Adam Andrzej Hulanicki (ur. 31 maja 1929 w Warszawie, zm. 4 grudnia 2019 tamże) – polski chemik, specjalista w zakresie chemii analitycznej, profesor Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, członek korespondent PAN, przewodniczący Komitetu Chemii Analitycznej PAN.

Życiorys

Syn Adama i Zofii. Studiował chemię na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Po ukończeniu studiów (1952) rozpoczął pracę w Zakładzie Chemii Nieorganicznej pod kierownictwem Wiktora Kemuli (w roku 1953); wspólnie z prof. Kemulą opublikował pierwsze prace naukowe, dotyczące spektralnej analizy emisyjnej (1956) i oznaczeń śladowych zawartości kadmu w analizowanych próbkach metodami spektroskopii absorpcyjnej (1958). W latach 1957–1958 odbył staż naukowy w dziedzinie elektrochemii na Uniwersytecie Harvarda (na wydziale chemii). Jego opiekunem naukowym był James J. Lingane, autor wielu podręczników z dziedziny analizy elektrochemicznej (jeden z nich, Elektroanaliza chemiczna, został wydany w języku polskim w przekładzie Adama Hulanickiego). W roku 1961 obronił na UW pracę doktorską nt. Zastosowanie dwuetylodwutiokarbaminianu sodowego w analizie potencjometrycznej. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w roku 1976, tytuł profesora zwyczajnego – w roku 1989. W 1994 r. został członkiem korespondentem PAN.

W Katedrze powstała Pracownia Teoretycznych Podstaw Chemii Analitycznej, którą Adam Hulanicki kierował w latach 1969–1999. W tej Pracowni powstała szkoła chemii analitycznej, do której są zaliczani m.in.: prof. dr hab. Ewa Bulska, prof. dr hab. Stanisław Głąb, prof. dr hab. Andrzej Lewenstam, dr Tomasz Sokalski, prof. dr hab. Robert Koncki, prof. dr hab. Magdalena Maj-Żurawska, dr hab. Katarzyna Wróbel, dr hab. Beata Godlewska-Żyłkiewicz. Pod opieką Adama Hulanickiego stopnie magistra uzyskało ponad 120 studentów, a stopień doktora – 18 magistrów. Był opiekunem naukowym 7 doktorów habilitowanych i 6 przyszłych profesorów.

Jako specjalista w dziedzinie chemii analitycznej był:

• przewodniczącym, a następnie honorowym przewodniczącym Komitetu Chemii Analitycznej PAN,
• redaktorem naczelnym specjalistycznego czasopisma „Chemia Analityczna”,
• prezesem Wydziału Chemii Analitycznej Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC),
• członkiem honorowym Rumuńskiego Towarzystwa Chemii Analitycznej i Austriackiego Towarzystwa Chemii Analitycznej.

Był ponadto, jako nauczyciel akademicki:

• dziekanem Wydziału Chemii UW (1981-1984),
• członkiem Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego oraz Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów Naukowych.

Pochowany na Starych Powązkach (kw. 28 wprost-1-25/26).

Zakres badań naukowych

Zakres badań naukowych Adama Hulanickiego obejmuje wiele gałęzi chemii analitycznej, takich jak spektrometria atomowa, odczynniki organiczne w analizie, potencjometria i kulometria, elektrody jonoselektywne, analiza śladowa, analiza specjacyjna; historia chemii analitycznej.

Adam Hulanicki nie ograniczał się do budowania teoretycznych podstaw różnych metod analizy. W czasie Międzynarodowego Sympozjum „Forum Analityczne” zorganizowanego w Politechnice Warszawskiej w roku 2004 powiedział:

Zwrócił też uwagę uczestników Forum, że ponad 50% analiz chemicznych wykonuje się stosując chromatografię i że ok. 30 laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii i medycyny zawdzięcza powodzenie swoich osiągnięć właśnie chromatografii. Mówił również o innych metodach stosowanych w jakościowej i ilościowej chemii analitycznej, m.in. technikach spektrometrycznych, rozdzielaniu analitów metodą elektroforezy oraz technikach łączonych (np. rozwoju chromatografii łączonej ze spektrometrią).

Publikacje (wybór)

Adam Hulanicki opublikował ponad 250 prac, dotyczących różnych działów chemii analitycznej, w tym m.in.:

• Model for Treatment of Selectivity Coefficients for Solid-State Ion-Selective Electrodes (współautor A. Lewenstam), „Anal. Chem.” 53, 1981;
• Interpretation of the Selectivity and Detection Limit of Liquid Ion-Selective Electrodes (współautorzy: M. Maj-Żurawska, T. Sokalski), „Talanta”, 35, 1988;
• Coulometric Study in Microscale Scale of Ionic Equilibria (współautor S. Głąb), „Fresenius’ J. Anal. Chem.”, 337, 1990;
• Absolute Methods in Analytical Chemistry, „Pure Appl. Chem.”, 67, 1995;
• Topochemical Investigation of Ancient Manuscripts (współautorzy: B. Wagner, E. Bulska, M. Heck, H.T. Ortner), „Fresenius’ J. Anal. Chem.”, 369, 2001;
• Spektralna analiza emisyjna (współautor W. Kemula, 1956);
• Kwasy i zasady w chemii analitycznej. PWN, Warszawa 1972, 1992. Wyd. ros. MIR Moskwa 1975; wyd. ang. Ellis Horwood 1987;
• Współczesna chemia analityczna – Wybrane zagadnienia. PWN, Warszawa 2001.
• 60 lat polskiej chemii analitycznej (1945-2005). Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2010.
• 50 lat chemii analitycznej na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, Warszawa 2006

Odznaczenia

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2000)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• Medale PTChem:
  • Medal Jana Zawidzkiego (1986)
  • Medal Wiktora Kemuli (2004)
  • Medal okolicznościowy (2012)

Inne wyróżnienia

• Doktorat honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku (2017).

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Hulanicki Adam, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2015-08-28] .