Adam Fastnacht
Data i miejsce urodzenia

27 lipca 1913
Sanok

Data i miejsce śmierci

16 lutego 1987
Wrocław

Miejsce spoczynku

Cmentarz Grabiszyński

Zawód, zajęcie

historyk

Narodowość

polska

Tytuł naukowy

docent

Edukacja

Państwowe Gimnazjum im, Królowej Zofii w Sanoku

Alma Mater

Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie

Uczelnia

Uniwersytet Wrocławski

Stanowisko

kustosz

Pracodawca

Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Rodzice

Władysław, Zofia

Małżeństwo

Kazimiera z d. Patała

Dzieci

Anna Fastnacht-Stupnicka
Zbigniew Fastnacht

Krewni i powinowaci

Marian, Janina (rodzeństwo)

Odznaczenia

Adam Romuald Stanisław Fastnacht (ur. 27 lipca 1913 w Sanoku, zm. 16 lutego 1987 we Wrocławiu) – polski historyk, badacz dziejów Sanoka i ziemi sanockiej, kustosz Ossolineum.

Życiorys

Adam Romuald Stanisław Fastnacht urodził się 27 lipca 1913 w Sanoku. Jego przodkowie ze strony ojca przybyli w okolice Przemyśla z Melchingen (obecnie część Burladingen w Badenii-Wirtembergii) w okresie tzw. kolonizacji józefińskiej. Jego dziadek, Jan Fastnacht (zm. 1899), przedsiębiorca budowlany, zajmował się konstrukcją linii kolejowych, m.in. z Sanoka na południe przez Przełęcz Łupkowską, położył też fundamenty pod Kościół Przemienienia Pańskiego w Sanoku; babka, Zofia Stupnicka, pochodziła z Seredniego. Ojciec, Władysław Bolesław Fastnacht (1884-1975), pracował jako urzędnik skarbowy w urzędzie ceł i monopolu i należał do działaczy sanockiego „Sokoła”; ze związku z Zofią Marią z domu Wołoszczak (1890-1965) miał oprócz Adama dwoje dzieci: Mariana (ur. 1911) i Janinę (ur. 1924, po mężu Czajka). Rodzina Fastnachtów zamieszkiwała przy ulicy Bartosza Głowackiego w Sanoku. W latach 1923–1931 uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku. Już jako uczeń gimnazjalista, wraz ze Stefanem Stefańskim i Aleksandrem Rybickim rozpoczął działalność gromadzenia eksponatów, które następnie zostały udostępnione w Muzeum Ziemi Sanockiej (powstało w 1934 i było zlokalizowane na Zamku Królewskim w Sanoku). 19 maja 1931 zdał egzamin dojrzałości (w jego klasie byli m.in. Jan Barniak, Mieczysław Pudełko).

Studiował historię jako przedmiot główny i geografię jako poboczny na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Jeszcze podczas studiów opublikował swój pierwszy artykuł pt. Z dziejów zamku sanockiego na łamach „Kuriera Lwowskiego”. Dyplom magistra w zakresie historii społecznej i gospodarczej uzyskał 11 grudnia 1935 na podstawie pracy pt. „Literatura ludowa w Galicji w latach 1846–1850”, napisanej pod kierunkiem prof. Franciszka Bujaka. Ponadto kształcił się na uniwersytecie w dziedzinie geografii, zdając egzamin w tym zakresie i otrzymując prawo do nauczania tego przedmiotu jako dodatkowego. Otrzymał stypendium z Funduszu Pracy. Należał do Akademickiego Koła Ziemi Sanockiej we Lwowie. Jako student podczas wakacji odwiedzał Sanok i zajmował się ewidencjonowaniem zbiorów archiwalnych oraz bibliotecznych. Po studiach został na uczelni jako asystent wolontariusz w Zakładzie Historii Społecznej i Gospodarczej UJK (w tym czasie otrzymywał stypendium z Funduszu Kultury Narodowej, wypłacane od września 1936 do września 1939). Od 1937 do 1939 przebywał na praktyce w VII Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki we Lwowie. Do końca istnienia II RP przygotowywał pracę doktorską pt. „Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650”.

