Bachmistrz – prywatny przedsiębiorca w żupach solnych zajmujący się budową szybów i eksploatacją złóż, bądź też urzędnik żupny nadzorujący prace techniczne górników w kopalni.

Historia

Początkowo stanowisko to było związane z przywilejem nazywanym bergrecht (berkracht, barkrecht), który nadawano budowniczemu nowego szybu. Po udostępnieniu go do eksploatacji bachmistrz miał prawo odebrania włożonych pieniędzy z dochodów kopalni po jej uruchomieniu, wieczystej renty pieniężnej oraz wypłaty tzw. toporowego za dobór kopaczy i poszukiwaczy. Zostawał również kierownikiem technicznym w tym szybie.

Od początku XV wieku nie korzystano już z prywatnych kapitałów przy budowie nowych szybów, ale uprawnienia nabyte wcześniej pozostały. Wypłacano rentę pieniężną nazywaną bergrechtem, a urząd bachmistrza był nadawany przez króla jako funkcja dożywotnia z roczną pensją.

Do połowy XV wieku każdy szyb posiadał własnego bachmistrza, potem był jeden dla kopalni soli w Wieliczce, a drugi dla Bochni. Gdy w XVIII wieku żupami krakowskimi zaczęli zarządzać fachowcy (geometrzy) bachmistrzowie stracili większość swoich uprawnień. Obecnie podobną rolę pełni dyrektor techniczny.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Molenda D. Bachmistrz Encyklopedia Historii Gospodarczej Polski do 1945 roku t. 1 A-N Warszawa Wiedza Powszechna 1981 s. 19 ISBN 83-214-0185-6
  2. 1 2 Bachmistrz [online], muzeum.wieliczka.pl [dostęp 2018-07-01] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-01] (pol.).
  3. ↑ Cyfrowe Archiwum Wilanowa i Okolic » Bachmistrzowie i żupnicy - czyli rzecz o Wielopolskich (cz. I) [online], Cyfrowe Archiwum Wilanowa i Okolic [dostęp 2020-02-26] (pol.).

Bibliografia

  • Encyklopedia Polski, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 1996, s. 31.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.