Balonem do bieguna
Autor

Władysław Umiński

Tematyka

powieść przygodowa-powieść fantastycznonaukowa

Typ utworu

powieść

Wydanie oryginalne
Język

polski

Data wydania

1892

Balonem do bieguna. Przygody z podróży powietrznej ponad lodami (późniejsze wydania miały podtytuł Ponad lodami Antarktydy) – powieść przygodowa, fantastycznonaukowa dla młodzieży Władysława Umińskiego z 1892 roku (w odcinkach; wydanie książkowe z 1894 roku). Powieść opowiada o wyprawie na biegun południowy przy pomocy technologicznie zaawansowanego balonu.

Była to druga powieść Umińskiego, który po jej publikacji zaczął być rozpoznawany jako autor powieści dla młodzieży. Była to też pierwsza powieść Umińskiego zawierająca elementy fantastyczne, i jako taka, była jedną z pierwszych polskich powieści science fiction.

Historia wydań

Powieść była opublikowana w odcinkach w ilustrowanym magazynie Wieczory Rodzinne (nr 1–30) w 1892 roku, a następnie wydana jako książka w 1894 w wydawnictwie Gebethner i Wolff. Kolejne wydania (w sumie ok. 10 do połowy lat 50.) ukazały się m.in. w latach 1905, 1925, 1929, 1930, 1947, 1948, 1954, 1955. Powieść przetłumaczono także na j. rosyjski (1887) i francuski (Au Pole Sud en Balloon, ok. 1910).

Umiński wprowadzał do późniejszych wydań poprawki mające na celu uaktualnienie pozycji do obecnego stanu wiedzy o nauce i technice.

Fabuła

Fabuła powieści dotyczy, zgodnie z tytułem, podróży do bieguna (południowego) przy pomocy balonu (właściwie sterowca). Urządzenie to, napełnione helem, umożliwiające podróż pod wiatr i rozwijające prędkość do 150 km/h, jest dziełem polskich inżynierów (Gromski i Jelski) i nosi nazwę „Polonia”. Trzej podróżnicy (Gromski i dwóch Amerykanów, kapitan Ford i sternik James Barton) próbują przemierzyć balonem obszary lodowcowe, by dotrzeć do bieguna. Podczas podróży powrotnej muszą się zmierzyć z awarią swojego środka transportu, lecz po licznych perypetiach zostają ocaleni przez statek wielorybniczy.

Odbiór

Pozytywnie o książce wyraził się recenzent Dziennika Bydgoskiego w 1926, pisząc, że "Podróż tę przebywa czytelnik w duchu z odważnymi pilotami, przeżywa z nimi dużo trudów i niebezpieczeństw, zachwyca się czarodziejskiem pięknem napowietrznych przestworzy, o cudach których ludzie na ziemi nie mają najmniejszego pojęcia. Oby z pomiędzy czytelników tej książki wyrosła mnoga liczba prawdziwych „Gromskich”, którzy by wynalazkami lub odkryciami wsławili imię Polski!".

Analiza

Była to druga powieść Umińskiego, oraz pierwsza zawierającą futurystyczny gadżet (opisany przez Antoniego Smuszkiewicza jako „nowy typ aerostatu, działający na zasadzie połączenia balonu z prototypem samolotu”) i tym samym jest to jego pierwsza powieść science fiction i równocześnie jedna z pierwszych polskich książek tego typu. Powieść zawiera akcenty patriotyczne (bohaterami są Polacy). Zgodnie ze zwyczajami Umińskiego (opisanymi przez Smuszkiewicza jako „nieśmiałe wybieganie w niezbyt odległą przyszłość”), przedstawione tam wynalazki są stosunkowo realistyczne, reprezentujące technikę tylko nieco wykraczającą poza stan obecnej wiedzy (pojazd opisany przez Umińskiego zbudował kilka lat później, w roku 1900, niemiecki konstruktor, Ferdinand von Zeppelin, a napełnienie balonów bezpieczniejszym helem zaczęto stosować kilkanaście lat później).

Powieść jest zaliczana do gatunku robinsonady, z powodu swojej drugiej części, gdy pojazd bohaterów w drodze powrotnej ulega wypadkowi. Jest także inspirowana Verne’em, nawiązując tematycznie do 5 tygodni w balonie.

Zobacz też

  • Salomon August Andrée – szwedzki inżynier, fizyk, aeronauta i badacz polarny, który zginął podczas nieudanej próby zdobycia bieguna północnego balonem napełnionym wodorem w 1897 r.

Przypisy

  1. ↑ Adam Mazurkiewicz, O wyimku z prasowej dyskusji i autokomentarzu do Astronautów Stanisława Lema (z historii kształtowania się w Polsce teorii literatury fantastycznonaukowej po drugiej wojnie światowej), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica”, 9 (1), 2021, s. 19–37, ISSN 2353-4583 [dostęp 2024-01-25] (pol.).
  2. ↑ Agnieszka Cieślikowa, Władysław Umiński (1865–1954). Popularyzator przyrody i techniki, „Zeszyty Prasoznawcze” (2 (234)), 2018, s. 316–326, ISSN 0555-0025 [dostęp 2024-01-25] (pol.).
  3. 1 2 3 Antoni Smuszkiewicz, Zaczarowana gra: Zarys dziejów polskiej fantastyki naukowej, Poznań: Wydawn. poznańskie, 1982, s. 69-71, ISBN 978-83-210-0303-0 [dostęp 2024-01-25].
  4. ↑ Jadwiga Czachowska (red.), Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 8, Ste – V, Alicja Szałagan (red.), 2003, s. 436  [dostęp 2023-10-12].
  5. 1 2 Literatura okresu Młodej Polski, Państwowe Wydawn. Naukowe. Instytut Badań Literackich (Polska Akademia Nauk), 1973, s. 586 [dostęp 2024-01-25] (pol.).
  6. ↑ Balonem do bieguna, [w:] encyklopediafantastyki.pl [dostęp 2024-01-26].
  7. ↑ Au pole sud en ballon illustre de dessins de lieger [online] [dostęp 2024-02-23] (ang.).
  8. ↑ Poradnik Bibliotekarza, Stowarzyczenie Bibliotekarzy Polskich, 1955, s. 59 [dostęp 2024-01-25] (pol.).
  9. ↑ Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz, Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej, Wyd. 1, Poznań: Wydawn. Poznańskie, 1990, s. 205, ISBN 978-83-210-0892-9 [dostęp 2024-01-25].
  10. ↑ Michael G. Smith, Rockets and Revolution: A Cultural History of Early Spaceflight, U of Nebraska Press, 1 grudnia 2014, s. 370, ISBN 978-0-8032-8656-6 [dostęp 2024-01-25] (ang.).
  11. ↑ Balonem do bieguna (1954), s. 82
  12. 1 2 Dziennik Bydgoski, (R. 20), "Dla naszej młodzieży", 1926, Nr 145, str. 9
  13. 1 2 Jadwiga Ruszała, Robinsonada w literaturze polskiej: teoria, typologia, bohater, natura, Pomorska Akademia Pedagogiczna, 2000, s. 24, 54, ISBN 978-83-87006-89-1 [dostęp 2024-01-25] (pol.).
  14. ↑ Literatura okresu Młodej Polski, Państwowe Wydawn. Naukowe. Instytut Badań Literackich (Polska Akademia Nauk), 1973, s. 591 [dostęp 2024-01-25] (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.