Po wybuchu II wojny światowej bracia Adam i Marian Fastnachtowie odmówili przyjęcia niemieckiego obywatelstwa we Lwowie. Przedostali się z obszaru zajętego przez ZSRR na tereny okupowane przez Niemców do Sanoka. 5 czerwca 1940 Adam Fastnacht został zatrudniony w charakterze urzędnika w Wydziale Wyżywienia i Rolnictwa Starostwa Powiatowego w Sanoku (Ernährungsamt). Wraz z bratem działał w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej. Adam Fastnacht, który uniknął aresztowania w 1942, był zmuszony do ukrywania się. Pod zmienioną tożsamością jako Adam Stupnicki pracował od jesieni 1942 w charakterze praktykanta biurowego w Administracji Majątków Państwowych w Żniatyniu, od 1 stycznia 1943 do 13 marca 1944 jako księgowy w niemieckim folwarku Żabcze nieopodal Sokala, a później do 25 lipca 1944 w niemieckim przedsiębiorstwie budowlanym M. Mirski, Roboty kolejowe i drogowe niedaleko Rudnika nad Sanem. Jego brat Marian został aresztowany przez Niemców w 1943 i prawdopodobnie w kwietniu 1944 rozstrzelany; według (Edwarda Zająca poniósł śmierć w obozie KL Auschwitz).

U kresu wojny i nadejściu frontu wschodniego Adam Fastnacht przybył do Sanoka i działał w sanockim Starostwie Powiatowym (jako referendarz w referacie aprowizacji od 26 września 1944), a następnie przeniesiony do referatu kultury i sztuki i przydzielony do Muzeum Ziemi Sanockiej w czasie od 1 lipca 1945 do 15 października 1946. Po zakończeniu wojny 14 czerwca 1946 uzyskał tytuł naukowy doktora na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na podstawie rozpoczętej jeszcze przed 1939 pracy pt. „Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650” (została opublikowana dopiero w 1961) napisanej także pod kierunkiem prof. Bujaka. 16 października 1946 podjął pracę naukową w Bibliotece im. Ossolińskich we Wrocławiu, początkowo jako kierownik działu wypakowywania i przenoszenia transportowanych zbiorów, od 1951 do przejścia na emeryturę 30 czerwca 1979 jako kierownik Działu Rękopisów Biblioteki, początkowo w stopniu kustosza; od 1962 w stopniu starszego kustosza dyplomowanego. W styczniu 1975 został mianowany docentem. W czasie pracy regularnie wspierał działalność Muzeum Ziemi Sanockiej. Równolegle z pracą biblioteczną od listopada 1946 do sierpnia 1948 pracował w niepełnym wymiarze godzin jako nauczyciel historii w szkole zawodowej Państwowych Zakładów Konfekcyjnych we Wrocławiu, zaś od stycznia 1948 do sierpnia 1950 był zatrudniony na pół etatu jako starszy asystent w Katedrze Historii Gospodarczej i Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego, kierowanej przez prof. Stefana Inglota. Był redaktorem dwóch pierwszych numerów czasopisma „Biuletyn Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” z lat 1964 i 1965, oraz numeru 3 pisma „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”, wydawanych przez Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Na emeryturze nie zaprzestał pracy historyka, wydał m.in. Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu i monografię miasta Leska. Przygotowywał także analogiczną monografię Sanoka, jednak nie ukończył jej w pełni przed śmiercią w 1987, tworząc jedynie dzieło obejmujące czas do XVII wieku.

Należał do Związku Nauczycielstwa Polskiego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego (od 1956), zasiadał w zarządzie Wrocławskiego Towarzystwa Miłośników Historii, Radzie Naukowej Ossolineum.

7 września 1941 jego żoną została Kazimiera z domu Patała (zm. 2019), córka Franciszka (w 1911 w Sanoku przejął drukarnię Karola Pollaka) i Matyldy. Ich dziećmi byli: córka Anna Fastnacht-Stupnicka ur. 1948, polonistka, dziennikarka i publicystka, w tym historyczna i syn Zbigniew Fastnacht (zm. 2001, wieloletni gospodarz schroniska PTTK „Na Śnieżniku”).

W wyniku odniesionej w dzieciństwie kontuzji Adam Fastnacht przez lata zmagał się z problemami zdrowotnymi z biodrem, co w konsekwencji doprowadziło do amputacji prawej nogi w 50. roku życia. Zmarł 16 lutego 1987 we Wrocławiu. 26 lutego 1987 został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Grabiszyńskim. Zgodnie z jego ostatnią wolą na grobie został umieszczony kamień pochodzący z terenu Bieszczadów.

