Albuka (Albuca L.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych Asparagaceae. Obejmuje od 100 do 140 gatunków, a według bazy Plants of the World liczba zaakceptowanych gatunków wynosi 167. Większość z nich występuje w Afryce Południowej, ale zasięg rodzaju obejmuje niemal cały kontynent afrykański i sięga po Półwysep Arabski.

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne. Do najbardziej mrozoodpornych należy albuka niska A. humulis, którą można uprawiać w strefach mrozoodporności 5–8. Często uprawiana jest też A. canadensis (wbrew nazwie pochodząca z Afryki Południowej). Albuki uprawiane muszą być w miejscach ciepłych i słonecznych, a w okresie zimowym wymagają ochrony przed mrozem i nadmiarem wilgoci. Jako roślinę doniczkową (w gruncie w 9–10 strefie mrozoodporności) uprawia się efektowną ze względu na spiralnie skręcone liście A. spiralis 'Frizzle sizzle'. Wymaga ona dobrze nasłonecznionego stanowiska, przepuszczalnego, piaszczystego podłoża i bardzo ograniczonego podlewania w okresie letnim oraz nieco tylko częstszego w okresie zimowym.

Morfologia

Pokrój

Byliny z cebulami, z których wyrastają białe, rozgałęziające się korzenie, odziomkowe liście i nierozgałęziony kwiatostan.

Liście

Tylko odziomkowe, czasem sezonowe, zamierające przed kwitnieniem, zwykle jednak utrzymujące się przez dwa, rzadziej trzy sezony wegetacyjne. Wyrastają zachodząc względem siebie dachówkowato z cebuli, rzadziej mają nieco pochwiastą nasadę. Blaszka zwykle jest równowąska, czasem nitkowato cienka lub szersza, do lancetowatej. Powierzchnia liścia naga, orzęsiona lub omszona.

Kwiaty

Zebrane w groniaste kwiatostany wyrastające na okrągłym na przekroju i nagim głąbiku. Kwiatostan zwykle luźny składa się z 3 do 150 kwiatów. Szypułki kwiatowe wsparte są okazałymi przysadkami kształtu jajowatego do lancetowatego, na końcu zaostrzonymi i czasem nitkowato wydłużonymi. Kwiaty zwykle zwisają, czasem szypułki podnoszą się. Okwiat zwykle zielonkawy lub żółtawy, czasem biały, zwykle z zielonkawymi paskami i odmiennie zabarwionym okółkiem wewnętrznym i zewnętrznym. Trzy zewnętrzne listki okwiatu zwykle są rozpostarte, a trzy wewnętrzne stulają się nad słupkiem, są na szczycie są kapturkowate i ogruczolone. Pręcików jest 6, wszystkie lub te z wewnętrznego okółka tylko są płodne. Ich nitki są u dołu spłaszczone i przylegają do zalążni. Zalążnia jest zielona, trójkomorowa, z licznymi zalążkami w każdej z komór. Szyjka słupka tęga, zwykle szczeciniasto owłosiona, zwieńczona owłosionym, trój- lub czworodzielnym znamieniem.

Owoce

Jajowate torebki zawierające czarne, spłaszczone nasiona, z jednej strony z wyrównanym brzegiem – przypominają literę D.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Ornithogaleae, podrodziny Scilloideae z rodziny szparagowatych Asparagaceae. W przeszłości w różnych systemach klasyfikowany był w szeroko ujmowanej rodzinie liliowatych lub w rodzinie hiacyntowatych Hyacinthaceae. Rodzaj bywa włączany do rodzaju śniedek Ornithogalum.

Podział rodzaju i wykaz gatunków

W obrębie rodzaju wyróżnianych jest 5 podrodzajów Albuca, Monarchos, Namibiogalum, Osmyne i Urophyllon.

Przypisy