Aleksandr Walentynowicz Wampiłow (ros. Александр Валентинович Вампилов; ur. 19 sierpnia 1937 w Czeremchowie, Rosyjska Federacyjna SRR, zm. 17 sierpnia 1972 w jeziorze Bajkał, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski dramaturg i prozaik. Autor sztuk teatralnych podejmujących problemy konformizmu i kompromisów moralnych.

Życiorys

Urodził się 19 sierpnia 1937 roku, gdy jego rodzice przebywali w ośrodku administracyjnym Kutulik w regionie ałarskim w obwodzie irkuckim. Chociaż często za miejsce jego narodzin podaje się właśnie Kutulik, to w rzeczywistości urodził się w klinice porodowej sąsiedniego miasta Czeremchowo w regionie czeriemchowowskim.

Jego rodzicami byli Walentin Nikiticz Wampiłow i Anastasija Prokopjewna Wampiłowa-Kopyłowa. Ojciec, z narodowości Buriat, był pedagogiem, który wkrótce po narodzinach syna został aresztowany 17 stycznia 1938 roku i w tym samym roku 9 marca rozstrzelany na rozkaz trojki irkuckiego oddziału NKWD. W lutym 1957 roku został pośmiertnie rehabilitowany. Jego matka po śmierci męża została z czwórką dzieci (Michaiłem, Walentinem, bliźniakami Galiną i Władimirem) i kontynuowała pracę jako nauczycielka matematyki w liceum w Kutuliku, a wychowywaniem dzieci zajęła się jej matka, a babka pisarza (jej ojca brakowało, ponieważ również był represjonowany).

W latach 1955-1960 uczył się na wydziale historyczno-filologicznym na Państwowym Uniwersytecie w Irkucku. Na trzecim roku studiów zadebiutował jako pisarz opowiadaniem Piersidskaja sirien', które zostało opublikowane pod pseudonimem A. Sanin 1 października 1957 w gazecie „Irkuckij uniwiersitiet”. Drugie opowiadanie Stieczenije obstojatelstw zostało opublikowane w tej samej gazecie 4 kwietnia 1958 roku i następnie w almanachu „Angara”. Pod tym samym tytułem w 1961 roku Wampiłow wydał pierwszą książkę zawierającą humorystyczne opowiadania i dramaty.

W październiku 1959 roku, będąc na piątym roku, Wampiłow został pracownikiem obwodowej gazety „Sowietskaja mołodioż”. W niej pracował do lutego 1964 roku jako pracownik ds. literatury, kierownik oddziału, sekretarz. Opuszczając redakcję, pisarz nie zerwał z nią kontaktu i od czasu do czasu wyjeżdżał służbowo w jej imieniu.

W 1964 napisał pierwszy większy dramat - Rozstanie w czerwcu (autor wielokrotnie przerabiał utwór - znane są 4 warianty). Próby zainteresowania teatrów wystawieniem sztuki zakończyły się bez sukcesu. Przełom nastąpił dopiero w 1966 roku, gdy dramat został wystawiony na deskach Teatru Dramatu w Kłajpedzie dzięki młodemu białoruskiemu reżyserowi Wadimowi Dopkiunasowi. Sukces sztuki otworzył drzwi do kolejnych teatrów ZSRR - w 1970 roku dramat był wystawiany już w 8 teatrach, chociaż nie w tych w stolicach (dopiero po jego śmierci zaczęły być wystawiane m.in. w moskiewskim Teatrze im. Jermołowej i Teatrze im. Stanisławskiego oraz w leningradzkim Wielkim Teatrze Dramatycznym).

Jesienią 1965 roku, na wniosek Czitinskiego Seminarium Młodych Pisarzy, Wampiłow został przedstawiony jako kandydat do Związku Pisarzy ZSRR.