Upamiętnienie

  • 15 kwietnia 1987 imię Adama Fastnachta otrzymało Muzeum Regionalne w Brzozowie. Po przeprowadzonym remoncie muzeum zostało ponownie otwarte 17 listopada 1990, a dokonały tego żona Adama Fastnachta, Kazimiera, oraz współzałożycielka tej placówki Krystyna Czyżewska. Twórcą placówki był Jerzy Ferdynand Adamski, który redagował prace Fastnachta.
  • Na terenie Sanoka w dzielnicy Dąbrówka ustanowiono ulicę nazwaną imieniem i nazwiskiem Adama Fastnachta.

Publikacje

  • Tablica ewaluacyjna monet polskich 1700-1772, w: Ceny we Lwowie w latach 1701–1914, Lwów 1934.
  • Inwentarz zamku, folwarków i młynów starostwa sanockiego z r. 1558, Warszawa 1948.
  • Catalogus diplomatum Bibliothecae Instituti Ossoliniani: Supplementum 1: Inde ab anno 1279 usque ad annum 1506, Wrocław 1951.
  • Katalog dokumentów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Cz. 1: Dokumenty z lat 1507–1700, Wrocław 1953.
  • Zarys dziejów Sanoka, w: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958, Kraków 1958.
  • Profesor Tadeusz Miękisz, w: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958, Kraków 1958.
  • Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650, Wrocław 1962.
  • Katalog dokumentów Biblioteki Zakładu Narodowego im Ossolińskich. Cz. 2: Dokumenty z lat 1701–1939 oraz dodatek z lat 1282–1909, Wrocław 1969.
  • Piotr ze Smolic (Smolicki), w: Polski Słownik Biograficzny, tom 26, zeszyt 108, 1981.
  • Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku: Park etnograficzny, Sanok – Katowice 1986.
  • Dzieje Leska do 1772 roku, Rzeszów 1988, ISBN 83-03-02376-4.
  • Sanok. Materiały do dziejów miasta do XVII wieku, Opracował prof. Feliks Kiryk, Brzozów 1990.
  • Średniowieczne osadnictwo w regionie brzozowskim, w: Brzozów: zarys monograficzny, Brzozów 1990.
  • Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Cz. 1: A-I, Brzozów 1991, ISBN 83-900130-8-8.
  • Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Cz. 2: J-N, Brzozów – Wzdów – Rzeszów 1998, ISBN 83-900130-8-8.
  • Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, Cz. 3: O-Z, Kraków 2002, ISBN 83-88385-14-3.

Odznaczenia i nagrody

Odznaczenia
Nagrody
  • Nagroda Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie za upowszechnianie kultury (1965)
  • Nagroda im. Heleny Radlińskiej (1975)

