Bajla Gertner znana również jako Bela Gertner lub Belka Gertner (ur. 1929 w Ostrowcu, zm. 4 lipca 1946 w Kielcach) – polska autorka wierszy pochodzenia żydowskiego, więźniarka niemieckich obozów koncentracyjnych podczas II wojny światowej, jedna z ofiar tzw. pogromu kieleckiego.

Życiorys

Była córką Izraela Daniela i Rywki.

W czasie okupacji niemieckiej zginęli jej rodzice oraz jej starszy brat Aba Gertner, który zginął podczas powstania w getcie warszawskim walcząc na terenie szopów Toebbensa-Schultza. Według Rubina Katza, Bela była jedynym członkiem swojej rodziny, który przeżył wojnę. Bajla Gertner była więźniarką obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau nr A-16910.

Po wojnie zamieszkała w kibucu partii „Ichud”, który mieścił się na trzecim piętrze budynku przy ul. Planty 7 w Kielcach i w ramach, którego jego mieszkańcy szykowali się do osadnictwa w Izraelu (wówczas terytorium mandatowe). Według wspomnień nauczyciela i wychowawcy w kibucu Raphaela Blumenfelda, Bela była zaangażowana w życie kibucu i redagowała jego cotygodniowy biuletyn afiszowy. Według wspomnień Blumenfelda pisała również wiersze i rymowanki. Była nieśmiałą, introwertyczną nastolatką, zawsze zamyśloną, która mimo to była bardzo zainteresowana społecznymi działaniami kibucu.

Zginęła zamordowana w trakcie tzw. pogromu kieleckiego w dniu 4 lipca 1946 wraz z czworgiem innych mieszkańców kibucu. Zgodnie z jednym z przekazów została wyrzucona przez okno na ulicę. Sekcja wykazała: złamania kości czaszki z przemieszczeniem, liczne rany cięte głowy, w szczęce górnej prawdopodobnie wybite jedynka i dwójka, obrażenia zadane narzędziem twardym tępokrawędzistym.

Upamiętnienie

Bela Gertner jest bohaterką wiersza Jacka Podsiadły pt. Słup ze słów. Wiersz ukazał się początkowo w Gazecie Wyborczej i Książkach. Magazynie do Czytania, a następnie w tomiku wierszy Podsiadły pt. Podwójne wahadło. Dyskusję na temat wiersza podejmowali na łamach Gazety Wyborczej – Joanna Tokarska-Bakir i Juliusz Kurkiewicz w artykule Co Polacy zrobili Żydom? Wyjątkowy wiersz Podsiadły. Ten jeden, którego Miłosz nie napisał oraz Marta Tomczok, Karolina Koprowska, Jacek Leociak, Bożena Keff, Piotr Sadzik i Jan Potkański w artykule Wiersz „Słup ze słów” Jacka Podsiadły na łamach Magazynu Wizje. Wiersz ten w aranżacji muzycznej nagrał Jacek Kleyff.

Bela Gertner była również bohaterką warsztatów organizowanych przez Stowarzyszenie im. Jana Karskiego. Postać Beli pojawiła się także w sztuce pt. 1946 poświęconej wydarzeniom pogromu kieleckiego i wystawionej w 2017 na deskach Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach w reżyserii Remigiusza Brzyka.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Ostrowczanie w pogromie kieleckim. zydowskiostrowiec.blogspot.com. [dostęp 2021-05-20]. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 Bajla (Bela) Gertner. jewsofostrowiec.com. [dostęp 2021-05-20]. (ang.).
  3. ↑ Aba Gertner. jewsofostrowiec.com. [dostęp 2021-05-17]. (ang.).
  4. ↑ Najbardziej bałem się, że pani zapyta: "Na tym kirkucie to pan naprawdę siusiał?". wyborcza.pl. [dostęp 2021-05-17]. (pol.).
  5. ↑ 4 lipca 1946 rok. dom-kielce-planty7.pl. [dostęp 2021-05-20]. (ang.).
  6. ↑ Twórca filmu o pogromie kieleckim: Dziadkowie nie opowiadają dzieciom i wnukom, że kogoś zabili. weekend.gazeta.pl. [dostęp 2021-05-17]. (pol.).
  7. ↑ Słup ze słów. wyborcza.pl. [dostęp 2021-05-20]. (pol.).
  8. 1 2 DEBATA: Wiersz „Słup ze słów” Jacka Podsiadły. magazynwizje.pl. [dostęp 2021-05-17]. (pol.).
  9. ↑ Równanie na dzwon (Jacek Podsiadło, „Podwójne wahadło”). magazynwizje.pl. [dostęp 2021-05-20]. (pol.).
  10. ↑ “Słup ze słów czyli dokąd prowadzą imiona”. slowonadzis.com. [dostęp 2021-05-20]. (pol.).
  11. ↑ Co Polacy zrobili Żydom? Wyjątkowy wiersz Podsiadły. Ten jeden, którego Miłosz nie napisał. wyborcza.pl. [dostęp 2021-05-20]. (pol.).
  12. ↑ Jacek Kleyff, Jan Kleyff, Nasta Niakrasava, Jacek Podsiadło - "Słup ze słów". zydowskiostrowiec.blogspot.com. [dostęp 2021-05-20]. (pol.).
  13. ↑ Oferta edukacyjna. jankarski.org.pl. [dostęp 2021-05-23]. (pol.).
  14. ↑ Prapremiera sztuki o pogromie na scenie dramatycznej. radio.kielce.p. [dostęp 2021-05-23]. (pol.).
  15. ↑ Kontra. teatr-pismo.pl. [dostęp 2021-05-17]. (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.