Aksel Sandemose

Sandemose w 1963
Data i miejsce urodzenia

19 marca 1899
Nykøbing Mors

Data i miejsce śmierci

6 sierpnia 1965
Kopenhaga

Język

bokmål, duński

Dziedzina sztuki

powieść, nowela

Ważne dzieła

Klabautermanden, En flyktning krysser sitt spor, Przeszłość jest snem, Wilkołak

Nagrody

Aksel Sandemose (ur. 19 marca 1899 w Nykøbing Mors na wyspie Mors, zm. 6 sierpnia 1965 w Kopenhadze) – norweski pisarz pochodzenia duńskiego, autor nowel i powieści psychologicznych. Jeden z najwybitniejszych prozaików norweskich XX wieku.

Życiorys

Urodził się w Danii jako Axel Nielsen (nazwisko zmienił w 1921). Jego matka Amalie z domu Jacobsdatter pochodziła z Norwegii. Ojciec, Jørgen Nielsen, był duńskim kowalem. Aksel Sandemose pisał początkowo po duńsku, pod wpływem twórczości Johannesa Jensena i Josepha Conrada. Był samoukiem. Pracował w różnych zawodach, m.in. jako marynarz.

W 1923 wydano jego pierwszy zbiór nowel, Fortællinger fra Labrador. W kolejnym roku wydane zostały zbiory Storme ved jævndøgn oraz powieści Ungdomssynd i Mænd fra Atlanten. W 1927 ukazała się powieść Klabautermanden, rok później Ross Dane. W tym okresie twórczości Sandemose inspirował się głównie swoją pracą na morzu i jako drwal w Kanadzie. Pracował też jako nauczyciel i urzędnik.

W maju 1930 zamieszkał w Norwegii. Jego pierwsza powieść w języku bokmål (który z czasem biegle opanował), En sjømann går i land, ukazała się w 1931. Jej bohaterem jest marynarz Espen Aranakke. Postać ta pojawia się w kolejnych powieściach, En flyktning krysser sitt spor (1933), Det stod en benk i haven (1937), Brudulje (1938). Tematykę morską Sandemose podjął także w powieści Vi pynter oss med horn z 1936 oraz w zbiorach nowel Sandemose forteller (1937), September (1939) i Fortellinger fra andre tider (1940).

W 1941 Sandemose uciekł przed okupacją niemiecką do Szwecji, gdzie przebywał do końca wojny. W 1944 ukazała się powieść Przeszłość jest snem (szw. Det svundne er en dröm, wyd. norw. Det svundne er en drøm, 1946). Wydano następnie powieści psychologiczno-kryminalne Tjærehandleren (1945) i Alice Atkinson og hennes elskere (1949).

W 1950 osiadł w Kjørkelvik obok Risør. W latach 1951–1955 wydawał kwartalnik „Årstidene”, w którym publikował teksty autobiograficzne, własne komentarze literackie i eseje. W 1958 ukazała się powieść Wilkołak, a trzy lata później jej kontynuacja, Felicias bryllup. W 1959 uchonorowany został Nagrodą Doblouga dla pisarza norweskiego. Powieść autobiograficzna Murene rundt Jeriko wydana została w 1960. W 1963 Eyvind Johnson nominował Sandemose’a do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.

Motywami charakterystycznymi dla twórczości Aksela Sandemose’a są zazdrość, walka o władzę oraz zabójstwo, którego przyczyn autor upatrywał głównie w traumatycznym dzieciństwie. W powieści En flyktning krysser sitt spor opisał ironiczne prawo Jante, które zaczęło funkcjonować w Szwecji jako stereotyp etniczny Skandynawów.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 red. Ciesielski 1991 ↓, s. 334.
  2. 1 2 3 red. Floryan 1983 ↓, s. 127.
  3. ↑ red. Floryan 1983 ↓, s. 123, 127.
  4. 1 2 Aksel Sandemose. [w:] Norsk biografisk leksikon [on-line]. 2022. [dostęp 2023-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-10-23)]. (norw.).
  5. 1 2 red. Ciesielski 1991 ↓, s. 519.
  6. 1 2 3 4 5 6 red. Floryan 1983 ↓, s. 128.
  7. ↑ red. Floryan 1983 ↓, s. 129.
  8. ↑ Doblougprisen. [w:] Store norske leksikon [on-line]. 2023-09-03. [dostęp 2023-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-10-23)]. (norw.).
  9. ↑ Nomination Archive. Nobelprize.org, 2023. [dostęp 2023-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-10-23)]. (ang.).
  10. ↑ David Kaminsky. The Zorn Trials and the Jante Law: On Shining Musically in the Land of Moderation. „Yearbook for Traditional Music”. 39, s. 27, 2007. DOI: 10.1017/S0740155800006652. (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.