Rzeźba (akroterion) ze świątyni Zeusa | |
| Państwo | |
|---|---|
| Położenie |
Çavdarhisar, Kütahya |
| Wysokość |
ok. 1000–1050 m n.p.m. |
| Rodzaj |
ruiny starożytnego miasta |
Położenie na mapie Turcji | |
| 39°12′N 29°37′E/39,200000 29,616667 | |
Aizanoi (starogr. Αἰζανοί, łac. Aezani) – starożytne miasto w zachodniej Anatolii – najważniejsze miasto w północnej Frygii w okresie rzymskim; współcześnie stanowisko archeologiczne w tureckiej prowincji Kütahya, w dystrykcie Çavdarhisar.
Odkryte w 1824 roku przez europejskich podróżników, znane jest z bardzo dobrze zachowanej świątyni Zeusa, teatru i hali targowej.
W 2012 roku Aizanoi zostało wpisane na turecką listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Turcja zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Położenie
Aizanoi leżało na terenie Frygii w Azji Mniejszej, ok. 40 km na południowy zachód od Cotiaeum, 25 km na północny wschód od Cadi i 40 km na północny zachód od Appii. Miasto wzniesiono nad rzeką Penkalas.
Współcześnie jest to stanowisko archeologiczne w tureckiej prowincji Kütahya, w dystrykcie Çavdarhisar. Leży na płaskowyżu na wysokości ok. 1000–1050 m n.p.m. Przez około pół roku ruiny rzymskich budowli skrywa półmetrowa warstwa śniegu.
Historia
Najstarsze znalezione fragmenty ceramiki pochodzą z okresu późnohellenistycznego i wczesnorzymskiego.
W 184 roku p.n.e. miasto zostało zdobyte przez Eumenesa II (?–159 p.n.e.), zabrane Bitynii pod panowaniem Prusjasza I (ok. 255–182 p.n.e.) i przyłączone do królestwa Pergamonu. W 133 roku p.n.e. zdobyte przez Rzymian. Stało się najważniejszym miastem w północnej Frygii. Okres największego rozkwitu Aizanoi przypada na II wiek n.e., kiedy funkcjonowało jako prężny ośrodek transportu i handlu zbożem, winem i wełną. W okresie świetności powstał tam m.in. teatr, stadion, łaźnie i nekropola.
W okresie wczesnego Bizancjum miasto było siedzibą biskupa. Utraciło znaczenie po VII w. – w średniowieczu wzgórze świątynne zostało przekształcone w fortecę, która służyła Seldżukom.
W 2012 roku Aizanoi zostało wpisane na turecką listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Turcja zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Stanowisko archeologiczne
Miasto zostało ponownie odkryte przez europejskich podróżników w 1824 roku i zidentyfikowane jako Aizanoi w latach 1830–1840. W 1926 roku rozpoczęto prace wykopaliskowe w imieniu Niemieckiego Instytutu Archeologicznego.
Większość zachowanych ruin pochodzi z okresu rzymskiego. Odkryto m.in. świątynię Zeusa, zespół stadionu i teatru, budowlę targową (macellum), dwie nekropole, mosty i tamę, odeon i łaźnie rzymskie.
Świątynia Zeusa
Głównym zabytkiem jest jedna z najlepiej zachowanych na świecie świątyń Zeusa, który według miejscowej legendy miał urodzić się w pobliżu, w jaskini Steunos nad rzeką Penkalas. Inskrypcje na budowli sugerują, że została wzniesiona za panowania cesarza Hadriana, pomiędzy rokiem 125 a 145 n.e.
Świątynia usytuowana jest na wzgórzu. Pod świątynią znajdowały się krypty. Gmach składał się z pronaosu, naosu i opistodomosu. Z uwagi na układ kolumn – dwa rzędy kolumn biegnące dookoła, przy czym kolumny drugiego rzędu wtopione w ścianę budynku – świątynia była typu pseudodipteros. Do dziś zachowało się 16 kolumn. Sama świątynia jest najlepiej zachowanym tego typu gmachem w porządku jońskim na obszarze Anatolii.
Przed budynkiem znajduje się akroterion (element zdobniczy na dachu), przedstawiający we wschodniej części popiersie Zeusa, a w zachodniej popiersie kobiece, być może frygijskiej bogini płodności Kybele.
Macellum
Na prawym brzegu rzeki odkryto w 1971 roku pozostałości okrągłej budowli o średnicy 14 m. Było to najprawdopodobniej kryte targowisko rzymskie – macellum. Na jego wewnętrznych ścianach zachował się spis cen, datowany na 302 rok – kopia edyktu cen maksymalnych ustanowionych przez cesarza Dioklecjana.
Zespół stadionu i teatru
Zespół obejmujący stadion wzniesiony tuż obok teatru znajduje się w północnej części miasta starożytnego. Stadion mógł pomieścić 13,5 tys. osób, a teatr 20 tys. widzów.
Zobacz też
Przypisy
Bibliografia
- Hornblower, Simon and Antony Spawforth, Esther Eidinow: The Oxford Classical Dictionary. Oxford: OUP, 2012. ISBN 978-0-19-954556-8. [dostęp 2021-12-03]. (ang.).
- Permanent Delegation of Turkey to UNESCO: Aizanoi Antique City. [w:] whc.unesco.org [on-line]. [dostęp 2021-12-03]. (ang.).
- Stillwell, Richard: The Princeton Encyclopedia of Classical Sites. Princeton University Press, 2017. ISBN 978-1-4008-8658-6. [dostęp 2021-12-03]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Ministry of Culture and Tourism: Aizanoi Ancient City. [w:] www.ktb.gov.tr [on-line]. [dostęp 2021-12-05]. (ang.).