Abele
Obeliai

Wiatrak w Abelach
Herb
Państwo

 Litwa

Okręg

 poniewieski

Rejon

rakiszecki

Gmina

Abele

Populacja (2011)
• liczba ludności


1074

Nr kierunkowy

458

Kod pocztowy

LT-42222

Położenie na mapie Litwy
55°56′N 25°48′E/55,933333 25,800000

Abele (lit. Obeliai) – miasto na Litwie, w okręgu poniewieskim, w rejonie rakiszeckim, siedziba administracyjna gminy Abele. W 2011 roku liczyło 1074 mieszkańców.

Położenie

Abele są położone na północy Litwy, niedaleko Rakiszek, przy granicy z Łotwą. Przez miasto przepływa rzeka Kriauna. Stacja kolejowa na linii Kalkūni-Radziwiliszki. W pobliżu miasta leży jezioro Obeliai.

Historia

Miasto zostało założone w 1519, ale osady ludzkie na tym miejscu są dużo starsze. Abele były miejscem jednych z pierwszych naukowych wykopalisk archeologicznych na Litwie. W 1861 liczyło 1560 mieszkańców, a pod koniec XIX w. ok. 5 tys. mieszkańców. W 1629 wzniesiono kosztem parafian katolicki kościół murowany pod wezwaniem św. Anny.

Około 1800 w miasteczku były dwa żydowskie domy modlitewne. W 1897 mieszkało tu 652 Żydów (67% ogółu mieszkańców). Urodzony tu i wywodzący się z rodziny rabina Bunima Cemacha Silbera rabin Eliezer Silver (1882–1968) po wyemigrowaniu w 1907 do Stanów Zjednoczonych został prezydentem Związku Rabinów Ortodoksyjnych Stanów Zjednoczonych i Kanady i jednym z najważniejszych żydowskich przywódców religijnych.

W 1876 w miejscowości urodził się Bronisław Krzyżanowski, a w 1926 Joe Slovo.

W 1915 wszyscy Żydzi zostali wysiedleni z miasteczka przez Rosjan. Gmina żydowska odrodziła się dopiero po 1933.

Po 26 czerwca 1941, gdy Abele zostały zajęte przez Niemców, grupa nacjonalistów litewskich uprowadziła grupę żydowskich mężczyzn, kobiety zaś zostały zmuszone do pracy w okolicznych gospodarstwach. Dwa miesiące później Litwini zgromadzili w Abelach 1160 Żydów z okolicznych miejscowości. Zostali oni przewiezieni do Antonosza i tam zamordowani. Litewska policja miejska i kolejowa z Abeli zabezpieczyła drogę z dworu do miejsca kaźni. W sumie w masakrze (w tym w eskortowaniu i mordowaniu) uczestniczyło 120–160 Litwinów. Żydzi szli na miejsce masakry w kilkunastu około stuosobowych grupach. Przed rozstrzelaniem kazano im się rozebrać. Egzekucje trwały cały dzień, uczestniczyli w nich oficerowie Gestapo i Litwini z Rakiszek. Zginęło 1160 Żydów, w tym 112 mężczyzn, 627 kobiet i 421 dzieci. Za udział w tej operacji 30 policjantów z Abeli, 23 strażników z dworca kolejowego Abele i 25 z innych miejscowości otrzymało nagrody w wysokości 100 rubli każdy.

Przypisy

  1. ↑ Lietuvos respublikos 2011 metų gyventojų ir būstų surašymo rezultatai – Panevėžio apskritis. Lietuvos respublikos 2011 metų gyventojų ir būstų surašymo rezultatai. [dostęp 2021-10-01]. (lit.).
  2. 1 2 Obeliai, [w:] Shumel Spector, Geoffrey Wigoder (red.), Encyclopedia of Jewish Life Before and Durinfg the Holocaust, t. II, New York 2001, s. 918.
  3. 1 2 Historia społeczności | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2021-10-17].
  4. ↑ Holocaust Atlas of Lithuania [online], www.holocaustatlas.lt [dostęp 2021-10-17].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.