(A-zi-ru) w akkadyjskim zapisie klinowym | |
| Data śmierci |
XIV wiek p.n.e. |
|---|---|
| Tytuł naukowy |
władca Amurru |
| Rodzice | |
Aziru – władca Amurru (ok. 1350-1320 p.n.e.), syn Abdi-Aszirty i kontynuator jego polityki. Dzięki korespondencji amarneńskiej jedna z lepiej udokumentowanych postaci późnej epoki brązu.
Aziru a syryjska polityka Hetytów
Źródła
Jest on wielokrotnie opisywany w listach z Amarna, wśród których zachowało się ok. 15 tabliczek Aziru napisanych do faraona. Problematyczna pozostaje jednak chronologia przedstawionych w nich wydarzeń i toczy się nad nią ożywiona debata. Znany jest także jego traktat z królem hetyckim Suppiluliumą I.
Rządy
Krótko po śmierci pierwszego władcy Amurru jego synowie ponownie podporządkowali sobie wszystkie dotychczasowe zdobycze, po czym zagrozili siedzibie namiestnika egipskiego w Sumur, o czym informują listy władcy Gebal (Byblos) Ribaddiego (EA 103, 104 i 105). Miasto dostało się w ich ręce po długotrwałym oblężeniu, w którym zginął sam namiestnik (EA 106). Aziru w liście do faraona, którego był wasalem, tłumaczył się co prawda, że ten działał na szkodę państwa (EA 157), ale wydaje się, że Echnaton nie dał wiary jego słowom. Zażądał, aby Aziru stawił się na jego dworze i dopiero po ponad roku spędzonym w Amarna, faraon niepokojony wieściami z pogranicza (EA 169 i 170) pozwolił mu na powrót.
Sojusz z Hetytami
Krótko po tym jego największy oponent w regionie władca Gebal Ribaddi został pozbawiony tronu i prawdopodobnie zamordowany. Faraon oskarżył o to Aziru i zażądał jego ponownego stawienia się nad Nilem (EA 162 i 165). W odpowiedzi Aziru otwarcie wystąpił przeciwko swojemu egipskiemu suzerenowi sprzymierzając się z królem hetyckim Suppiluliumą. W tzw. wojnie jednorocznej wojska hetyckie zajęły całe terytorium Amurru bez reakcji ze strony Egiptu. Aziru pozostał wierny nowemu władcy aż do śmierci.
Wydarzenia te stanowiły koniec niepodzielnej dominacji egipskiej w Syrii, i stały się zarzewiem przyszłych konfliktów pomiędzy Setim I i Ramzesem Wielkim, a Muwatallisem II zakończonego bitwą pod Kadesz.
Przypisy
- ↑ M.L. Bierbrier: Historical Dictionary of Ancient Egypt. Lanham, Maryland; Toronto; Plymouth, UK: The Scarecrow Press, Inc., 2008, s. 32. ISBN 978-0-8108-5794-0.
- 1 2 3 4 T. Bryce: The Kingdom of the Hitties. Oksford, Nowy Jork: Oxford University Press, s. 170-175. ISBN 978-0-19-927908-1.
- ↑ (EA 156) The Encyclopedia.... [dostęp 2013-07-04].
- 1 2 V. Cordani. One-year or Five-year War?A Reappraisal of Suppiluliuma’s First Syrian Campaign. „Altorientalische Forschungen”. 38 (Issue 2), s. 240-254, grudzień 2011. DOI: 10.1524/aofo.2011.0016. ISSN 0232-8461. (ang.).
- 1 2 G.M. Beckman: Hittite Diplomatic Texts, Second Edition. Atlanta: Society of Biblical Literature, 1999, s. 37-41. ISBN 978-0788505515.
- 1 2 G. Beckman. New Joins to Hittite Treaties. „Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie”. 87 (Issue 1), s. 96-100, 1997. DOI: 10.1515/zava.1997.87.1.96. ISSN 0084-5299. (ang.).
- ↑ (EA 105) The Encyclopedia.... [dostęp 2013-07-04].
- ↑ (EA 106) The Encyclopedia.... [dostęp 2013-07-04].
- ↑ (EA 157) The Encyclopedia.... [dostęp 2013-07-04].
- ↑ V. Cordani: Aziru’s Journey to Egypt and its Chronological Value. W: Egypt and the Near East – the Crossroads. Proceedings of an International Conference on the Relations of Egypt and the Near East in the Bronze Age (pod. red. J.Mynarovej). Praga: Czech Institute of Egyptology, 2011, s. 103-116. ISBN 978-80-7308-362-5.
- ↑ T. Bryce: Letters of the Great Kings of the Ancient Near East. Londyn, Nowy Jork: Routledge, 2003, s. 137-156. ISBN 0-203-56985-7.
- ↑ (EA 169) The Encyclopedia.... [dostęp 2013-07-04].
- ↑ (EA 162) The Encyclopedia.... [dostęp 2013-07-04].
- ↑ E. i H. Klengel: Hetyci i ich sąsiedzi. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 52-71.
Bibliografia
- G.M. Beckman: Hittite Diplomatic Texts, Second Edition. Atlanta: Society of Biblical Literature, 1999. ISBN 978-0788505515.
- G. Beckman. New Joins to Hittite Treaties. „Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie”. 87 (Issue 1), s. 96-100, 1997. DOI: 10.1515/zava.1997.87.1.96. ISSN 0084-5299. (ang.).
- M.L. Bierbrier: Historical Dictionary of Ancient Egypt. Lanham, Maryland; Toronto; Plymouth, UK: The Scarecrow Press, Inc., 2008. ISBN 978-0-8108-5794-0.
- T. Bryce: The Kingdom of the Hitties. Oksford, Nowy Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-927908-1.
- T. Bryce: Letters of the Great Kings of the Ancient Near East. Londyn, Nowy Jork: Routledge, 2003. ISBN 0-203-56985-7.
- V. Cordani: Aziru’s Journey to Egypt and its Chronological Value. W: Egypt and the Near East – the Crossroads. Proceedings of an International Conference on the Relations of Egypt and the Near East in the Bronze Age (pod. red. J.Mynarovej). Praga: Czech Institute of Egyptology, 2011, s. 103-116. ISBN 978-80-7308-362-5.
- V. Cordani. One-year or Five-year War?A Reappraisal of Suppiluliuma’s First Syrian Campaign. „Altorientalische Forschungen”. 38 (Issue 2), s. 240-254, grudzień 2011. DOI: 10.1524/aofo.2011.0016. ISSN 0232-8461. (ang.).
- E. i H. Klengel: Hetyci i ich sąsiedzi. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.
Linki zewnętrzne
- Cuneiform Digital Library Initiative. cdli.ucla.edu. [dostęp 2013-07-06]. (ang.).
- The Encyclopedia of El Amarna Research Tool. [w:] The California Institute for Ancient Studies [on-line]. specialtyinterests.net. [dostęp 2013-07-04]. (ang.).