Kurhany

Na powierzchni gruntu pozostały do współczesności ślady 29 kurhanów zlokalizowanych w rzędach wzdłuż sezonowych strumieni biegnących z zachodu na wschód. Już w pierwszym sezonie prac trzy z nich archeolodzy poddali dokładniejszym badaniom, w sezonie 2007 zbadano następnych pięć, w 2009 kolejne cztery a w 2011 kolejne trzy. Wszystkie znalezione na miejscu pozostałości kurhanów wykonano z ziemi bądź ziemi przemieszanej ze żwirem, które utrzymywane są na miejscu przez warstwę nieobrobionych kamieni pokrywających powierzchnię, lub przez pierścień bloków z lokalnego piaskowca otaczający podstawę kopca. Na podstawie zawartości i budowy wyróżniono trzy różne typy stanowisk grzebalnych.

Kopce tzw. typu trzeciego są płaskie i mają mniej niż 0,7 metra wysokości i średnicę od 9 do 20 metrów. Zbudowane są z piasku wymieszanego z drobnym żwirem, wokół podstawy biegnie pierścień z ciasno ułożonych bloków piaskowca. Do komór grobowych prowadził pionowy, prostopadłościenny w przekroju szyb, zorientowany na osi wschód-zachód, z niszą stanowiącą właściwe miejsce pochówku umieszczoną na południowej ścianie szybu. Był to typowy dla regionu między III a IV kataraktą rodzaj pochówków w okresie powstania nekropolii w Az-Zuma.

Typ pierwszy stanowią kopce o średnicy od 25 do 53 metrów, pokryte w całości kamieniem. Ze względu na tę cechę wcześni badacze wizytujący Az-Zumę zakładali, że są one pozostałościami niewielkich piramid podobnych do tych z Kurru, czego jednak nie potwierdziły współczesne badania. Największe z kamieni pokrywających powierzchnię kopca mają 35 × 25 × 15 centymetrów, większość jest mniejsza. Ocenia się, że w chwili ukończenia kurhany tego typu miały od 6 do 13,5 metra wysokości. Tumulusy tego typu znajdują się na obrzeżach cmentarzyska.

Z kolei kopce typu drugiego są mniejsze, mają średnicę od 21 do 31 metrów, wysokość od 0,8 do dwóch metrów i są wykonane z piasku przemieszanego z dużą ilością żwiru. Mają spłaszczony kształt i pokryte są z rzadka ułożonymi nieobrobionymi kamieniami, lub nie posiadają w ogóle pokrycia, a ich trwałość zapewniał jedynie niski pierścień kamienny otaczający ich podstawę. Szyb w grobowcach tego typu ma kształt litery M (patrząc od góry), odchodzą od niego dwie komory: południowa zawierała sam pochówek, zachodnia – inwentarz grzebany razem ze zmarłym.

Cechą charakterystyczną kurhanów typu I i II jest oddalenie komory grobowej od pionowego szybu o kilka do kilkunastu metrów, w chwili budowy łączył je odpowiedniej długości tunel. Podobne tunele znaleziono jak dotąd jedynie na cmentarzu w Hammur. Choć podobne tunele dość często kopali złodzieje próbujący dostać się do grobowców, w przypadku Hammur i Az-Zumy wydaje się, że powstały one jeszcze w czasie budowy grobowców i mogły mieć jakiś cel rytualny. Ich przeznaczenie nie jest jednak znane.

Wszystkie odkopane dotąd grobowce zostały były splądrowane w dawnych wiekach przez rabusiów grobów; niektóre z nich ograbiono zaledwie na kilka lat przed rozpoczęciem prac archeologicznych. Do zniszczenia przyczynili się także późniejsi mieszkańcy tych ziem, także współcześnie pozyskujący budulec z kurhanów. Mimo to w zbadanych grobowcach znaleziono bogate zbiory ceramiki użytkowej, koraliki, przedmioty metalowe i fragmenty kości zwierząt (głównie hodowlanych: wielbłądów, kóz i owiec). Znajdują się zarówno w głównych komorach grobowych, jak i w dodatkowych komorach przeznaczonych specjalnie na dary składane do grobu wraz ze zmarłym. Na podstawie znalezisk ceramicznych pochówki datowane są na koniec V i pierwszą połowę VI wieku naszej ery.

Poza kurhanami, w północnej części nekropoli znaleziono także pozostałości prostych grobów powierzchniowych, zorientowanych na osi północ-południe lub wschód-zachód, co może wskazywać na pochówki, odpowiednio, muzułmańskie i chrześcijańskie.

Cmentarzysko w Az-Zumie w 2003 zostało wpisane przez UNESCO na listę światowego dziedzictwa, wraz z innymi stanowiskami archeologicznymi położonymi w okolicy.