17 sierpnia 1972, na dwa dni przed 35 urodzinami, Wampiłow zginął tragicznie - utonął w jeziorze Bajkał przy wypływie rzeki Angara (przewróciła się łódź motorowa). Został pochowany na Cmentarzu Radiszczewskim w Irkucku. Przy miejscu śmierci na brzegu jeziora Bajkał w osadzie Listwianka postawiono pamiątkowy pomnik.

Przez całą karierę literacką Wampiłow napisał ok. 70 opowiadań, dramatów, szkiców, artykułów i felietonów, a jego utwory zostały przetłumaczone m.in. na język angielski, białoruski, bułgarski, chiński, czeski, estoński, francuski, hiszpański, lezgiński, łotewski, mołdawski, mongolski, niemiecki, norweski, polski, rumuński, serbski, słowacki, węgierski.

Wybrana twórczość

Dramaty wieloaktowe

• 1966 - Rozstanie w czerwcu (ros. Прощание в июне)
• 1968 - Starszy syn (ros. Старший сын)
• 1970 - Polowanie na kaczki (ros. Утиная охота) – polskie tłumaczenie René Śliwowski
• 1972 - Zeszłego lata w Czulimsku (ros. Прошлым летом в Чулимске) - robocze nazwy dramatu: Walientina (ros. Валентина) i Leto krasnoje - ijun', ijul, awgust... (ros. Лето красное – июнь, июль, август…); polskie tłumaczenie Grażyna Strumiłło-Miłosz

Dramaty jednoaktowe

• 1963 - Dom z widokiem na pole (ros. Дом окнами в поле)
• Sto rublej nowymi dien'gami (ros. Сто рублей новыми деньгами) - pierwszy wariant dramatu 20 minut z aniołem
• Wroni gaj (ros. Воронья роща) – polskie tłumaczenie Grażyna Strumiłło-Miłosz
• 1970 - Anegdoty prowincjonalne (ros. Провинциальные анекдоты):
  • Przygoda z metrampażem (ros. История с метранпажем)
  • 20 minut z aniołem (ros. Двадцать минут с ангелом) – polskie tłumaczenie René Śliwowski
• Sukces (ros. Успех) – polskie tłumaczenie Grażyna Strumiłło-Miłosz
• 1972 - Niezrównany Nakoniecznikow (ros. Несравненный Наконечников) - utwór nieukończony; polskie tłumaczenie Irena Lewandowska

Krótkie scenki teatralne

• Miesiac w dieriewnie, ili Gibiel odnogo lirika (ros. Месяц в деревне, или Гибель одного лирика)
• Cwiety i gody (ros. Цветы и годы)
• Swidanje. Scenka iz nierycarskich wriemion (ros. Свидание. Сценка из нерыцарских времён)
• Kwartirant (ros. Квартирант)
• Kładbiszcze słonow (ros. Кладбище слонов)
• Process (ros. Процесс)
• Rafael (ros. Рафаэль)

Proza

• 1957 - Piersidskaja sirien' (ros. Персидская сирень) - debiut Wampiłowa, opowiadanie wydane pod pseudonimem A. Sanin
• 1958 - Stieczenije obstojatelstw (ros. Стечение обстоятельств)
• Iz zapisnych kniżek (ros. Из записных книжек)
• Pis'ma (ros. Письма)

Przypisy

Bibliografia

• Krótka biografia Wampiłowa. [dostęp 2013-12-06]. (ros.).
• Biografia Wampiłowa na stronie Irkuckiej Okręgowej Biblioteki Dziecięcej. [dostęp 2013-12-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-11)]. (ros.).
• Strona poświęcona Wampiłowowi. [dostęp 2013-12-06]. (ros.).
• Biografia Wampiłowa na portalu peoples.ru. [dostęp 2013-12-06]. (ros.).

Linki zewnętrzne

• Nota informacyjna o premierze sztuki teatralnej 20 minut z aniołem w Teatrze im. Jaracza w Olsztynie. [dostęp 2014-03-07]. (pol.).