Aulos
łac. tibia
Klasyfikacja naukowa
422.111.2

Aerofon piszczałkowy (instrument dęty właściwy)

Klasyfikacja popularna
instrument dęty stroikowy
Podobne instrumenty

obój

Aulos (stgr. αὐλός, łac. tibia) – rodzaj instrumentu muzycznego z grupy aerofonów stroikowych, jeden z najpopularniejszych w starożytnej Grecji, często przedstawiany w sztuce greckiej.

Muzyka aulosu towarzyszyła obrzędom kultu Dionizosa, sympozjonom, a także zawodom sportowym, m.in. podczas igrzysk olimpijskich.

Historia

Aulos przywieziono do Grecji najprawdopodobniej z obszaru Azji Mniejszej z Frygii ok. VII w. p.n.e. Z Grecji rozpowszechnił się w basenie Morza Śródziemnego, w Egipcie, Etrurii i Starożytnym Rzymie, gdzie znany był jako tibia. Nazwa aulos w języku greckim oznacza tubę lub kanał.

Budowa

Stanowiły go jedna lub dwie niezależne, cylindryczne piszczałki być może wyposażone w podwójny stroik. Każda piszczałka składała się z pięciu części: dwuczęściowego korpusu, dwóch baryłek, ustnika i stroika. Piszczałki z okresu klasycznego (600–300 p.n.e.) miały od 3 do 5 otworów palcowych oraz otwór kciukowy. Instrumenty wykonywane były z trzciny, czasem z drewna, kości lub kości słoniowej. Rodzaj użytego materiału miał wpływ na dźwięk instrumentu. Długość piszczałek wahała się od 30 do ponad 60 cm. W późniejszym okresie zwiększono liczbę otworów palcowych, zatykając część z nich woskiem lub przy pomocy metalowych pierścieni.

Gra na aulosie

Dźwięk aulosu był ostry i przenikliwy. Przy grze zakładano na usta skórzaną taśmę znaną jako forbeja, która opasywała policzki. Stosowano ją – jak się przypuszcza – by podtrzymać policzki i móc silniej dmuchać. Opaska stabilizowała piszczałki, wzmacniając kontrolę muzyka nad oddechem i instrumentem, co miało znaczenie podczas gry na wolnym powietrzu, szczególnie przez dłuższy czas. Przepaski używali tylko mężczyźni grający na otwartych przestrzeniach, grający w zamkniętych pomieszczeniach, w tym kobiety podczas sympozjonów, jej nie używali. Kobiety grały jedynie podczas wydarzeń prywatnych.

Na aulosie podwójnym grano unisono, przy czym wysokość stroju piszczałek minimalnie się różniła, co nadawało instrumentowi szczególną barwę. Grający wkładał do ust ustniki obydwu piszczałek, każdą podtrzymał w jednej ręce, grając na lewej palcami lewej ręki a na prawej – palcami prawej ręki, instrumenty trzymane były, tworząc charakterystyczny kształt litery „V”.

Instrument przechowywano w torbie wykonanej ze skóry jelenia lub leoparda, nazywanej sybene.

Zastosowanie

Muzyka aulosu towarzyszyła wielu wydarzeniom publicznym i prywatnym, m.in. obrzędom kultu Dionizosa.

Podczas igrzysk olimpijskich gra na aulosie towarzyszyła zawodom pentatlonu, pomagała zawodnikom utrzymać rytm podczas skoku w dal. Na igrzyskach olimpijskich zawodnikom akompaniowali zwycięzcy konkurencji muzycznej igrzysk pytyjskich. Gra na aulosie towarzyszyła również innym zawodom, m.in. zapasom podczas igrzysk ateńskich, a także ćwiczeniom w gimnazjonie.

Aulos był instrumentem, na którym zazwyczaj grały greckie prostytutki. Flecistki, tzw. aulētries, świadczyły usługi seksualne podczas prywatnych sympozjonów i pracowały w domach publicznych.

Aulos w sztuce

W mitologii greckiej słynnym z mistrzowskiej gry na aulosie był Marsjasz – frygijski satyr, który przegrał rywalizację z Apollinem.

Najstarsze zachowane malowidła przedstawiające aulos pochodzą z minojskiego sarkofagu na Krecie. Grający na aulosie byli często przedstawiani w sztuce rzeźbiarskiej w III tysiącleciu p.n.e. Aulos jest wzmiankowany w Iliadzie.

Arystoteles (384–322 p.n.e.) w swojej rozprawie Polityka potępiał stosowanie instrumentu w szkolnictwie, który uważał za niemoralny. Według Sokratesa (470–399 p.n.e.) w państwie idealnym aulos miał być zakazany.

Uwagi

  1. ↑ Zastosowanie podwójnego stroika nie jest jednoznacznie potwierdzone.
  2. ↑ Nie ma jednoznacznych dowodów, w jaki sposób grano na aulosie – czy grano na dwóch piszczałkach unisono naraz, na przemian czy grano też dwie różne melodie. Za grą unisono przemawiają zachowane przedstawienia w sztuce ukazujące palce muzyków ułożone w tych samych miejscach na obydwu piszczałkach.

Przypisy

Bibliografia

  • Aulos. W: Mark Golden: Sport in the Ancient World from A to Z. Routledge, 2004. ISBN 978-1-134-53596-5. (ang.).
  • aulos, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2019-12-31].
  • Aulos. W: Willi Apel: The Harvard Dictionary of Music. Harvard University Press, 2003. ISBN 978-0-674-01163-2. [dostęp 2019-12-31]. (ang.).
  • The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. A. Oxford University Press, 2004-01-00. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.).
  • Aulos. W: Christine Ammer: The Facts on File Dictionary of Music. Infobase Publishing, 2004. ISBN 978-1-4381-3009-5. (ang.).
  • Allison Glazebrook, Madeleine M. Henry: Greek Prostitutes in the Ancient Mediterranean, 800 BCE–200 CE. University of Wisconsin Press, 2011. ISBN 978-0-299-23563-5. [dostęp 2019-12-31]. (ang.).
  • Sheramy Bundrick: Music and Image in Classical Athens. Cambridge University Press, 2005. ISBN 978-0-521-84806-0. [dostęp 2019-12-31]. (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.