filozofii i inżynierii; uczęszczał także na tajne wykłady z wojskowości.
W lipcu 1940 i 1941 roku podjął dwie próby ucieczki, które zakończyły się niepowodzeniem. Trzecią próbę podjął 8 maja 1942 roku, gdy razem z trzema współtowarzyszami pracował przy wycince drzew. Na piechotę przeszedł Puszczę Notecką i dotarł do Wronek. Wraz z nim uciekli także por. Stanisław Bes, ppor. mar. Mieczysław Uniejewski i kpr. Brożek, zaś trzej z nich uniknęli schwytania przez obławę żandarmów w okolicach Wronek, po tym jak S. Bes ściągnął na siebie tropiących i jako jedyny z uciekinierów został pojmany. Stamtąd przy pomocy polskich kolejarzy pociągiem dojechał przez Poznań do Kutna, po czym pieszo przeszedł przez zieloną granicę do Generalnego Gubernatorstwa. Dojechał do Warszawy pociągiem 20 maja.
Działalność konspiracyjna
Początkowo ukrywał się u żony byłego dowódcy 75 pułku piechoty, która skontaktowała go z podziemiem. 1 czerwca 1942 roku został zaprzysiężony jako żołnierz Armii Krajowej pod pseudonimem Jarosław. Następnie przeszedł kurs saperski, uczył się także na tajnych kompletach Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w 1943 roku ze stopniem magistra filozofii.
Podjął pracę dla Wydziału Łączności z Obozami Jenieckimi AK („Iko”). Jako białoruski komisarz ds. zarządzania siłą roboczą jeździł często do Niemiec i na Śląsk, gdzie tworzył sieć punktów przerzutowych i bezpiecznych kryjówek, a także opracowywał sposoby przekraczania granicy. Wkrótce potem został przeniesiony do Organizacji Specjalnych Akcji Bojowych („Osa”, „Kosa”), która podlegała bezpośrednio Komendantowi Głównemu i zajmowała się zamachami na wysokich funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. W ramach oddziału wydzielono zespół „Zagra-Lin”, którego zadaniem było prowadzenie podobnych akcji na terenach niemieckich.
W grudniu 1942 roku Drzyzga został dowódcą komórki „Zagra-Lin”, wtedy też zaczął używać pseudonimu Bogusław. Od lutego 1943 roku komórka przeprowadziła szereg akcji, m.in. zamachy bombowe w Berlinie i Wrocławiu. Pomimo wielkiej koncentracji aparatu bezpieczeństwa, Niemcy nie aresztowali żadnego ze sprawców. „Zagra-Lin” działał do 5 czerwca 1943 roku, gdy w warszawskim kościele św. Aleksandra Gestapo aresztowało większą część żołnierzy „Kosy”.
Sam Drzyzga na uroczystościach w kościele nie był obecny, dzięki czemu uniknął aresztowania i w związku ze zniszczeniem zespołu został w czerwcu przeniesiony do Okręgu Łódź AK jako oficer Kedywu. Odtąd używał nowych pseudonimów – Kazimierz 60 i Nałęcz. W okręgu łódzkim zajmował się szkoleniem grup dywersyjnych i partyzanckich, ale z powodu konfliktu z kpt. Adamem Trybusem ps. „Gaj”, dowódcą łódzkiego Kedywu, został odsunięty od czynnych działań.
Od 1944 roku był szefem referatu kwatermistrzowskiego w sztabie Obwodu Tomaszów Mazowiecki AK, w styczniu 1945 roku został awansowany na kapitana. Z powodu ciężkiej choroby nie brał udziału w Akcji „Burza”.
Okres powojenny
Po przejściu frontu ukrywał się przed NKWD, a na wiosnę został wysłany z misją na Zachód. Dotarł do Polskiej Misji Wojskowej przy sztabie głównodowodzącego wojsk alianckich w Zachodniej Europie, generała Dwighta Eisenhowera, i złożył mu w czerwcu 1945 roku raport na temat represji stosowanych przez stalinowskie służby specjalne wobec żołnierzy podziemia.
Następnie został przeniesiony do 2 Korpusu Polskiego i otrzymał przydział do dowództwa 2 Brygady 3 Dywizji Strzelców Karpackich. W czerwcu 1946 roku został wysłany do Wielkiej Brytanii, gdzie organizował obozy, szkoły i szpital dla żołnierzy dywizji. Po rozformowaniu 2 Korpusu znalazł się w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia jako kwatermistrz i oficer zaopatrzenia odpowiedzialny za obóz Gosfield Camp. Po rozformowaniu 2 Brygady został przeniesiony do 3 Brygady, a 19 lutego 1949 roku zdemobilizowany.
Początkowo mieszkał w Londynie, później w Brighton. Pracował jako nauczyciel języka niemieckiego, kartograf, przedsiębiorca, kierownik biura kreślarskiego (bywał też bezrobotny). Kierował także Polską Szkołą Sobotnią w Brighton i organizował szkołę języka polskiego dla angielskich żon Polaków. W 1970 roku przeszedł na emeryturę i zajął się pisaniem.
Zmarł 20 kwietnia 1994 roku w Shoreham-by-Sea k. Brighton i tam został pochowany.
Awanse
- podporucznik – 15 sierpnia 1934
- porucznik – 19 marca 1938
- kapitan – 1 stycznia 1945
- major – 1946
- podpułkownik – 1963
- pułkownik – 1990
Odznaczenia i upamiętnienie
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 13459
- Krzyż Walecznych – trzykrotnie
- Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
- Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
- Medal Wojska – czterokrotnie
- Krzyż Armii Krajowej
- Krzyż Kampanii Wrześniowej
- Honorowy obywatel Tarnowskich Gór (1993)
- Honorowy obywatel Dobiegniewa (1993)
Na budynku dworca głównego we Wrocławiu w 1995 roku odsłonięto tablicę upamiętniającą akcję oddziału „Zagra-lin” z 1943 roku.
Publikacje
- 75 pp. w kampanii wrześniowej (niewydana)
- Zagra-lin: Odwet-sabotaż-dywersja, Londyn, 1986
- Kedyw Okręgu AK „Łódź”
- 60 pułk piechoty AK, Londyn, 1988.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Michał Pluta: Zamach w Berlinie. Montes Tarnovicensis, grudzień 2010. [dostęp 2012-09-06]. (pol.).
- ↑ Witold Stefan Wróblewski: Ucieczki. W: Oflag IIC Woldenberg. Wspomnienia jeńców. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 161. ISBN 83-05-11162-8.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Polak (red.) 1999 ↓, s. 25.
Bibliografia
- Bogusław Polak (red.): Konspiracja 1939–1945, część 1 (redakcja naukowa Bogusław Polak). T. V. Koszalin: Wydaw. Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-98-6.