Archidiakonat lubelski – jeden z archidiakonatów diecezji krakowskiej ze stolicą w Lublinie, istniejący od końca XII do początków XVIII wieku. Archidiakon lubelski był urzędnikiem, który zarządzał w imieniu biskupa ordynariusza lubelską częścią diecezji krakowskiej.

Historia

Pierwsza wzmianka o istnieniu archidiakonatu pochodzi z 1198 roku. Lista dobroczyńców klasztoru bożogrobców w Miechowie z 1198 roku wymienia pierwszego znanego archidiakona lubelskiego, Jana. Powołanie archidiakonatu wskazuje na rozwój sieci parafialnej na Lubelszczyźnie. Przypuszcza się, że w XII wieku archidiakonat lubelski obejmował ok. 15 parafii, a końcu XIII wieku – ok. 30. Zmiany w administracji kościelnej związane były również ze zmianami w administracji państwowej w ramach księstwa sandomierskiego – ustanowieniem kasztelanii lubelskiej. Początkowo na uposażenie archidiakona lubelskiego składały się osada na Wzgórzu Staromiejskim i nadania kościoła farnego św. Michała, następnie zaś grunty wsi Sokolniki (Dziesiąta).

Obowiązki archidiakonów lubelskich w dziedzinie sądownictwa przejął w XV w. oficjał. Badania Piotra Hemperka wskazują na pojawianie się oddzielnych od archidiakona oficjałów lubelskich na początku wspomnianego stulecia, jednak nadal dość często jedna osoba sprawowała jednocześnie oba te urzędy.

Obszar archidiakonatu można ustalić na podstawie wykazów parafii, płacących w XIV wieku świętopietrze i dziesięcinę papieską. Zdaniem Zygmunta Sułowskiego obejmował on pas najlepszych gleb lessowych między Wieprzem a Wisłą oraz ziemie okoliczne. Pod koniec XVI w. archidiakon lubelski zarządzał pięcioma dekanatami: chodelskim (Chodel, dekanat ten obejmował też Lublin), kazimierskim, parczewskim, łukowskim (Łuków) i soleckim (Solec nad Wisłą), używał praw kanonika w kapitule katedralnej krakowskiej i był pierwszym prałatem wśród duchowieństwa Lublina. W 1765 roku w skład archidiakonatu wchodziło pięć dekanatów, jedna kolegiata, 88 parafii.

Archidiakonaty zostały zlikwidowane po rozbiorach Polski. Pozostałością po urzędzie archidiakona lubelskiego (w ramach diecezji krakowskiej) jest ulica Archidiakońska w Lublinie. Po ustanowieniu diecezji lubelskiej (1805) tytuł honorowy archidiakona pojawił się w lubelskiej kapitule katedralnej – na przykład Józef Małczewski (1809), Antoni Nojszewski (1908–1921), Jan Olszański (1880–1888), Julian Sobolewski (1891–1893).

Archidiakoni lubelscy

Archidiakoni lubelscy od XIV wieku według Jacka Chachaja:

Przypisy

  1. 1 2 3 Archidiakon i przybycie dominikanów. lublin.eu. [dostęp 2022-12-31].
  2. ↑ Bolesław Kumor: Archidiakonat. W: Encyklopedia katolicka. T. 1. Lublin: KUL, 1973, s. 871. ISBN 83-86668-01-6.
  3. ↑ Rozwałka 1999 ↓, s. 15.
  4. ↑ Rozwałka 1999 ↓, s. 7, 30.
  5. ↑ Rozwałka 1999 ↓, s. 12-14.
  6. ↑ Hemperek 1979 ↓, s. 47.
  7. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 56.
  8. ↑ Rozwałka 1999 ↓, s. 42.
  9. ↑ Flaga 1973 ↓, s. 145.
  10. ↑ Rozwałka 1999 ↓, s. 16.
  11. ↑ Ulica Archidiakońska. teatrnn.pl. [dostęp 2022-12-31].
  12. ↑ Renata Kulik, Henryk Kulik: Ogólny wykaz księży rzymskokatolickich, polskokatolickich, greckokatolickich, prawosławnych i ewangelickich. T. 1, część 3: M-Ż. s. 23, 87, 101, 280. [dostęp 2022-12-31].
  13. ↑ Sochacka i Chachaj 2017 ↓, s. 19.
  14. ↑ Chachaj 2009 ↓.
  15. 1 2 Chachaj 2009 ↓, s. 57.
  16. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 59.
  17. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 59-60.
  18. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 60-62.
  19. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 62-66.
  20. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 66-67.
  21. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 67-70.
  22. 1 2 3 Chachaj 2009 ↓, s. 68.
  23. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 71.
  24. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 71-72.
  25. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 73-75.
  26. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 75-80.
  27. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 81-82.
  28. ↑ Chachaj 2009 ↓, s. 82-83.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.