Przypisy

  1. ↑ Państwowe Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku. Tym humanistyczny. Katalog główny, rok 1927/28 (zespół 7, sygn. 100). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 369.
  2. ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 130 (poz. 183).
  3. ↑ Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 300 (poz. 96).
  4. 1 2 Adam Sudoł: Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967–1995). Sanok: 2001, s. 246. ISBN 83-914224-7-X.
  5. ↑ Księga Zmarłych 1959–1975 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 192 (poz. 85).
  6. ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 123 (poz. 106).
  7. ↑ Księga Zmarłych 1959–1975 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 67 (poz. 54).
  8. ↑ Księga małżeństw 1905–1912 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 87 (poz. 49).
  9. ↑ Adam Fastnacht. cit.muzeum.brzozow.pl. [dostęp 2013-07-18]. (pol.).
  10. 1 2 Księga wtóropisów aktów małżeńskich za lata 1936–1945. T. „K”. Cz. II. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 448.
  11. ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 125 (poz. 142).
  12. ↑ Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 131 (poz. 201).
  13. ↑ Stanisław Węcławik: Pierwsze wielkie wychowanków spotkanie. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 128.
  14. ↑ Dorota Mękarska. Spacerkiem po mieście. Ulica Głowackiego. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, nr 17 z 11 września 1991.
  15. ↑ Józef Ząbkiewicz, Muzeum Historyczne. W latach powojennych. Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 916.
  16. ↑ Stefan Stefański, Kartki z przeszłości Sanoka, Sanok 2005, s. 5.
  17. 1 2 3 4 5 Edward Zając. Wspomnienie pośmiertne o doc. dr. Adamie Fastnachcie. „Rocznik Sanocki”, s. 205–206, 1995. Sanok.
  18. ↑ XLIV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku za rok szkolny 1930/31. Sanok: 1931, s. 21.
  19. ↑ Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2013-12-15]. (pol.).
  20. ↑ Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 616.
  21. ↑ Anna Fastnacht-Stupnicka. Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie). „Rocznik Sanocki”. IX, s. 17, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096.
  22. ↑ Edward Zając. Początki „Rocznika Sanockiego”. Adam Fastnacht (biogram). „Rocznik Sanocki”, s. 21, 2014. Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. ISSN 0557-2096.
  23. ↑ Halina Piasecka-Wilczyńska. Bibliografia „Materiałów Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” za lata 1964–1988. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 30, s. 97, 1988.
  24. ↑ Franciszek Oberc. Prasa ziemi sanockiej od roku 1990. Pisma naukowe i popularnonaukowe. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. 5: Prasa ziemi sanockiej – informator, s. 199, 2005. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X.
  25. ↑ Anna Fastnacht-Szczepaniak. Curiculum vitae Sanoczanina. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 30, s. 115–116, 1988.
  26. ↑ Adam Sudoł: Wybór z Księgi Ogłoszeń Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku (lata 1967–1995). Sanok: 2001, s. 246, 328. ISBN 83-914224-7-X.
  27. ↑ Anna Fastnacht-Stupnicka. Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie). „Rocznik Sanocki”. IX, s. 21, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096.
  28. ↑ Pozostaną w pamięci. „Tygodnik Sanocki”. Nr 14 (1419), s. 2, 5 kwietnia 2019.
  29. ↑ Duch Adama Fastnachta w brzozowskim Muzeum. brzozow.pl, 2013-07-04. [dostęp 2013-07-18]. (pol.).
  30. ↑ Autorka. zostaliwelwowie.pl. [dostęp 2013-07-18]. (pol.).
  31. ↑ Spotkanie z Anną Fastnacht-Stupnicką, autorką książki „Zostali we Lwowie”. wbp.opole.pl, 2010-02-17. [dostęp 2013-07-18]. (pol.).
  32. ↑ Sprawa Gorgonowej. Najgłośniejsze morderstwo II Rzeczpospolitej. nto.pl, 2010-01-10. [dostęp 2013-07-18]. (pol.).
  33. ↑ Anna Fastnacht-Stupnicka. Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie). „Rocznik Sanocki”. IX, s. 9–10, 26, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096.
  34. ↑ Edward Zając. Z żałobnej karty. Adam Fastnacht. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, nr 10 (409) z 1–10 kwietnia 1987. Sanocka Fabryka Autobusów.
  35. ↑ Adam Fastnacht. nekropole.info. [dostęp 2015-06-01].
  36. ↑ Anna Fastnacht-Szczepaniak. Curiculum vitae Sanoczanina. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. 30, s. 116, 1988.
  37. ↑ Edward Zając. Początki „Rocznika Sanockiego”. Adam Fastnacht (biogram). „Rocznik Sanocki 2014”, s. 22, 2014. Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. ISSN 0557-2096.
  38. ↑ Franciszek Oberc, Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 958.
  39. ↑ Nasze małe ojczyzny. Ogólnopolska sesja muzealna PTTK w Brzozowie. „Nowiny”, s. 3, nr 239 z 20 listopada 1990.
  40. ↑ Alina Maślak: Wstęp. W: Jerzy F. Adamski: W krainie Pogórzy. Rzeszów: Libra PL, 2013, s. 8, 29. ISBN 978-83-63526-32-0.
  41. ↑ Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 2014-05-10].
  42. ↑ Doc. dr Adam Fastnacht – „Zasłużony dla Sanoka”. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1–2, nr 13 (81) z 1–15 lipca 1977. Sanocka Fabryka Autobusów.
  43. ↑ Nagrody wojewódzkie roku 1965. „Nowiny”. 23, s. 3, 13 czerwca 1965.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.