August Agbola O’Brown, Augustine Agboola Browne, August Agbola Browne lub Augustus Browne, ps. „Ali” (ur. 22 lipca 1895 w Lagos, zm. 8 września 1976 w Londynie) – brytyjski marynarz, muzyk Jazzowy pochodzenia nigeryjskiego. Bohater przedwojennego skandalu obyczajowego i mitu czarnoskórego powstańca, a także aktor.

Życiorys

Urodził się na terenie dzisiejszej Nigerii. Do Wolnego miasta Gdańsk przypłynął jako marynarz w 1922 roku. Z zawodu był muzykiem jazzowym – perkusistą, pracował w lokalach rozrywkowych. Osiadł w Krakowie, gdzie ożenił się z Polką – Zofią Pykówną. Miał z nią dwoje dzieci – Ryszarda (ur. 1928) i Aleksandra (ur. 1929). Kobietę tę August wkrótce opuścił. Od 1932 r. mieszkał w Warszawie przy ulicy Złotej.

W 1949 roku zgłosił się do ZBoWiD. W ankiecie personalnej napisał, że brał udział w obronie Warszawy w 1939 roku, a także w powstaniu warszawskim. Według własnej relacji, miał nosić pseudonim „Ali”, miał należeć do oddziału dowodzonego przez kaprala Aleksandra Marcińskiego ps. „Łabędź” oraz miał walczyć na terenie Śródmieścia. Po nazwisku dowódcy historycy ustalili, że mogło chodzić o batalion Iwo walczący na terenie Śródmieścia Południowego. Relację tę może potwierdzać świadectwo powstańca warszawskiego Jana Radeckiego ps. „Czarny”, który wskazał, że widział czarnoskórego mężczyznę w dowództwie batalionu Iwo przy ul. Marszałkowskiej 74, być może w łączności, w centrali telefonicznej. Radecki nie pamiętał natomiast personaliów tego mężczyzny.

Wspominał pan o tym, że miał taki niezwykły kontakt z Powstańcem o innym kolorze skóry. Proszę przypomnieć.

Przechodziłem na drugą stronę Marszałkowskiej, bo wtedy żeśmy przyszli z Nowogrodzkiej na odpoczynek, na zmianę oddziału. I przechodziłem na drugą stronę, bo tam mogłem się napić wody, na Marszałkowskiej, wejście od Hożej, Hoża 33. Tam była woda i można było się napić tej wody. Przechodziłem przez jezdnię, obok barykady z tramwajem, ale odwróciłem się, i patrzę, a tutaj wychodzi zza rogu, z narożnika ulicy Hożej, wychodzi ciemnoskóry. Mówię: „O rany, skąd się czarny tu wziął!?”. I to było cale spotkanie, ale to mi utkwiło.

[...]

Już potem pan nie spotkał tej osoby, tylko wtedy?

Nie. To był taki jeden [przypadek]. Jeszcze się odwróciłem, bo gdybym się nie odwrócił, to bym go nie [zauważył]. Ale po co się odwróciłem, to też nie wiem, po prostu.


Zbigniew Osiński – historyk, który odnalazł w archiwum ankietę personalną O’Browna – uznaje za mało prawdopodobne, aby tenże pełnił służbę żołnierską w charakterze łącznika; raczej pracowałby on dla powstańców na zapleczu, np. w radiostacji.

Brak jest jego zdjęć z okresu II wojny światowej, w tym z okresy obrony Warszawy i powstania warszawskiego, jak również notatek prasowych, podczas gdy tak egzotyczny żołnierz musiał zwracać uwagę mediów. Wszystkie ujęcia fotograficzne z bronią i w mundurze pochodzą z filmu Żołnierz zwycięstwa w reż. Wandy Jakubowskiej z 1953 r., o życiu gen. Karola Świerczewskiego, w którym występował jako statysta, odgrywając rolę komunistycznego ochotnika Brygad Międzynarodowych podczas wojny w Hiszpanii.

Brak jest informacji na temat jego losów w pierwszych latach po powstaniu. W 1949 roku był zatrudniony w Wydziale Kultury i Sztuki Zarządu Miejskiego w Warszawie. Potem zajmował się graniem jazzu w warszawskich restauracjach.

W 1952 lub 1953 r. ożenił się powtórnie, tym razem z Olgą Miechowicz. W 1958 roku wyemigrowali oboje najpierw na krótko do Paryża, by wkrótce osiąść w Wielkiej Brytanii, gdzie w 1959 r. urodziła im się córka Tatiana. Pochowany na Hampstead Cemetery w Londynie w Wielkiej Brytanii.

2 sierpnia 2019 u zbiegu pasażu Wiecha i ul. Chmielnej w Warszawie odsłonięto obelisk ku jego pamięci.

Uwagi

  1. ↑ Pisownia za podpisem pod zdjęciem w przytoczonej w przypisach pracy Zbigniewa Osińskiego. W tej samej pracy spotyka się wariant August Agbola O Browne.
  2. ↑ Zapis na nagrobku.
  3. ↑ Zapis w akcie zgonu.

Przypisy

  1. ↑ Wojciech Karpieszuk: Szeregowiec Ali. wyborcza.pl, 2011-02-15. [dostęp 2011-12-09].
  2. ↑ Kopia aktu zgonu Augusta Agboli O’Browna. 1944.pl. [dostęp 2017-11-12]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Zbigniew Osiński: Powstaniec z Nigerii. W: Paweł Średziński, Mamadou Diouf: Afryka w Warszawie. Dzieje afrykańskiej diaspory nad Wisłą.. Warszawa: Fundacja „Afryka Inaczej”, 2010, s. 97. ISBN 978-83-62179-01-5. [dostęp 2010-12-16].
  4. ↑ Czarnoskórzy Polacy – czyli o rzekomym rasizmie nad Wisłą…, „Polski Magazyn w UK” [dostęp 2018-09-23] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-13] (pol.).
  5. 1 2 Magdalena Drozdek: Ali, powstaniec z Nigerii. Historia prawdziwa, ale pełna niewiadomych. książki.wp.pl, 2020-12-22. [dostęp 2023-09-04].
  6. ↑ Wojciech Karpieszuk: „Ali”, czyli jedyny czarnoskóry powstaniec warszawski. gazeta.pl, 2010-12-15. [dostęp 2010-12-16].
  7. 1 2 Wojciech Karpieszuk: Jest kolejny trop w historii o czarnoskórym powstańcu. gazeta.pl, 2010-12-16. [dostęp 2010-12-16].
  8. ↑ Archiwum Historii Mówionej - Jan Radecki [online], www.1944.pl [dostęp 2024-04-29] (pol.).
  9. ↑ Ali – losy jedynego czarnoskórego powstańca warszawskiego. onet.pl, 1 sierpnia 2017. [dostęp 2017-08-01].
  10. ↑ Odnaleziono grób jedynego czarnoskórego uczestnika Powstania Warszawskiego. wprost.pl, 21 listopada 2017. [dostęp 2017-11-21].
  11. ↑ Warszawa upamiętniła czarnoskórego powstańca Augusta Agbooli Browne’a ps. „Ali”. dziennik.pl. [dostęp 2019-08-03].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.